한눈에 보는 성경 이야기
I cir igbenda 📋
HII SHA MGBE ZAN ZAN NYUMSHIMA

Bibilo,
ken mpase môm

Ken mpase môm tsô, fa kwaghôron u vesen u Bibilo — man er Yesu A va yô.

Gba kuran shin inya
KWAGHÔRON U MÔM U A KÔÔM AKAA CII LA

Mtôôv u i kar yô, Bibilo ka kwaghôron u môm tsô

ItyendezwaMkoholMkurom

Aôndo tôô ityendezwa (ikyua), ior kohol shighe u gbenge, man mtôôv akaa cii kuma shi kure kpaa ken Yesu. Dondo akaa a 13 a ken inya ne sha gbenda u nahan — bende sha “Ôr seer” sha kar môm môm sha u fan kwaghôron seer.

🌍
1ICIGHANRUAMABERA U TSE · MHIISha hiihii

Mgbe

Aôndo gba tar u u lu “dedoo kpishi.”
Ior

Aôndo; Adam man Eva

Akaa a hemban a vesen

Ayange a ataratar a mgbe, or u i gbe sha ikyav i Aôndo, mmem u iyange i sha sieer

Sha hiihii Aôndo gba Sha man tar:
Genese 1:1 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

I gba tar sha ikyev i “Imo.” Loho u Dedoo u Yohane ôr ér Imo ne ka Yesu iyol Na (Yohane 1:1-3).

💛Dooshima u a kera ende ga

Kwaghôron i hii a ijir ga, kpa a mgbe u i gbe sha dooshima u shaaôn la.

Mtsegh u i tsegh la

“Er nyi Aôndo gbe or u nana fatyô u eren isholibo? Aluer A gbe nan ga yô, doo hemban ga he?”

Mimi je yô

Aôndo gba tar man or sha ican u nan lu a mi ga, kpa sha dooshima u shaaôn. U gban or er or u nana zua a mzough a Aôndo ka dooshima je iyol na. Man mva u isholibo kpaa lu ken atô u gbenda u myiman u Aôndo (Mbaefese 1:4-5). Kar u hii u Bibilo ka ijir ga, kpa ka dooshima.

Ôr seer

Bibilo i hii a mzough u mhenen ga, kpa i hii a mpase: “Sha hiihii Aôndo gba…” Tar lu sha aie ga, kpa ka tom u Aôndo u a lu or la.

  • Ikyav i Aôndo · ken akaa a uma cii, ka or tseegh i gbe nan kuma a Aôndo — u fan Un man u kuran tar.
  • Mmem · mmem u iyange i sha sieer i tese er akaa cii kar shi lu bem (shalom): “lu dedoo.”
  • Edhen · tar u cii vihi ga, ape Aôndo man ior ve zende imôngo la.
🍎
2ICIGHANRUAMABERA U TSE · ZAYOL HIISha hiihii

Mgbough

Isholibo nyôr, man mzough u atô u ior man Aôndo paa.
Ior

Adam man Eva; iyô (Satan)

Akaa a hemban a vesen

Myan u atam a i venda la, mlee ken Edhen, mva u ku man tom u nyoon

Me ver ihom hen atô wou vea kwaseman … u ua cagh u ityough
Genese 3:15 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Ityendezwa i hiihii i Loho u Dedoo, i i na zum u mgbough kar yô: “vor u kwase” una cagh ityough ki iyô — man ka Yesu je la (Genese 3:15; Mbaromanu 16:20; Mbagalatia 4:4).

💛Dooshima u a kera ende ga

Zum u ior er isholibo la, Aôndo tôô ityendezwa i myiman her je.

Mtsegh u i tsegh la

“U leen man u zuan a ku sha u yan atam a môm tseegh — Aôndo lu kahôn or hemban ga he?”

Mimi je yô

Mlee ken Edhen lu ijir shi lu mhôôn imôngo. Aluer or, sha mpav a Aôndo shi mzough paa nahan la, nan ya sha kon u uma nan lu uma gbem sha won yô, nan lu ken ican gbem sha won (Genese 3:22). U den ku ka u bughun gbenda u mhiden; man her je Aôndo tôô ityendezwa i Oryiman (Genese 3:15). Dooshima vande lu ken atô u ijir.

Ôr seer

Sha mhendan a Aôndo u soon u “lun er Aôndo” la, isholibo nyôr ken tar. Mkure na ka mhendan a tindi tseegh ga, kpa ka mpav u mzough.

  • Mzough u i paa · a Aôndo (myeren), a ayol a ve (mwen), man a akaa a sha tar (uvaha man tom u nyoon).
  • Ku · mwanger u “ú kpe je” hingir mimi.
  • Genese 3:15 · kpa ken atô u ijir, ityendezwa i myiman i hii van. Mbatimenkwagh yila i ér “protoevangelium” (Loho u Dedoo u hii).
3ICIGHANRUAMABERA U TSE · ITYENDEZWAape 2000 cii Kristu

Mbatertamen

Aôndo tôô ityendezwa hen Aberaham ér, “Ú hingir igbenda i averen.”
Ior

Aberaham · Isaka · Yakob · Yosef

Akaa a hemban a vesen

Ikyua i Aberaham, mtôô u Isaka, ônov mba Yakob mba pue kar uhar, Yosef hingir hemen ken Igipiti

Me er u, ú hingir ikurior i vesen … ka ken a we je akuraior a sha won cii aa zua a iveren ye.
Genese 12:2-3 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Ityendezwa i ér “akuraior cii aa zua a iveren” la i kuma ken Yesu, vor u Aberaham (Mbagalatia 3:16).

💛Dooshima u a kera ende ga

Aôndo va hii sha or u nan kuma a mi ga la, A yila nan a iti i nan, A hingir nan igbenda i averen.

