Pagtuha
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An kalibutan ginhimo pinaagi han “Pulong.” An Ebanghelyo ni Juan nagpapahayag nga ini nga Pulong amo gud hi Jesus (Juan 1:1-3).
💛Gugma nga diri nasurender
An istorya natikang diri hin paghukom kundi hin usa nga kalibutan nga gintuha tungod han nag-aawas nga gugma.
“Kay ano nga ginhimo han Dyos an usa nga binuhat nga makakasala? Diri ba mas maupay kon waray na la kita ginhimo?”
Gintuha han Dyos an kalibutan ngan an tawo diri tungod hin kakulang kundi tungod han nag-aawas nga gugma. An paghimo han tawo sugad nga persona nga makakarelasyon han Dyos usa na ha iya kalugaringon nga gugma. Ngan bisan an pagsulod han sala waray ha luwas han plano han katalwasan han Dyos (Mga Taga-Efeso 1:4-5). An siyahan nga eksena han Biblia diri paghukom kundi gugma.
▸ Basaha pa
An Biblia diri natikang hin pilosopiya nga argumento kundi hin usa nga pahayag: “Ha tinikangan, an Dyos…” An kalibutan diri usa nga aksidente kundi an buhat hin usa nga personal nga Dyos.
- An ladawan han Dyos · ha ngatanan nga binuhat, an tawo la an ginhimo nga kapariho han Dyos — basi kilal-on hiya ngan ataman an kalibutan.
- Pagpahuway · an pagpahuway ha ikapito nga adlaw nagpapakita nga an ngatanan kompleto na ngan ha kamurayawan (shalom): “maupay ini.”
- Eden · an kalibutan antes ito naguba, diin an Dyos ngan an tawo naglalakat nga magkaupod.
An Pagkahulog
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An siyahan nga saad han Maupay nga Sumat, iginhatag dayon human han Pagkahulog: an “tulin han babaye” amo an madugmok han ulo han halas — ngan amo ito hi Jesus (Genesis 3:15; Mga Taga-Roma 16:20; Mga Taga-Galacia 4:4).
💛Gugma nga diri nasurender
Han makasala an tawo, dida dayon nagsaad an Dyos hin katalwasan.
“Ginpaiwas ngan bisan ginhatagan hin kamatayon tungod la han pagkaon hin usa nga bunga — diri ba sobra kabangis an Dyos?”
An pagpaiwas tikang ha Eden paghukom ngan, ha pariho nga panahon, kalooy. Kon, nahibulag ha Dyos ngan ha sugad nga naguba nga kahimtang, an tawo kumaon han kahoy han kinabuhi ngan mabuhi ha kadayonan, masisirotan hiya ha pag-antos ha kadayonan (Genesis 3:22). An pagtugot han kamatayon nag-abri han dalan pabalik; ngan dida dayon nagsaad an Dyos hin usa nga Magtatalwas (Genesis 3:15). Aada na an gugma ha sulod han paghukom.
▸ Basaha pa
Pinaagi han pagsupak nga magpangalimbasog nga “magin pariho han Dyos,” sinmulod an sala ha kalibutan. An resulta diri la usa nga naguba nga balaod kundi usa nga naguba nga relasyon.
- Naguba nga mga kasumpay · ha Dyos (pagtago), ha usa kag usa (pagbasol), ngan ha kinaiyahan (mga tunok ngan kabudlay).
- Kamatayon · an pahamangno nga “mamamatay ka gud” nahimo nga tinuod.
- Genesis 3:15 · kundi ha butnga han paghukom, an saad han katalwasan iginhatag siyahan. Gintatawag ini han mga eskolar nga protoevangelium (an siyahan nga ebanghelyo).
An mga Patriyarka
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An saad nga “an ngatanan nga mga nasod pagbebendisyonan” natuman kan Jesus, an tulin ni Abraham (Mga Taga-Galacia 3:16).
💛Gugma nga diri nasurender
Gin-una han Dyos pagpamiling an diri takos, gintawag hiya ha iya ngaran, ngan ginhimo nga kanal han bendisyon.
“Ginpili hi Abraham tungod han iya dako nga pagtoo — diri ba mga bayani han moral an ngatanan nga tawo ha Biblia?”
