Wokim
🧵I makim Jisas
God i wokim dispela graun long “Tok.” Gutnius bilong Jon i tok klia olsem dispela Tok em Jisas yet (Jon 1:1-3).
💛Laikim i no save pinis
Stori i no stat long kot tasol long wokim i kamap long laikim i pulap.
“Bilong wanem God i wokim ol man inap long mekim sin? Em i no gutpela moa long em i no wokim yumi liklik?”
God i wokim graun na ol man, i no long em i sot long wanpela samting, tasol long laikim i pulap tumas. Long wokim ol man olsem ol manmeri inap toktok wantaim God em yet i laikim. Na maski sin i kam insait, em i no stap ausait long plen bilong God bilong kisim bek (Efesus 1:4-5). Namba wan piksa bilong Baibel i no kot, em laikim.
▸ Ritim moa
Baibel i no stat wantaim wanpela bikpela tingting bilong saveman, em i stat wantaim wanpela tok klia: “Long stat, God…” Dispela graun i no kamap nating, em i wok bilong wanpela God i save toktok wantaim yumi.
- Piksa bilong God · namel long olgeta samting God i wokim, manmeri tasol i kamap olsem God — bilong save long em na lukautim graun.
- Malolo · malolo bilong de namba seven i soim olsem olgeta samting i pinis na i stap bel isi (shalom): “em i gutpela.”
- Iden · graun bipo em i no bagarap yet, we God na manmeri i wokabaut wantaim.
Pundaun bilong Man
🧵I makim Jisas
Namba wan promis bilong gutnius, God i givim stret bihain long pundaun: “lain bilong meri” bai krungutim het bilong snek — na em Jisas (Stat 3:15; Rom 16:20; Galesia 4:4).
💛Laikim i no save pinis
Long taim stret ol man i mekim sin, God i promis kisim bek long dispela ples stret.
“Ranim long ples na givim dai long kaikai wanpela prut tasol — ating God i strong tumas?”
Salim ol i go ausait long Iden em kot na sori wantaim. Long kaikai long diwai bilong laip na stap oltaim long dispela bagarap, we i bruk long God, em bai i pas long pen oltaim (Stat 3:22). Larim dai i opim rot bilong kam bek, na long dispela ples stret God i promis wanpela Man bilong Kisim Bek (Stat 3:15). Laikim i bin stap pinis insait long kot.
▸ Ritim moa
Long pasin bilong sakim tok, em i laik “kamap olsem God,” sin i kam insait long graun. Samting i kamap i no wanpela lo i bruk tasol, em wanpela rot i bruk.
- Ol rot i bruk · wantaim God (haitim), wantaim ol arapela (sutim tok), wantaim graun (rop nogut na hatwok).
- Dai · tok lukaut “bai yu dai tru” i kamap tru.
- Stat 3:15 · tasol namel long kot, promis bilong kisim bek i kam pastaim. Ol saveman i kolim dispela protoevangelium (namba wan gutnius).
Ol Tumbuna
🧵I makim Jisas
Promis olsem “olgeta manmeri bai kisim blesing” i kamap tru long Jisas, lain bilong Abraham (Galesia 3:16).
💛Laikim i no save pinis
God i kam pastaim long wanpela man i no gat namba, singautim em long nem bilong em, na mekim em i kamap rot bilong blesing.
“God i makim Abraham long em i gat bikpela bilip — ating olgeta man long Baibel ol i ol gutpela man tru?”
Abraham i giaman na i no bilip strong; Jekop em man bilong trik. God i no singautim ol man “i gat namba” tasol ol man i gat asua, long marimari. As i no gutpela pasin bilong ol, tasol laikim i no save lus bilong God (Lo 7:7-8).
▸ Ritim moa
God i statim wok bilong stretim hevi bilong olgeta manmeri long singautim wanpela man, Abraham. As bilong en em kontrak (promis) — wanpela bikpela lain, wanpela graun, na “blesing bilong olgeta manmeri.”
- Bilip · Abraham i bilip long promis em i no lukim, na God i kolim em stretpela man (Stat 15:6).
- Aisak na Jekop · promis i go long lain bihain; Jekop (Israel) i kamap papa bilong twelpela lain.