Mtsegh u i tsegh la

“I tsough Aberaham sha jighjigh u nan u hemban — ior mba ken Bibilo cii ka mbahembanagee mba sha kwaghdedoo ga he?”

Mimi je yô

Aberaham kpaa er aie shi nan tsam ishima, man Yakob lu orgenegh. Aôndo yila ior mba “ve kuma” la ga, kpa A yila mba ve kuma ga la sha mhôôn. Inja i mtsough lu mlu u ve u dedoo ga, kpa lu dooshima u jighjigh u Aôndo (Duteronomi 7:7-8).

Ôr seer

Aôndo hii u soron zayol u uumace cii sha u yilan or môm, Aberaham. Ishima i kwagh ne ka ikyua (ityendezwa) — ikurior i vesen, tar, man “iveren sha ci u akuraior cii.”

  • Jighjigh u nan · Aberaham na ityendezwa i i nengen a mi ga la jighjigh, man i ôron un perapera (Genese 15:6).
  • Isaka man Yakob · ityendezwa kar za hemen; Yakob (Iserael) mar ikpinaior pue kar uhar.
  • Yosef · anngôôv na tee un kpa A za un sha hemen — “Aôndo yô, lu a awashima u dedoo sha kwagh la” (Genese 50:20).
🔥
4ICIGHANRUAMABERA U TSE · MYIMANape 1446 cii Kristu

Mdugh man Deserete

Aôndo yima ior mba ve lu ikpan la A hingir ve mba Na.
Ior

Mose, Aron, Faro

Akaa a hemban a vesen

Uange pue, Paseka, mper u Zegemngerem u Nyian, Atindi Pue ken Sinai, tempel u shate, anyom 40 ken deserete

Me ngohol ne, né hingir Mo ikurior, Me lu Aôndo wen
Ekesodu 6:7 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Paseka — ape awambe a waniyôngo a yima sha ku la — i tese Yesu, “waniyôngo wase u Paseka,” u i mande Un sha terankon sha ci wase (1 Mbakorinte 5:7).

💛Dooshima u a kera ende ga

A ungwa mhungun u ior mba ve lu ikpan la, A hide iyol Na A va yima ve.

Mtsegh u i tsegh la

“Tindi (Atindi) ka mker shin gbendaakaa u or nana kar sha u zuan a myiman ga he?”

Mimi je yô

Aôndo yima ve cii A na ve tindi la. Atindi Pue je a hii sha mpase u myiman: “Ka Mo TER, M lu Aôndo wou, u M dugh a we ken tar u Igipiti” (Ekesodu 20:2). Tindi ka “kuran u sha u zuan a myiman” ga, kpa ka mtwese u dooshima u tesen er ior mba i vande yiman ve sha mhôôn la vea lu uma yô (Duteronomi 7:7-9). Mhôôn ka u vande hii; mtindi ka mlumun u i ne.

Ôr seer

Myiman u hemban cii ken Icighanruamabera u Tse. Iserael, u u lu ikpan la, zua a myende sha agee a Aôndo shi hingir ior Na.

  • Paseka · ya u i nger awambe a waniyôngo sha hunda la ku kar a mi — ka ikyav i nagh cii a va dondon la.
  • Zegemngerem u Nyian · myiman ape gbenda bee la; “mper za sha won” hingir ikyav i mhii u he.
  • Ikyua i Sinai · sha Atindi Pue ve henen er vea lu uma er ior mba Aôndo nahan.
  • Tempel u shate · icighanya u i fatyô u tôôn u u Aôndo A lu ken atô u ior Na — mtem-iyange u “Imanuel.”
  • Anyom 40 · mhendan na ikurior môm zende deserete, kpa Aôndo lu vea ikyô a mana man icôgh i ibiam man i usu.
🗡️
5ICIGHANRUAMABERA U TSE · MTEMape 1400–1050 cii Kristu

Mhembe man Mbaajiriv

Ve zua a tar, kpa er tor lu ga yô, hanmô gbaa eren kwagh u nan soo.
Ior

Yosua; mbaajiriv er Gideon man Samson; Rutu

Akaa a hemban a vesen

Mgbough u Yeriko, mtem ken Kanaan, gbenda u isholibo–ijir–myiman u a kera ende ga

Sha ayange la tor lu ken Iserael ga; nahan hanma or gbaa eren kwagh sha ishima i nan tsô.
Mbaajiriv 21:25 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Hen ya u Rutu Davidi due ken mi, man hen ya u Davidi Yesu due ken mi (Mateu 1). Ken zayol kpaa, ikurior i Mesia ende u zenden ga.

💛Dooshima u a kera ende ga

I nyaman Un sha won sha won, kpa hanma shighe u ve gbidye mliam yô A tindi oryiman A nder ve shi.

Mtsegh u i tsegh la

“Mhembe u Kanaan lu mwuanior u mhôôn shio — Aôndo u Icighanruamabera u Tse lu kahôn je.”

Mimi je yô

Ka kwagh u i fatyô u kuren sha kwaghôron môm ga shi u soon u veren ishima. Kpa Bibilo i tese un er ipila i shio shio ga, kpa er ijir u i er sha kwaghbo u tsung u anyom kpishi (kua mtôô u mbayev) la, sha mhom kpishi (Genese 15:16; Duteronomi 9:4-5; Levitiku 18:24-25). Aôndo i fer fer sha u eren ijir kpaa ga, man or u nan gema hen A yô A ngohol nan a iember, aluer ka orgenetar je kpaa er Rahab man Rutu nahan (Yosua 6:25; Rutu 4:13-17).