Hi Abraham nagbuwa ngan nagduhaduha man, ngan hi Jacob usa nga maglilimbong. Gintawag han Dyos diri an “mga takos” kundi an mga may sayop, pinaagi han grasya. An hinungdan han pagpili diri an ira pagkamaupay kundi an matinumanon nga gugma han Dyos (Deuteronomio 7:7-8).
▸ Basaha pa
Tinikangan han Dyos sulbaron an problema han bug-os nga katawhan pinaagi hin pagtawag hin usa la nga tawo, hi Abraham. An sentro hini amo an kasabotan (an saad) — usa nga dako nga nasod, usa nga tuna, ngan “bendisyon para han ngatanan nga mga nasod.”
- Pagtoo · tinmoo hi Abraham han diri nakikita nga saad, ngan gin-isip ini ha iya sugad nga pagkamatadong (Genesis 15:6).
- Isaac ngan Jacob · an saad iginpasa ngadto han masunod nga kahenerasyon; hi Jacob (Israel) amay han napulo'g duha nga tribu.
- Jose · iginbaligya han iya kabugtoan kundi iginbayaw ngadto han gahom — “ginhimo ini han Dyos nga kaupayan” (Genesis 50:20).
Eksodo ngan Kamingawan
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An Paskua — diin an dugo han kordero nagpaiwas han kamatayon — nagtutudlok kan Jesus, “an aton kordero han Paskua,” iginraysang para ha aton (1 Mga Taga-Corinto 5:7).
💛Gugma nga diri nasurender
Ginbati niya an pag-agulo han oripon nga katawhan ngan kinmunsad hiya mismo basi talwason hira.
“Diri ba an Balaod (an mga Sugo) usa nga eksamen o kondisyon nga kinahanglan ipasa basi matalwas?”
Gintalwas hira han Dyos antes niya iginhatag an Balaod. An Napulo nga Sugo natikang hin pahayag han katalwasan: “Ako amo an Ginoo nga iyo Dyos nga nagdara ha iyo tikang ha Ehipto” (Exodo 20:2). An Balaod diri “tumana basi matalwas” kundi usa nga giya hin gugma kon paonan-o mabuhi an natalwas na nga katawhan (Deuteronomio 7:7-9). Pirme an grasya nauuna; an pagsugot amo an baton.
▸ Basaha pa
An pinakadako nga pagtalwas han Daan nga Tugon. An Israel nga oripon hadto gintalwas pinaagi han gahom han Dyos ngan ginhimo nga iya katawhan.
- An Paskua · an balay nga may dugo han kordero ha pultahan gin-iwasan han kamatayon — an padron han ngatanan nga sunod nga halad.
- An Pula nga Dagat · katalwasan diin nawawara an dalan; an “pagtabok” nahimo nga simbolo han bag-o nga tikang.
- An kasabotan ha Sinai · pinaagi han mga Sugo nahibaro hira kon paonan-o mabuhi sugad nga katawhan han Dyos.
- An tabernakulo · usa nga mabalhin-balhin nga santuaryo diin an Dyos naukoy ha butnga han iya katawhan — usa nga panimtaman han “Immanuel.”
- 40 ka tuig · an pagsupak nagpalaag hin usa nga kahenerasyon ha kamingawan, kundi an Dyos nagpabilin nga haranihon pinaagi han manna ngan han haligi nga dampog ngan kalayo.
Pagsakop ngan mga Maghuhukom
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Tikang ha katulinan ni Ruth nagtikang hi David, ngan tikang ha katulinan ni David nagtikang hi Jesus (Mateo 1). Bisan ha kagubot, nagpadayon an kahoy han pamilya han Mesias.
💛Gugma nga diri nasurender
Bisan ginluiban hiya hin damo nga beses, kada pagtuaw nira nagpadara hiya hin magtatalwas ngan gin-alsa hira liwat.
“An pagsakop han Canaan usa nga waray kalooy nga pagpamatay — sanglit an Dyos han Daan nga Tugon mabangis gud.”