- Josep · ol brata i salim em, tasol em i kamap bikman — “God i tanim long gutpela samting” (Stat 50:20).
Lusim Isip na Ples Wesan
🧵I makim Jisas
Pasova — we blut bilong pikinini sipsip i mekim dai i go longwe — i makim Jisas, “Pasova bilong yumi,” ol i nilim long diwai kros bilong yumi (1 Korin 5:7).
💛Laikim i no save pinis
Em i harim krai bilong ol manmeri i stap wokboi nating na em yet i kam daun bilong kisim bek ol.
“Ating Lo (ol Lo) em wanpela traim yu mas winim bilong kisim bek?”
God i kisim bek ol pastaim long givim Lo. Tenpela Lo i stat wantaim tok bilong kisim bek: “Mi yet mi Bikpela, mi God bilong yupela. Mi bin kisim yupela long Isip” (Kisim Bek 20:2). Lo i no “bihainim na bai yu kisim bek,” em gutpela tok soim, pulap long laikim, long olsem wanem ol manmeri God i kisim bek pinis i mas stap (Lo 7:7-9). Marimari i kam pastaim oltaim; bihainim tok em bekim.
▸ Ritim moa
Bikpela wok bilong kisim bek long Olpela Testamen. Israel, em i bin wokboi nating, i kisim fri long strong bilong God na i kamap ol manmeri bilong em.
- Pasova · haus i gat blut bilong pikinini sipsip, dai i kalapim — em piksa i go bihain long olgeta ofa.
- Retsi · kisim bek long ples we rot i pinis; “brukim i go hapsait” i kamap mak bilong nupela stat.
- Kontrak bilong Sainai · long Ol Lo ol i lainim olsem wanem bai ol i stap olsem manmeri bilong God.
- Haus sel holi · haus holi ol inap karim i go, we God i stap namel long ol manmeri bilong em — namba wan piksa bilong “Imanuel.”
- 40 yia · sakim tok i mekim wanpela lain i raun nabaut, tasol God i stap klostu wantaim mana na pos bilong klaut na paia.
Kisim Graun na ol Hetman
🧵I makim Jisas
Long lain bilong Rut, Devit i kamap, na long lain bilong Devit, Jisas i kamap (Matyu 1). Maski long bikpela paul, lain bilong Mesaia i wok i go yet.
💛Laikim i no save pinis
Ol i givim baksait gen na gen, tasol olgeta taim ol i singaut, em i salim wanpela man bilong kisim bek na kirapim ol gen.
“Kisim graun Kenan em kilim manmeri nating — olsem na God bilong Olpela Testamen em man nogut tru.”
Em wanpela hatpela tok yumi no inap stretim long wanpela lain tok. Tasol Baibel i no soim em olsem pait nating, em kot bihain long planti handet yia bilong stap isi long pasin nogut tru (i kam wantaim kilim ol pikinini olsem ofa) (Stat 15:16; Lo 9:4-5; Wok Pris 18:24-25). God i no save hariap long kot, na em i amamas long kisim ol man i tanim bel i kam long em — maski ol manmeri bilong narapela hap olsem Rehap na Rut (Josua 6:25; Rut 4:13-17).
▸ Ritim moa
Aninit long Josua ol i go insait long graun God i promis, tasol bihain long sindaun ol i lusim tingting long God kwiktaim. Buk bilong ol Hetman i wankain samting i kamap gen na gen.
- Samting i go daun · sin → hevi → singaut → hetman i kisim bek → sin gen. Em i kamap nogut moa.
- Ol hetman · Gideon, Samson, Debora — ol man bilong kisim bek long sotpela taim, ol i strong tasol ol i gat planti asua.
- Rut · wanpela gutpela stori bilong stap gut long taim nogut; wanpela meri bilong narapela hap i kam insait long lain bilong Devit (na Jisas).
Kingdom i Wanbel
🧵I makim Jisas
“Sia king i stap oltaim” i kamap tru long Jisas, pikinini bilong Devit — em as na ol i kolim em “Pikinini bilong Devit” (Luk 1:32-33; Matyu 1:1).