Ôr seer

Hen ikyev i Yosua ve nyôr ken tar u ityendezwa, kpa er ve tem yô, shighe kese ve hungur Aôndo. Mbaajiriv ka gbenda u môm u a kera ende ga.

  • Gbenda u shin inya · isholibo → ican → mliam → orjir yima → isholibo shi. I za vihin seer.
  • Mbaajiriv · Gideon, Samson, Debora — mbayiman mba sha shighe la tseegh, mbahembanagee kpa mba a asorabo kpishi.
  • Rutu · kwaghôron u wang u jighjigh ken shighe u ime; kwasewanetar nyôr ken ikurior i Davidi (man i Yesu).
👑
6ICIGHANRUAMABERA U TSE · SHIGHE U DEDOOape 1050–930 cii Kristu

Tartor u i Zer la

Aôndo tôô ityendezwa hen Davidi ér, “Ikônough kou kia tem gbem sha won.”
Ior

Saul · Davidi · Solomon

Akaa a hemban a vesen

Tor u hii Saul, Davidi man Goliat, ikyua i Davidi, Solomon maa tempel

Ya wou kua tartor wou vea tile dông sha ishigh you gbem; ikônough you ki torough kia lu her gbem sha won.
2 Samuel 7:16 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

“Ikônough ki gbem sha won” i kuma ken Yesu, wan u Davidi — sha nahan i yila Un “Wan u Davidi” (Luka 1:32-33; Mateu 1:1).

💛Dooshima u a kera ende ga

A vende Davidi u A gbe la kpaa ga; sha ikyev i nan A tôô ityendezwa i tor u gbem sha won.

Mtsegh u i tsegh la

“Davidi lu orhembanagee u asorabo lu ga — sha nahan i yila un ‘or u sha ishima i Aôndo.’”

Mimi je yô

Davidi er idya shi nan wua or kpaa. “Or u sha ishima i Aôndo” inja na lu or u asorabo lu ga ga, kpa lu or u nan yer isholibo na ga — nan gem ishima cii shi nan hide hen Aôndo gbem (Pasalmi 51). Dooshima u Aôndo i vende or u nan gba kang kang kpaa ga.

Ôr seer

Shighe u dedoo u Iserael, sha ikyev i utor utar.

  • Saul · tor u hii u ior soo la; mhii u dedoo kpa mhendan vihi un.
  • Davidi · “or u sha ishima i Aôndo.” Nan hemba Goliat shi maa Yerusalem hingir ngerenya. Nan er isholibo i vesen (Batseba) kpa nan gem ishima sha ishima cii (Pasalmi 51).
  • Ikyua i Davidi (2 Samuel 7) · Aôndo tôô ityendezwa u veren ikurior i Davidi gbem sha won — mzough u ishima i mkohol u mesianik.
  • Solomon · sha hemen u kwaghfan man inyaregh nan maa tempel, kpa ken masetyô nan gema sha mciviraeev.
⚔️
7ICIGHANRUAMABERA U TSE · MTUMBE930–586 cii Kristu

Tartor u i Paa la

I paa ken angahar (Yuda) man imbusu (Iserael), tartor za sha mtim.
Ior

Utor mba sha hanma tartor; mbaprofeti er Eliya, Yesaia, Yeremia

Akaa a hemban a vesen

Tartor paa, mciviraeev samber, mbaprofeti pase mwanger

Kape Iserael hendan a ya u Davidi la, zan zan nyian ne.
1 Utor 12:19 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Ken shighe ne mbaprofeti pase Mesia u una va la wang seer (Yesaia 9:6; Yesaia 53).

💛Dooshima u a kera ende ga

Hen ior mba ve gema un imbusu la A za tindin ve mbaprofeti, A zaan ér, “Hide nen va ya.”

Mtsegh u i tsegh la

“Profeti ka oryidiwer u pasen akaa a hemen / Aôndo u Icighanruamabera u Tse lu iyugh tseegh.”

Mimi je yô

Ishima i profeti lu “mpase u akaa a hemen” ga, kpa lu mliam ma Aôndo ma ican ér: “Hide nen va.” Mwanger u ijir je kpaa i soon u timin ga, kpa i soon u geman ior u nan ve uma — “Ku u iferor doom ga” (Esekiel 33:11).

Ôr seer

Sha ayange a wan u Solomon tartor paa: tartor u imbusu u Iserael (ikpinaior pue, ngerenya Samaria) man tartor u angahar u Yuda (ikpinaior ihar, ngerenya Yerusalem).

  • Iserael (imbusu) · hanma tor civir aeev; i gbough sha ikyev i Ashiria sha 722 cii Kristu.
  • Yuda (angahar) · ikurior i Davidi za hemen, utor mba dedoo môm môm er Hesekia man Yosia, kpa cii i tumbe.
  • Mbaprofeti · Eliya, Amoshi, Yesaia, Yeremia gbidye mliam ér “gema nen!” Mpase u mesianik kuma sha mtsue heen (“Ortom u ican” u Yesaia 53).
⛓️
8ICIGHANRUAMABERA U TSE · IJIR722 / 586 cii Kristu

Mkohol

Tartor gbough man i tee ior za ken ityar i ken won.
Ior

Daniel, Esekiel, Nebukadnesar

Akaa a hemban a vesen

Iserael gbough sha ikyev i Ashiria (722); Yuda gbough sha ikyev i Babilon man i nyer tempel (586)

Hen uifi mba Babilon la, se tema heregh, se lu vaan, zum u se lu umbur Shion yô.
Upasalmi 137:1 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Ken atô u mkpeshima cii Yeremia tôô ityendezwa i “ikuryan i he” (Yeremia 31:31) — ikyua i môm i Yesu A wa sha kwaghyan u masetyô la.

💛Dooshima u a kera ende ga

A za vea ve zan zan ken tar u ime u mkohol kpaa, A tôô ityendezwa i msoron.