Usa ini nga makuri nga hisgotanan nga diri masusulbad ha usa nga tudling ngan nagkikinahanglan hin pag-ataman. Kundi an Biblia diri nagpapakita hini sugad nga waray pulos nga kabangis kundi sugad nga paghukom human han mga gatos ka tuig nga pagpailob ngadto han sobra nga karat-an (lakip an paghalad hin mga bata) (Genesis 15:16; Deuteronomio 9:4-5; Levitico 18:24-25). An Dyos mahinay bisan ha paghukom, ngan malipayon niya nga ginkarawat an mga binmalik ha iya — bisan an mga dumuruong sugad nira Rahab ngan Ruth (Josue 6:25; Ruth 4:13-17).
▸ Basaha pa
Ilarom kan Josue sinmulod hira ha tuna nga iginsaad, kundi human mag-istar madali hira nga nalimot han Dyos. An Mga Maghuhukom amo an gin-uutro nga padron.
- An paubos nga siklo · sala → pagpig-ot → pagtuaw → nagtatalwas an maghuhukom → sala liwat. Nagtitikaraot ini.
- An mga maghuhukom · Gideon, Samson, Debora — temporaryo nga mga magtatalwas, bayani kundi may damo nga sayop.
- Ruth · usa nga masilaw nga istorya han pagkamatinumanon ha madulom nga panahon; usa nga dumuruong nga babaye sinmulod ha katulinan ni David (ngan ni Jesus).
An Naghiusa nga Ginhadian
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An “waray kataposan nga trono” natuman kan Jesus, an anak ni David — amo nga gintawag hiya nga “Anak ni David” (Lucas 1:32-33; Mateo 1:1).
💛Gugma nga diri nasurender
Bisan an nahulog nga hi David waray niya isalikway; pinaagi ha iya nagsaad hiya hin waray kataposan nga Hadi.
“Hi David usa nga bayani nga waray sayop — amo nga gintawag hiya nga ‘tawo nga uyon ha kasingkasing han Dyos.’”
Hi David nakasala hin pagpanapaw ngan bisan pagpatay. An “tawo nga uyon ha kasingkasing han Dyos” diri nangangahulogan nga waray sayop, kundi usa nga waray magtago han iya sala — nga nagbasol hin hingpit ngan padayon nga binmalik ha Dyos (Mga Salmo 51). An gugma han Dyos diri nagsasalikway bisan han mga nahulog hin daku.
▸ Basaha pa
An kataas-taasan han Israel, pinangunahan han tulo nga hadi.
- Saul · an siyahan nga hadi nga ginpangaro han mga tawo; maupay an tinikangan kundi nagunguba han pagsupak.
- David · “usa nga tawo nga uyon ha kasingkasing han Dyos.” Ginpilde niya hi Goliat ngan ginhimo niya an Jerusalem nga kapital. Nakasala hiya hin dako (Batsheba) kundi nagbasol hiya hin kinasingkasing (Mga Salmo 51).
- An kasabotan kan David (2 Samuel 7) · nagsaad an Dyos nga itutukod an dinastiya ni David ha kadayonan — an pinakaimportante nga gamot han paglaom ha Mesias.
- Salomon · ha kataas-taasan han kinaadman ngan bahandi gintukod niya an Templo, kundi ha kataposan han iya kinabuhi nagdumalin hiya ha mga diosdios.
An Nabahin nga Ginhadian
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Hini nga panahon iginsasaysay han mga manaragna an tiabot nga Mesias hin mas matin-aw pa (Isaias 9:6; Isaias 53).
💛Gugma nga diri nasurender
Ngadto han katawhan nga tinmalikod ha iya, padayon hiya nga nagpadara hin mga manaragna, nag-aaro, “Bumalik kamo.”
“An manaragna usa nga manlalagna nga nagtatagna han tidaraon; an Dyos han Daan nga Tugon kasina la.”
An kasingkasing han manaragna diri amo an “pagtagna han tidaraon” kundi an masulob-on nga pag-aro han Dyos: “Bumalik kamo, alayon.” Bisan an mga pahamangno han paghukom diri nagtutuyo hin pagguba kundi hin pagpabalik ngan pagtalwas — “diri ako nalilipay hin pagkita hin usa nga makasasala nga namamatay” (Ezequiel 33:11).