💛Laikim i no save pinis
Em i no rausim maski Devit i pundaun, na long em i promis wanpela King i stap oltaim.
“Devit em gutpela man tru i no gat asua — em as na ol i kolim em ‘man i bihainim bel bilong God.’”
Devit i mekim pasin pamuk na kilim man tu. “Man i bihainim bel bilong God” i no min olsem em i no gat asua, em min wanpela man i no haitim sin bilong em — em i tanim bel tru na kam bek long God oltaim (Buk Song 51). Laikim bilong God i no save rausim maski ol man i pundaun bikpela.
▸ Ritim moa
Antap tru bilong Israel, tripela king i bosim.
- Sol · king ol manmeri i singaut long em; gutpela stat tasol sakim tok i bagarapim em.
- Devit · “wanpela man i bihainim bel bilong God.” Em i daunim Goliat na mekim Jerusalem i kamap biktaun. Em i mekim bikpela sin (Batseba) tasol em i tanim bel long bel tru (Buk Song 51).
- Kontrak bilong Devit (2 Samuel 7) · God i promis bilong strongim lain king bilong Devit oltaim — as bilong hop long Mesaia.
- Solomon · long antap tru bilong save na mani em i wokim tempel, tasol bihain em i tanim long ol giaman god.
Kingdom i Bruk
🧵I makim Jisas
Long dispela taim ol profet i autim tok klia moa long Mesaia bai i kam (Aisaia 9:6; Aisaia 53).
💛Laikim i no save pinis
Long ol manmeri i givim baksait long em, em i wok long salim ol profet, i tok strong, “Plis, kam bek long ples.”
“Ol profet em ol man bilong tok long samting bai i kamap bihain / God bilong Olpela Testamen em belhat tasol.”
As bilong profet i no “tok long samting bai i kamap bihain” tasol em krai bilong bel bilong God: “Plis, kam bek.” Maski ol tok lukaut bilong kot, as bilong en i no bilong bagarapim ol tasol bilong tanim ol na kisim bek ol — “tru tumas mi no save amamas long taim ol man bilong mekim sin, ol i dai” (Esekiel 33:11).
▸ Ritim moa
Long taim bilong pikinini bilong Solomon lain i bruk: kingdom bilong Israel long hap not (10 lain, biktaun Samaria) na kingdom bilong Juda long hap saut (2 lain, biktaun Jerusalem).
- Israel (not) · olgeta king i lotu long giaman god; em i pundaun long Asiria long 722 BC.
- Juda (saut) · lain bilong Devit i wok i go yet, wantaim sampela gutpela king olsem Hesekaia na Josaia, tasol em i go daun.
- Ol profet · Ilaija, Amos, Aisaia, Jeremaia i singaut “kam bek!” Tok profet long Mesaia i kamap planti tru long hia (“wokboi i karim pen” bilong Aisaia 53).
Kalabus long Hap Longwe
🧵I makim Jisas
Long taim bilong bikpela bel hevi Jeremaia i promis “nupela kontrak” (Jeremaia 31:31) — em wankain kontrak Jisas i strongim long Las Kaikai.
💛Laikim i no save pinis
Em i go wantaim ol inap long graun i tudak tru bilong kalabus, na i promis stretim gen.
“Kalabus i soim klia olsem God i lusim olgeta Israel.”
Kalabus i no rausim, em stretim na klinim wanpela pikinini God i laikim tru (Hibru 12:6). God i no lusim ol; em i stap wantaim Daniel long namel bilong kalabus na i promis, “Mi tingim pinis ol samting mi laik mekim bilong helpim yupela. Mi laik mekim gut long yupela. Mi no laik mekim nogut long yupela” (Jeremaia 29:11).
▸ Ritim moa
Ol tok lukaut i kamap tru. Tempel i kuk na ol manmeri i go kalabus long Babilon — ol i lusim graun, king, na tempel: daunpela tru bilong olgeta.
- Tupela pundaun · Israel (Asiria, 722 BC) na Juda (Babilon, 586 BC).
- Daniel · piksa bilong bilip maski long haus king bilong giaman lotu (hul bilong ol laion); em i lukim driman bilong “kingdom i stap oltaim” bai i kam.