Mtsegh u i tsegh la

“Mkohol tese er Aôndo undu Iserael cii.”

Mimi je yô

Mkohol lu mundu ga, kpa lu mtsaha man msoron u Ter hen wan u nan soo (Mbaheberu 12:6). Aôndo yem ga; A lu vea Daniel ken atô u mkohol shi A tôô ityendezwa ér, “M fa mbamhen mba M lu henen sha a ven ne … ka mhen u bem … sha u nan ne ishimaverenkeghen i dedoo ken masetyô” (Yeremia 29:11).

Ôr seer

Mwanger kar hingir mimi. Tempel nyie man i tee ior za ken Babilon — ve hingir banzaôr u tar, tor, man tempel: ijiir i shin inya cii.

  • Mgbough uhar · Iserael (Ashiria, 722 cii Kristu) man Yuda (Babilon, 586 cii Kristu).
  • Daniel · ikyav i jighjigh ken atô u ya u tor u civir aeev (ihime i ibua); nan nenge mpase u “tartor u gbem sha won” u una va la.
  • Icôgh i ishima · mpase u akeke a kpiir a hingiren uma (Esekiel 37) man “ikuryan i he” u Yeremia i tese hemen ken ime la.
🧱
9ICIGHANRUAMABERA U TSE · MSORON538–430 cii Kristu

Mhide hen Ya

Ve hide ve maa tempel man azende.
Ior

Esera, Nehemia, Eseter, Serubabel

Akaa a hemban a vesen

Mhide sha mtindi u Sairus, mmaa u tempel, msoron u azende a Yerusalem, mhide u Kwagh u Aôndo

iember i ne ember TER la ka agee a en je
Nehemia 8:10 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Malaki, takerada u masetyô u Icighanruamabera u Tse, kure sha u pasen ortyom u una sôr gbenda u Mesia la: “M ngu tindin ortyom Wam” (Malaki 3:1).

💛Dooshima u a kera ende ga

Hen ior mba ve gba kohol kohol kpaa A vande tôôn ityendezwa Na ga, kpa A nder ve shi.

Ôr seer

Sha mtindi u tor u Persia Sairus (538 cii Kristu) mhide hii. Sha mpaver mzough utar ve hide ve maa akaa a vihi la.

  • Serubabel · maa tempel (i bee sha 516 cii Kristu).
  • Esera · tese Kwagh u Aôndo shi man nan jighjigh hingir uma.
  • Nehemia · maa azende a Yerusalem sha ayange 52.
  • Eseter · yima Mbayuda mba ken Persia sha mtim — “sha shighe er u ne.”
  • Mzendenkeghen u her · tempel tile, kpa tor er Davidi nahan lu ga. Ior kohol Mesia.
🌑
10ATÔ U ICIGHANRUAMABERA U TSE MAN U HE · MWA U TSOape 430–4 cii Kristu

Anyom a Mem

Anyom 400 a imo i profeti i lu ga — kpa i wa tso shami shami.
Ior

Alesander Hemban, Mbamakabe, Roma

Akaa a hemban a vesen

Persia → Grika → mtaver-iyol u Mbamakabe → mtor u Roma

Kpa er shighe va kuma vough yô, Aôndo tindi Wan Na, kwase va mar Un, i mar Un sha ikev i tindi,
Mbagalatia 4:4 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

“Mwa u tso” cii ne lu tom u Aôndo sha u Yesu Una va vough “zum u shighe kuma” la.

💛Dooshima u a kera ende ga

Hen anyom a mem a 400 kpaa, sha ijime, A lu wan gbenda u myiman.

Mtsegh u i tsegh la

“Aluer kwaghôron lu ga anyom 400 yô, alaghga Aôndo yem shin lu memen?”

Mimi je yô

Mem ka mlu ga ga. A ôr kwagh tsô ga, kpa shighe la cii A lu geman atartor, ijô, man igbenda sha u wan tso u myiman. Ken shighe u mem hemban la, Aôndo lu eren tom hemban cii, sha dooshima (Mbagalatia 4:4).

Ôr seer

Hii sha Malaki zan zan ken Icighanruamabera u He, anyom er 400 kar a kwaghôron u he u Bibilo ga. Kpa hen ijime i akaa a eren la, Aôndo lu wan gbenda sha u Loho u Dedoo una samber.

  • Atartor a gema · Persia → Grika (Alesander, 333 cii Kristu) → Mba Ptolemi man Mba Seleukid → mtaver-iyol u Mbamakabe (167 cii Kristu) → Roma (63 cii Kristu).
  • Zwa Grika · mhembe u Alesander na zwa Grika hingir zwa u môm; i gema Icighanruamabera u Tse ken zwa Grika (Septuagint), i bugh gbenda u Loho u Dedoo una samber fefa.
  • Igbenda man bem u Roma · igbenda i dedoo man “Pax Romana” hingir igbenda i mpase u Loho.
  • Usinagog man mbamzough · mtesen u sinagog tser; Mbafarisi man Mbasaduki due; man mkohol u Mesia beenyô.
✝️
11ICIGHANRUAMABERA U HE · MKUROMape 4 cii Kristu–30 sha Kristu

Yesu Va

Mesia u i tôô ityendezwa la va, A kpe, shi A nder.
Ior

Yesu, mbahenen mba pue kar uhar, Yohane Orbatisema

Akaa a hemban a vesen

Mva ken iyol (Krismse), tom Na u tesen man ivande, ku sha terankon, mnder sha iyange i tar

Man Imo la hingir or je, va tema her a vese … mgbough a mrumun u sha mhôôn man mimi kpaa.
Yohane 1:14 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Vor u kwase (kar 2), iveren i Aberaham (3), waniyôngo u Paseka (4), tor u Davidi u gbem sha won (6), ikuryan i he (8) — cii i kuma ken or môm, Yesu: Orprofeti, Orpristi, man Tor wase u mimi.