▸ Basaha pa
Han panahon han anak ni Salomon nabahin an nasod: an amihanan nga ginhadian han Israel (10 nga tribu, kapital Samaria) ngan an salatan nga ginhadian han Juda (2 nga tribu, kapital Jerusalem).
- Israel (amihanan) · an ngatanan nga hadi nag-alagad ha mga diosdios; nahulog ito ha Asiria han 722 A.K.
- Juda (salatan) · nagpadayon an katulinan ni David, may pipira nga maupay nga hadi sugad nira Ezequias ngan Josias, kundi ha kabug-osan nagluya.
- An mga manaragna · Elias, Amos, Isaias, Jeremias nagtuaw “bumalik kamo!” An tagna mahitungod han Mesias nakaabot dinhe han pinakaharog nga punto (an “nag-aantos nga surugoon” ha Isaias 53).
An Pagkabihag
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Ha kahiladman han kasubo, nagsaad hi Jeremias hin “bag-o nga kasabotan” (Jeremias 31:31) — an mismo nga kasabotan nga ginsantipikar ni Jesus ha Kataposan nga Panihapon.
💛Gugma nga diri nasurender
Bisan ngadto ha pinakamadulom nga tuna han pagkabihag kinmunsad hiya kaupod nira, ngan nagsaad hiya hin pagpahiuli.
“An pagkabihag nagpapamatuod nga ginbayaan gud han Dyos an Israel.”
An pagkabihag diri pagbaya kundi disiplina ngan pagputli ngadto han hinigugma nga anak (Hebreo 12:6). Waray bumaya an Dyos; kaupod hiya ni Daniel ha butnga han pagkabihag ngan nagsaad, “mga larang hin pagpakaupay ha iyo … mga larang nga magdadara han kabubwason nga iyo ginlalaoman” (Jeremias 29:11).
▸ Basaha pa
Natuman an mga pahamangno. Nasunog an Templo ngan gindara an mga tawo ngadto ha Babilonia — nawad-an han tuna, han hadi, ngan han Templo: an pinakaubos nga punto.
- Duha nga pagkahulog · Israel (Asiria, 722 A.K.) ngan Juda (Babilonia, 586 A.K.).
- Daniel · usa nga halimbawa han pagtoo bisan ha pagano nga korte (an lungib han mga liyon); nakita niya an mga bisyon han tiabot nga “waray kataposan nga ginhadian.”
- Usa nga silaw han paglaom · an bisyon ni Ezequiel han mga uga nga tul-an nga nabuhi (Ezequiel 37) ngan an “bag-o nga kasabotan” ni Jeremias nagtutudlok hin tidaraon ha kasisidman.
An Pagbalik
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Hi Malaquias, an kataposan nga libro han Daan nga Tugon, nagtatapos hin pagtagna hin usa nga mensahero nga mag-aandam han dalan han Mesias: “Susugoon ko an akon magsarangyaw” (Malaquias 3:1).
💛Gugma nga diri nasurender
Bisan ngadto han katawhan nga napakyas hin balik-balik, waray niya bawia an iya saad, kundi gin-alsa hira liwat.
▸ Basaha pa
Pinaagi han mando han Persyano nga hadi nga hi Ciro (538 A.K.) nagtikang an pagbalik. Ha tulo nga balod pinmauli hira ngan gintukod liwat an naguba.
- Zorobabel · gintukod liwat an Templo (natapos 516 A.K.).
- Esdras · gintutdoan liwat an Pulong ngan ginbuhi liwat an pagtoo.
- Nehemias · gintukod liwat an mga kuta han Jerusalem ha 52 ka adlaw.
- Ester · gintalwas an mga Judiyo ha Persya tikang ha kalaglagan — “para hini nga panahon.”
- Nagpapadayon nga hidlaw · nakatindog an Templo, kundi waray hadi nga sugad kan David. Naghuhulat an mga tawo han Mesias.
An Mahilom nga mga Tuig
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Ini ngatanan nga “pag-andam han entablado” amo an Dyos nga nagbubuhat basi kumanhi hi Jesus ha eksakto gud nga “igo nga panahon.”
💛Gugma nga diri nasurender
Bisan ha 400 ka tuig nga kahilom, diri kinikit-an, gin-aandam niya an dalan han katalwasan.