- Wanpela liklik hop · driman bilong Esekiel long ol drai bun i kirap bek na laip (Esekiel 37) na “nupela kontrak” bilong Jeremaia i makim wanpela gutpela taim long tudak.
Kam Bek
🧵I makim Jisas
Malakai, las buk bilong Olpela Testamen, i pinis long autim tok long wanpela mausman bai redim rot bilong Mesaia: “Mi salim mausman bilong mi” (Malakai 3:1).
💛Laikim i no save pinis
Maski long ol manmeri i fel gen na gen, em i no rausim promis bilong em.
▸ Ritim moa
Long tok bilong king bilong Persia, Sairus (538 BC), kam bek i stat. Long tripela hap lain ol i kam bek na wokim gen samting i bin bagarap.
- Serubabel · i wokim gen tempel (i pinis long 516 BC).
- Esra · i skulim gen long Tok bilong God na kirapim bilip.
- Nehemia · i wokim gen banis bilong Jerusalem long 52 de.
- Esta · i kisim bek ol Juda long Persia long bagarap olgeta — “bilong dispela kain taim.”
- I wetim yet · tempel i sanap, tasol i no gat king olsem Devit. Ol manmeri i wetim Mesaia.
Ol Yia i No Gat Toktok
🧵I makim Jisas
Olgeta dispela “redim ples” em wok bilong God olsem Jisas bai i kam stret long “taim i pinis.”
💛Laikim i no save pinis
Maski long 400 yia i no gat tok, hait, em i redim rot bilong kisim bek.
“Long 400 yia i no gat tok, God i lusim ples o i malolo.”
Pasim maus i no min olsem em i no stap. Em i no toktok tasol, tasol long dispela taim olgeta em i muvim ol kingdom, ol tok ples, na ol rot bilong redim ples bilong kisim bek. Long taim i no gat nois, God i wok strong tru, long laikim (Galesia 4:4).
▸ Ritim moa
Stat long Malakai i go inap long Nupela Testamen, klostu 400 yia i go na i no gat nupela Tok bilong God. Tasol bihain long ol stori bilong graun God i redim rot bilong gutnius.
- Ol bikpela kingdom i senis · Persia → Grik (Aleksanda, 333 BC) → ol Ptolemi na Selukus → kirap bilong ol Makabi (167 BC) → Rom (63 BC).
- Tok Grik · ol pait bilong Aleksanda i mekim Grik i kamap tok bilong olgeta; ol i tanim Olpela Testamen long Grik (Septuagint), na dispela i opim rot bilong gutnius i go kwik.
- Ol rot na bel isi bilong Rom · ol gutpela rot na “Pax Romana” i kamap bikrot bilong autim tok.
- Ol haus lotu na ol lain · skul long haus lotu i kamap strong; ol Farisi na Sadyusi i kamap; na wet long Mesaia i kamap strong.
Jisas i Kam
🧵I makim Jisas
Lain bilong meri (sin 2), blesing bilong Abraham (3), pikinini sipsip bilong Pasova (4), king bilong Devit i stap oltaim (6), nupela kontrak (8) — olgeta i kamap tru long wanpela man, Jisas: trupela Profet, Pris, na King bilong yumi.
💛Laikim i no save pinis
Taim yumi stap yet olsem ol man bilong sin, em i salim Pikinini bilong em bilong lusim laip bilong em yet.
“Jisas em wanpela gutpela tisa tasol / diwai kros em wanpela bikpela hevi i lus.”
Jisas i tok em God yet (Jon 8:58), na diwai kros i no kamap nating o lus, em laikim God i plenim. Ol i no pulim em long strong; em i lusim laip bilong em yet (Jon 10:18). “Sapos wanpela man i laikim tumas ol pren bilong en na i lusim laip bilong em yet bilong helpim ol, orait dispela pasin bilong laikim ol arapela i winim tru ol arapela pasin bilong laikim ol arapela manmeri” (Jon 15:13).
▸ Ritim moa
Pasim maus i bruk; Em God i promis i kam. Fopela gutnius i tokaut long laip, dai, na kirap bek bilong Jisas long fopela rot.