💛Dooshima u a kera ende ga

Zum u se lu mbaasorabo her la, A tindi Wan Na A na uma Na.

Mtsegh u i tsegh la

“Yesu lu ortesen u dedoo môm tseegh / terankon lu mhembe u i mande.”

Mimi je yô

Yesu kaa ér Un iyol Na ka Aôndo (Yohane 8:58), man terankon lu aie shin mhembe u i mande ga, kpa lu dooshima u i wa tso na. I tee Un sha agee ga, kpa Nan iyol Na gbihi uma Na (Yohane 10:18). “Or ngu a dooshima u a hembe ngun ga, je u or nana gbihi uma u nan sha ci u akar a nan” (Yohane 15:13).

Ôr seer

Mem mgba; U i tôô ityendezwa la va. Avangeli anyiin pase kwagh u uma, ku, man mnder u Yesu sha ahembe anyiin.

  • Mva ken iyol · Aôndo hingir or (Imanuel, “Aôndo a vese”), ken ijiir i hôô i Betelehem.
  • Tom · A tese tartor u Aôndo, A bee uangev, A yila mbaasorabo. “Or u nan nenge a Mo yô, nan nenge a Ter ye.”
  • Terankon · A kimbi injar u isholibo man ku u mgbough va a mi la (kar 2). Waniyôngo u mimi u Paseka.
  • Mnder · sha iyange i tar A nder, A cir agee a isholibo, ku, man Satan — sha terankon je A “A ngohol mbatarev man mbautahav mba sha kwavaôndo la ikav … A hemba ve” (Mbakolose 2:15).

Sha nahan Yesu ka Orprofeti wase u mimi (u tesen gbenda u zan a Aôndo), Orpristi wase u mimi (u nan iyol Na sha u kimbin isholibo), man Tor wase u mimi (u hemban isholibo, ku, man Satan shi u tor gbem sha won).

🕊️
12ICIGHANRUAMABERA U HE · MSAMBERape 30 sha Kristu–

Nyianegh ki Hii

Jijingi va, man Loho u Dedoo samber zan zan ken ikighir i tar.
Ior

Peteru, Paulu, nyianegh ki tsuaa

Akaa a hemban a vesen

Mtwer u Jijingi sha Pentekosti, mar u nyianegh, Loho samber hii sha Yerusalem zan zan Roma sha ikyev i mtev

Kpa né va ngohol agee shighe u Icighan Jijingi Una va sha a ven yô, man né lu mbapasen kwagh Wam ken Yerusalem … zan zan á ar ken ikighir i tar je.
Aerenakaa A Mbaapostoli 1:8 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Kwaghôron ne ngu zan hegen je. Bibilo kure sha u tôôn ityendezwa ér Yesu Una hide va shi Una gema akaa cii hingir a he (Mpase U Yohane 21).

💛Dooshima u a kera ende ga

Dooshima u se ngohol la, hegen A tindi u u za sha tar cii.

Mtsegh u i tsegh la

“Nyianegh ki Aôndo ka mkohol u ior mba asorabo lu ga, shin ka iyou tseegh.”

Mimi je yô

Nyianegh ki Aôndo ka mzough u “mbatseren mba ve kuma” ga, kpa ka u mbaasorabo mba i dem ve la. Apostoli Paulu iyol na kpaa yila iyol na ér “mo m hembe” mbaasorabo (1 Timoteu 1:15). Nyianegh ki tsuaa kpaa anyiman shi gba kohol kohol (Aerenakaa A Mbaapostoli 6:1; 1 Mbakorinte 1:11). Ka ijiir i wuese iyol ga, kpa ka ior mba ve karen dooshima u ve ngohol la (Yohane 13:34-35).

Ôr seer

Yesu A kundu sha won kar yô, Jijingi u i tôô ityendezwa la va sha Pentekosti man i mar nyianegh. Loho u Dedoo samber fefa kpishi.

  • Pentekosti · Jijingi gema mbahenen mba ve lu cian mcie la hingir mbashiada mba taver asema.
  • Peteru · pase Loho u Dedoo hen Mbayuda ken Yerusalem.
  • Paulu · hii er ortev hingir apostoli, maa nyianegh ken tar u akuraior a sha won shi nger uwasike.
  • Zan zan ikighir i tar · Yerusalem → Yudia → Samaria → Roma. Ityendezwa i Aberaham i “akuraior cii” la hingir mimi.
  • Man se kpaa · kwaghôron bee ga; ka u zan hemen sha mhide u Yesu man Sha man tar u he.
🌅
13ICIGHANRUAMABERA U HE · MKUREu una va

Msoron (akaa cii a hingir a he)

Yesu hide va shi A gema akaa cii hingir a he.
Ior

Yesu u Una hide va; akuraior cii

Akaa a hemban a vesen

Mhide u Yesu, ijir i masetyô, mbee u isholibo·ku·mliam, Sha man tar u he

Una ese ve mliam sha ashe kera cii, ku ua kera lu ga, shin ijungwen shin mliam shin ican kpaa ia kera lu je ga.
Mpase U Yohane 21:4 (TOBNR)

🧵I tese Yesu

Edhen u mgbe u hii la i sôr un masetyô er “Yerusalem u He.” Aôndo tema vea ior Na gbem sha won — mkure u Imanuel (Mpase U Yohane 21:3; Mateu 1:23).

💛Dooshima u a kera ende ga

Masetyô Una ese hanma mliam shi Una sôr akaa cii sha dooshima.