“Kon ha 400 ka tuig waray pulong, diri ba kay bumaya an Dyos o nagpapahuway?”
An kahilom diri pagkawara. Waray la hiya magyakan, samtang ha bug-os nga panahon nga ito ginpapalihok niya an mga imperyo, yinaknan, ngan mga dalan basi mag-andam han entablado han katalwasan. Ha pinakahilom nga takna, an Dyos nagtatrabaho hin pinakamakusog, tungod han gugma (Mga Taga-Galacia 4:4).
▸ Basaha pa
Tikang kan Malaquias tubtob han Bag-o nga Tugon, mga 400 ka tuig an linmabay nga waray bag-o nga Kasuratan. Kundi ha luyo han kasaysayan, gin-aandam han Dyos an dalan para han Maupay nga Sumat.
- Nagbabalyo an mga imperyo · Persya → Gresya (Alejandro, 333 A.K.) → an mga Tolomeo ngan Seleucida → an rebelyon han mga Macabeo (167 A.K.) → Roma (63 A.K.).
- Griyego · an pagsakop ni Alejandro naghimo han Griyego nga komon nga yinaknan; an Daan nga Tugon ginhubad ngadto ha Griyego (an Septuagint), nag-andam han dalan basi madali magsarang an Maupay nga Sumat.
- Mga dalan ngan kamurayawan han Roma · an maupay nga mga dalan ngan an “Pax Romana” nahimo nga haywey han misyon.
- Mga sinagoga ngan mga partido · nagrarom an pagtutdo ha sinagoga; tinmindog an mga Pariseo ngan Saduceo; ngan an pagpinaghulat han Mesias nahimsog.
Pag-abot ni Jesus
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An tulin han babaye (eksena 2), an bendisyon ni Abraham (3), an kordero han Paskua (4), an waray kataposan nga hadi ni David (6), an bag-o nga kasabotan (8) — natuman ngatanan ha usa nga tawo, hi Jesus: an aton tinuod nga Manaragna, Saserdote, ngan Hadi.
💛Gugma nga diri nasurender
Han mga makasasala pa kita, ginpadara niya an iya Anak ngan igintubyan an iya kinabuhi.
“Hi Jesus usa la nga maupay nga magtutudo han moral; an kros usa nga makaluluoy nga pagkapilde.”
Iginpahayag ni Jesus nga hiya mismo an Dyos (Juan 8:58), ngan an kros diri usa nga aksidente o pagkapilde kundi gintuyo nga gugma. Waray hiya dad-a didto hin pinugos; igintubyan niya an iya kalugaringon nga kinabuhi (Juan 10:18). “An gidadakoi nga gugma nga maaangkon hin usa ka tawo tungod han iya kasangkayan, amo an pagtubyan han iya kinabuhi para ha ira” (Juan 15:13).
▸ Basaha pa
Naguba an kahilom; inmabot an Iginsaad. An upat nga Ebanghelyo nagsasaksi han kinabuhi, kamatayon, ngan pagkabanhaw ni Jesus tikang ha upat nga anggulo.
- Pagpakatawo · an Dyos nahimo nga tawo (Immanuel, “an Dyos kaupod naton”), ha ubos nga lugar han Bethlehem.
- Ministeryo · gintutdoan niya an ginhadian han Dyos, ginpapaupay niya an mga masakit, gintatawag an mga makasasala. “An nakakita ha akon nakakita na han Amay.”
- An kros · binayaran niya ha aton baylo an kantidad han sala ngan kamatayon nga dinara han Pagkahulog (eksena 2). An tinuod nga kordero han Paskua.
- Pagkabanhaw · ha pagbangon ha ikatulo nga adlaw, ginguba niya an gahom han sala, kamatayon, ngan Satanas — bisan ha kros “ginhukasan ni Cristo hin gahom an espirituhanon nga mga punoan ngan mga pagburot-an … pinaagi hin pagtugwayi ha ira nga sugad hin mga bihag” (Mga Taga-Colosas 2:15).
Sanglit hi Jesus amo an aton tinuod nga Manaragna (nagpapakita han dalan ngadto han Dyos), an aton tinuod nga Saserdote (nagbabayad han sala pinaagi han iya kalugaringon nga lawas), ngan an aton tinuod nga Hadi (nagpipilde han sala, kamatayon, ngan Satanas ngan naghahadi ha kadayonan).