- I kamap man · God i kamap man (Imanuel, “God i stap wantaim yumi”), long daunpela ples Betlehem.
- Wok · em i skulim long kingdom bilong God, oraitim ol sikman, singautim ol man bilong sin. “Man i lukim mi pinis, em i lukim Papa pinis.”
- Diwai kros · em i baim pe bilong sin na dai i kamap long pundaun (sin 2). Trupela pikinini sipsip bilong Pasova.
- Kirap bek · em i kirap long de namba tri, na em i brukim strong bilong sin, dai, na Satan — pinis long diwai kros em i “pinisim strong bilong ol strongpela spirit … na i mekim ol i kamap olsem samting nating” (Kolosi 2:15).
Olsem na Jisas em trupela Profet bilong yumi (i soim rot i go long God), trupela Pris bilong yumi (i baim sin long bodi bilong em yet), na trupela King bilong yumi (i daunim sin, dai, na Satan na i bosim oltaim).
Sios i Kamap
🧵I makim Jisas
Dispela stori i wok i go yet. Baibel i pinis long promis olsem Jisas bai i kam gen na mekim olgeta samting i kamap nupela (Kamapim Tok Hait 21).
💛Laikim i no save pinis
Laikim yumi kisim, nau em i salim i go pulap long olgeta hap bilong graun.
“Sios em wanpela lain bilong ol gutpela man tru, o em wanpela haus tasol.”
Sios i no wanpela lain bilong “ol gutpela man i pinis” tasol bilong ol man bilong sin God i lusim sin bilong ol. Maski aposel Pol i kolim em yet “namba wan man bilong mekim sin” (1 Timoti 1:15). Sios bilong bipo tu i pait na pundaun (Aposel 6:1; 1 Korin 1:11). Em i no ples bilong litimapim yu yet, em ol manmeri i givim long ol arapela laikim ol i bin kisim (Jon 13:34-35).
▸ Ritim moa
Bihain long Jisas i go antap, Spirit em i promis i kam long Pentikos na sios i kamap. Gutnius i go bikpela tru.
- Pentikos · Spirit i tanim ol disaipel i pret na ol i kamap ol witnes i no pret.
- Pita · i autim gutnius long ol Juda long Jerusalem.
- Pol · em i bin givim hevi long sios na bihain i kamap aposel, i planim ol sios long graun bilong ol arapela lain na i raitim ol pas.
- I go inap long ol arere bilong graun · Jerusalem → Judia → Samaria → Rom. Promis God i mekim long Abraham long “olgeta manmeri” i kamap tru.
- Na yumi · stori i no pinis; em i go yet i go inap long Jisas i kam gen na nupela heven na nupela graun.
Stretim Olgeta
🧵I makim Jisas
Iden bilong namba wan wokim i kamap stret gen olsem “Nupela Jerusalem.” God i stap wantaim ol manmeri bilong em oltaim — Imanuel i kamap pulap (Kamapim Tok Hait 21:3; Matyu 1:23).
💛Laikim i no save pinis
Long pinis em bai mekim drai olgeta aiwara na stretim gen olgeta samting long laikim.
▸ Ritim moa
Baibel i no pinis long taim bilong sios. Las buk bilong en, Kamapim Tok Hait, i soim Jisas i kam gen bilong pinisim olgeta samting.
- Em i kam gen · King God i promis i kam bek wantaim glori.
- Las win · Satan na dai i bagarap oltaim, na Krais i bosim olsem King bilong ol king (1 Korin 15:25-26; Kamapim Tok Hait 20:10).
- Kot na kirap bek · olgeta rong i kamap stret, na ol daiman i kirap bek.
- Nupela heven na nupela graun · sin, dai, aiwara, na pen i pinis oltaim (Kamapim Tok Hait 21:4).
- Iden i kamap gen · long “Nupela Jerusalem” i winim namba wan, God i stap wantaim ol manmeri bilong em oltaim — em ples olgeta Baibel i wok i go long en.
Olsem na nau em taim bilong “pinis pinis, tasol i no pinis yet”: long Jisas kisim bek i pinis pinis, tasol pinis tru i wet yet.