Ôr seer

Bibilo i kure sha shighe u nyianegh ga. Takerada u masetyô na, Mpase, tese Yesu er A hide van sha u kuren akaa cii.

  • Mhide · Tor u i tôô ityendezwa la hide va sha icivir.
  • Mhembe u masetyô · Satan man ku i tim ve gbem sha won, man Kristu tor er Tor u Utor (1 Mbakorinte 15:25-26; Mpase U Yohane 20:10).
  • Ijir man mnder · i sôr hanma kwaghbo, man mbakpenev nder shin ku.
  • Sha man tar u he · isholibo, ku, mliam, man ican kar gbem sha won (Mpase U Yohane 21:4).
  • Edhen u i sôr la · ken “Yerusalem u He” u u hembe u hii la, Aôndo tema vea ior Na gbem sha won — ijiir i Bibilo cii i lu zan sha mi la.

Sha nahan hegen ka shighe u “i kar, kpa i bee ga”: ken Yesu myiman i kar kuren, kpa mkure u mi i kohol her.

ER KWAGHÔRON NE A LU SHA CI U “MO” YÔ

Ishima i mimi i Bibilo

Bibilo ka takerada u tesen er “lu or u dedoo” ga.

Ka kwaghôron u er Aôndo, sha mhôôn tsôô, A yima mbaasorabo mba ve fatyô u yiman ayol a ve ga la. Ken atô u kwagh ne tile Yesu Kristu.

Gbenda u Iserael u a kera bee ga la ka ikyav i “mo” je

MciviraeevIcanMliamAôndo yimaMciviraeev shi…

Hii sha Mbaajiriv zan zan ken mkohol, Iserael eren gbenda ne sha won sha won. Bibilo nger kwagh ne sha u se gôhôr er, “Ka or u kiriki je ve nahan la ga.”

Ka ikyav-iyol. Ka u kaan ér “Iserael er nahan” ga kpa ka u kaan ér “mo kpaa m eren kape i môm la” (1 Mbakorinte 10:11).

Eev ka kwagh u i gbe sha kon tseegh ga. Ka hanma kwagh u se soo shin se suur a mi a hemba Aôndo — inyaregh, mtsehe, mlumun u ior, ior, shin mo iyol yam je kpaa. Man u yaren tom a Aôndo er kwagh u zuan a mlu wam kpaa ka mciviraeev je.

Mtôôv u i kar yô, eev u hemban yô ka “mo iyol yam, m tem sha ikyônough ki tartor ki Aôndo.”

Nahan kape Aôndo yima orsorabo ne nena? Heen ka ishima i Loho u Dedoo u Bibilo i ôron ne.

💔

Isholibo i mar a mi — or u perapera ngu ga

Zayol ka “aeren a bo kpuaa” ga, kpa ka mhii u ishima. Hii sha Adam, ior cii i mar ve ken isholibo man ve fatyô u zan sha Aôndo sha ayol a ve ga.

Or u perapera ngu ga, môm tsô kpaa ga … Gadia ior ca ca ve er isholibo nahan kera mba a iengem i Aôndo ga.” — Mbaromanu 3:10-12, 23 (TOBNR)
⚖️

Tindi fatyô u yiman mo ga

Tindi ka tswen u i tôô za sha won ga, kpa ka iyol-i-yol. Hanma er m nôngo u kuren un yô, ka u u tese er m gbe akaa kpishi. Inja na ka u zan a vese ken Kristu.

Nahan sha aeren a sha atindi yô, a na ma or u umace ishô sha ishigh Nagh ga, gadia ka sha atindi man i fe asorabo ye … Kape tindi a lu orkuran wase u zan a vese ken Kristu sha u i̱ na se ishô sha jighjigh u nan yô.” — Mbaromanu 3:20 · Mbagalatia 3:24 (TOBNR)
🎁

Sha mhôôn — iwua, lu sha nôngo ga

Myiman ka injar u aeren a u kar la ga, kpa ka iwua i Aôndo hen or u nan kuma a mi ga la. Sha nahan or fatyô u wuese iyol na ga.

Gadia ka sha mrumun u sha mhôôn i yima ne ye, sha jighjigh u nan. Man kwagh ne yô, ka her a ven a dugh ga, ka iwua i Aôndo. Ka sha tom u eren ga, sha er ma or nana̱ de te ihagh ga.” — Mbaefese 2:8-9 (TOBNR)
🙏

I ôron se ishô sha jighjigh u nan

Sha u kuren tindi ga, kpa sha jighjigh u nan ken Yesu Kristu i ôron se mbaperapera — i wuhe se a perapera wase ga, kpa a u Na.

Nahan yô, er i ne se ishô sha jighjigh u nan yô, se mba bem bem a Aôndo sha Ter wase Yesu Kristu … or gbe zuan a ishô sha aeren a sha tindi ga, kpa ka sha jighjigh u nan ken Kristu Yesu.” — Mbaromanu 5:1 · Mbagalatia 2:16 (TOBNR)
📖

Bibilo i tese Yesu

Bibilo ka kwaghôron u mbahembanagee shin takerada u wasen iyol ga. Hii sha Genese zan zan ken Mpase, hanma kar pase kwagh u or môm — Yesu Kristu.

Ne mba timen ken icighanruamabera … ka ve je ve pasen kwaghwam ye … A gba pasen ve akaa a sha iyol Na ken Icighanruamabera cii.” — Yohane 5:39 · Luka 24:27 (TOBNR)
👑

Tartor u Aôndo — ishima i kwaghôron u Yesu

Kwagh u Yesu A tese hemban cii. Tartor u Aôndo A lu Tor sha mi la nyôr ken tar a Yesu shi una kure zum u Una hide va. Sha terankon man mnder Na, Yesu ka Tor u mimi u A hemba isholibo, ku, man Satan la.