An Tinikangan han Singbahan
🧵Nagtutudlok kan Jesus
Ini nga istorya nagpapadayon pa gihapon yana. An Biblia natatapos hin pagsaad nga hi Jesus mabalik liwat ngan hihimoon niya nga bag-o an ngatanan nga butang (Ginpadayag 21).
💛Gugma nga diri nasurender
An gugma nga aton ginkarawat, iginpapadara na niya yana basi mag-awas ngadto han bug-os nga kalibutan.
“An singbahan usa nga relihiyoso nga klub han mga hingpit nga tawo, o usa la nga balay.”
An singbahan diri usa nga komunidad han “hingpit nga mga santos” kundi han ginpasaylo nga mga makasasala. Bisan an apostol nga hi Pablo nagtawag han iya kalugaringon nga “labi nga kamaraot ha ira” (1 Timoteo 1:15). An una nga singbahan nakiglantugi ngan nahulog man (Mga Buhat 6:1; 1 Mga Taga-Corinto 1:11). Diri ini lugar hin pagpahambog, kundi mga tawo nga nagpapasa han gugma nga ira ginkarawat (Juan 13:34-35).
▸ Basaha pa
Human kumayab hi Jesus, kinmanhi an iginsaad nga Espiritu ha Pentecostes ngan natawo an singbahan. Nagsarang an Maupay nga Sumat hin makusog.
- Pentecostes · ginhimo han Espiritu an mahadlukon nga mga disipulo nga maisog nga mga saksi.
- Pedro · iginsangyaw an Maupay nga Sumat ngadto han mga Judiyo ha Jerusalem.
- Pablo · tikang ha paratimaraot ngadto ha apostol, nagtukod hin mga singbahan ha bug-os nga kalibutan han mga Hentil ngan nagsurat han mga surat.
- Ngadto ha mga sidsid han kalibutan · Jerusalem → Judea → Samaria → Roma. An saad kan Abraham mahitungod han “ngatanan nga mga nasod” nahimo nga tinuod.
- Ngan kita · diri natatapos an istorya; nagpapadayon ngadto han pagbalik ni Jesus ngan han bag-o nga langit ngan bag-o nga tuna.
An Pagpahiuli
🧵Nagtutudlok kan Jesus
An Eden han siyahan nga pagtuha ginpahiuli ha kataposan sugad nga an “Bag-o nga Jerusalem.” An Dyos naukoy kaupod han iya katawhan ha kadayonan — an kahingpitan han Immanuel (Ginpadayag 21:3; Mateo 1:23).
💛Gugma nga diri nasurender
Ha kataposan papahiron niya an ngatanan nga luha ngan hihimoon niya nga bag-o an ngatanan nga butang tungod han gugma.
▸ Basaha pa
An Biblia diri natatapos ha panahon han singbahan. An kataposan nga libro hini, an Ginpadayag, nagpapakita kan Jesus nga mabalik liwat basi hingpiton an ngatanan.
- An ikaduha nga pag-abot · an iginsaad nga Hadi mabalik nga may himaya.
- An kataposan nga kadaugan · an Satanas ngan an kamatayon ginlaglag ha kadayonan, ngan hi Cristo naghahadi sugad nga Hadi han mga hadi (1 Mga Taga-Corinto 15:25-26; Ginpadayag 20:10).
- Paghukom ngan pagkabanhaw · an tagsa nga sayop gintatadong, ngan an mga patay ginbabanhaw.
- Bag-o nga langit ngan bag-o nga tuna · an sala, kamatayon, luha, ngan kasakit nawawara ha kadayonan (Ginpadayag 21:4).
- Ginpahiuli nga Eden · ha usa nga “Bag-o nga Jerusalem” nga mas maupay kaysa tinikangan, an Dyos naukoy kaupod han iya katawhan ha kadayonan — an kakadtoan nga gintutudlok han bug-os nga Biblia.
Sanglit yana an panahon han “nahimo na, kundi diri pa hingpit”: kan Jesus an katalwasan nahimo na, kundi an kahingpitan hini ginhuhulat pa.