Ayange kuma, tartor u Aôndo mgbôghom ve; gema nen asema, na nen Loho u Dedoo ne jighjigh.” — Marku 1:15 (TOBNR)
✝️

Loho u Dedoo — Un kure akaa cii

Injar u isholibo u mo m fatyô u kimbin ga la, Yesu kimbi sha ityough kam sha terankon, man sha mnder Na A hemba ku. M tile sha “er nahan” ga, kpa sha “bee ve.”

Bee ve … Kpa Aôndo tese se dooshima Na sha ku u Kristu A kpe sha ci wase er se lu mbaasorabo her la.” — Yohane 19:30 · Mbaromanu 5:8 (TOBNR)

Bibilo cii i tese ijiir i môm tsô.

Ior fatyô u paven gbenda u isholibo sha ayol a ve ga, man or u perapera kpaa lu môm ga. Sha nahan yô, gba u or nana kimbi injar sha ityough ki ve.

Yesu va sha u tesen akaa a dedoo tseegh ga. Er gbenda ugen u yiman mo lu ga yô, gba u Una va je.

Or u yange nana lu sha terankon la ka mo.
Yesu tôô isholibo yam A vande Un sha kon her sha ityough kam.

“Kpa i kuma Un sha ci u akaabo ase, i vihi Un iyol sha ci u aferakaa a ase … ka sha igbidiv Nav man i wanger se ye.” — Yesaia 53:5

Inja i kwagh môm ngu nyoon u her kpaa?

Nahan orwuanor ka una na jighjigh tsô una za sha nyumshima, kpa or u yange nan lu uma u dedoo kpa nan na jighjigh ga la una za token?

Ka mpin u dedoo. Kpa mtsegh uhar ngu yer ken mi.

① Bibilo i palegh ior sha “mba dedoo man mba bo” ga. Ikyav i kar yô ka “hemban or u tile her” ga, kpa ka “mlu wang u kuren ku Aôndo.” Sha ishigh Nagh yô, or u tile er “nan lu dedoo u kuma” kpaa ngu ga (Mbaromanu 3:23). Nahan ka “or u dedoo a orwuanor” ga, kpa ka er ior uhar mba i angev a vihi kang kang — or môm ngohol ikyange, ugen yô venda i kaan ér, “Mo m hemba nan lu wang.”

② Kwagh u môm tsô u palegh nyumshima a token. Ka mlu u aeren ga, kpa aluer u ngohol Yesu Kristu er Ter wou man asorabo ou kar yô. Or u awambe a Kristu kar asorabo na yô nan za sha nyumshima; or u nan ngohol Un ga, asorabo na shi her la nan za ga. Aeren a dedoo cii fatyô u paven we a asorabo ou je ga.

Sha nahan yô, nyumshima a token ka “injar u aeren a dedoo” ga, kpa ka kwagh u mzough a Kristu. Man “jighjigh” ka mlumun u ishima tseegh ga, kpa ka mgem u or u eren a uma na — or u nan ngohol Un mimi yô nan hingir or u tem sha ikyav ga, kpa nan gema asema kpishi. Sha mimi yô, mlu u or eren ér “mo m lu dedoo” ka eev u taver u haren je, u a ne or henen ér nan soo Kristu ga la (Luka 18:9-14).

Bibilo ôr a wang er: “U nan ne Un jighjigh yô, á ôr nan ijir ga, kpa u nan ne jighjigh ga yô, i na nan ibo kera je ve” (Yohane 3:18). Ijir ka “mer asorabo ou zum u u kpe” ga, kpa i kure i sha aluer u ngohol Kristu shin u ngohol Un ga.

Mbaromanu 3:23 · Yohane 3:18 · Mbaefese 2:8-9 · Luka 18:9-14

Aluer m lu uma u dedoo tsô kpa m na Yesu jighjigh ga yô, kwagh ne kuma ga?

Ka mhen u ior kpishi ve eren, kpa i kaven mimi u zayol la ga. Nenge ikyav ne.

Wuese er we ngu sha tso u mbaheenfemen yô. Aluer u wanger sha tso vindi vindi, u eren ior dedoo, u lu uma u dedoo cii kpaa, we lu orheenfen her, gadia tso la ngu zan a we a we ijiir i u ngu zan la (ijiir i ijir). Zayol ka “injar u aeren ou” ga, kpa ka “tso u u lu sha mi” (we iyol ou).

Sha nahan yô, Loho u Dedoo kaan ér “nôngo kpishi sha u lun u dedoo” ga; i kaan ér “gema tso.” Due sha tso u isholibo u za sha Yesu — sha iyol i he i wan u Aôndo. Ka u seer injar ou sha nôngo ga, kpa ka u suur Un u A samber a ave Na la we kar za sha tso Na.

Sha mimi yô, Bibilo ôr myiman er nahan kpaô: “A yima se A due a vese ken tahav mbu imev kera A nyôr a vese ken tartor u Wan Na u doon ishima” (Mbakolose 1:13).

De kaven mi shami ga: kwagh ne ka u kaan ér uma u dedoo lu a inja ga. Mlu u dedoo ka “gbendaakaa” u nyumshima ga, kpa ka atam a mi. Or u gema tso kar yô nan eren kwagh u dedoo sha mciem ga, kpa sha dooshima u wan.

Mbakolose 1:13 · Yohane 1:12 · Yohane 3:3 · Mbaefese 2:8-9

Aluer orbo nan ember ishima nan kaan ér “Aôndo dem asorabo am” kpa or u i er nan bo la ngu yan ican je yô, mdoom shami la nan hôô shin?

Mpin la ka u mimi, man ican la ka i jighjigh. Kpa mkaan u nahan la ka “mdoom u Bibilo” ga — ka mgemyол u u.

① Mdoom u Aôndo ka u shami ga. I cir isholibo er “kwagh la er ga” nahan ga; Aôndo iyol Na kimbi injar u sholibo sha uma u Wan Na. Terankon ka ikyav i tesen er i ngohol isholibo wuese ga, kpa ka i tesen er isholibo ngi ihyom kpishi — ka mdoom u injar i hemban cii shin tar.

② Mgemshima u mimi ne atam. Aluer orbo tile sha ishigh ki or u i er nan bo la nan kaan ér “Aôndo dem mo, m ngu bem bem,” mlu la ka mgemshima ga, kpa ka mtsegh u mgemshima (Mateu 3:8). Man mdoom u atô u or man Aôndo la nan ese ican i or u i er nan bo la ga, shi nan tindi or la sha u nana dema kpaa ga.

③ I de isholibo er “i kar ga” ga. I kimbi hanma isholibo sha ajiir uhar — shin Kristu tôô i sha terankon (sha mba ve suur Un la ibo i kera lu ga, Mbaromanu 8:1), shin or u nan venda Un zan zan la nan tôô i iyol na. Nahan mdoom u shami ngu ga. Orbo la kpaa nan ngu a ityom sha atindi a shin tar ne (Mbaromanu 13:1-4).

④ Mliam ma or u i er nan bo la ka kpuaa sha ishigh ki Aôndo ga. Aôndo vaan a mba ve vaan, A umbur hanma mliam, man masetyô yô Una ese a sha ave Na (Mpase U Yohane 21:4). Sha nahan yô or u i er nan bo la kpaa nan tôô ityough ki oran iyev sha ityough ki nan tsmôô ga, kpa nan fatyô u naan Aôndo u perapera la ian (Mbaromanu 12:19 — “Ka Mo Me or iyev ye, ka Mo Me kimbi ye, kape Ter A kaa la”).

Mateu 3:8 · Mbaromanu 8:1 · Mbaromanu 13:1-4 · Mpase U Yohane 21:4

Bibilo ka kwaghôron u mimi je shin? I lu inja er kwagh u tsuaa shin takerada u i nger sha ishima la.

Ka mpin u dedoo — man ka mhii u dedoo kpaa. Mtaver-ishima ka kwagh u nan a jighjigh igbar ga, kpa ka msoo u pavshima a akaa sha mimi. Bibilo ka kwagh u tsuaa u i kaan ér “suur aluer u soo” ga, kpa ka mnger sha ityough ki ajiir, ayange man ior mba mimi. Ikyav ikyumeishi tsô.

① Ka takerada môm ga kpa ka “ya u utakerada” — kpa cii i zenden sha kwagh u môm tsô. Bibilo ka mkohol u utakerada 66 mba i nger ken anyom er 1,500 sha ave a ior er 40 nahan — utor, mbakuraniyôngo, mbakôronishu, orngoholinyaregh, ortwer, ior mba mlu kposo kposo man shighe kposo kposo, mba i nger kposo kposo kpa ve fa ayol a ve ga ye, ken ijô itar (Heberu, Arami, Grika). Kpa akaa cii zough sha ijiir môm, gbilin ga, sha kwagh u môm tsô: myiman sha ikyev i Kristu. Ka mzough u taver u kaan ér ka sha ahembe shin sha mzough u ior ga la.

② I za hii kuren a sha tar (mlu u kohon akaa a tsuaa). Akaa kpishi a tsuaa a i vande venden er ka mtsue, “i zua a mi ken Bibilo tsô” la, masetyô i kohol a tese mimi ve. Ikurior i Davidi sha won u i nger sha mi ér “ya u Davidi” (Won u Tel Dan); Pontiu Pilatu, gomna u A wua Yesu la, sha mnger u a tese iti na; iwer i mngerem i tor Hesekia (2 Utor 20:20), sha iwer la iyol na man mnger u sha mi. Kua Mbahiti, mba i vande yilan er “ior mba tsuaa” la, ve due er ikurior i vesen ken aaja.

③ Ka takerada u tsuaa u i kura tsembelee hemban (avumakaa). Sha mzough u avumakaa a a shi her, sha mzough ve a ayol a ve, man sha shighe u i lu hen mnger u hii zan zan u i ngeren u kindin, Bibilo ngu a ikyange ken utakerada mba tsuaa cii ga. Mpande u Yesaia u u lu cii Kristu ngu va la, ken Mpande mba Zegemnger u Ku (i zua a ve sha 1947), zough vough a mnger u i ngu eren sha anyom er 1,000 ne — ka ikyav i tesen er i kura Bibilo tsembelee sha shighe cii.

④ Akaa a i vande ngeren la er nahan je a er (mpase u mprofeti). Icighanruamabera u Tse, u i nger anyom kpishi cii Yesu va la, tese mar Na ken Betelehem (Mika 5:2), Ortom u ican (Yesaia 53:5), man akaa a sha terankon (Pasalmi 22), wang wang. A wang kpishi je u i venden er ka mzough tsô la ga.

⑤ Mbangeren-akaa-a-tsuaa mba ve lu Mbakristu ga kpaa nger kwagh Na. Orngeren-akaa-a-tsuaa u Roma Tasitu man orngeren-akaa-a-tsuaa u Yuda Yosefu — môm ve lu Orkristu ga — ve ter Yesu, mwua Na, man nongo u Mbakristu u tsuaa la. Hemban cii, mbahenen mba ve samber sha mcie la ve ver uma ve sha u pasen mnder u Yesu sha ku — or u kpen sha kwagh u nan fe ér ka aie la ngu ga.

Sha mimi yô kpa, akaa ne tese er u suur Bibilo ka kwagh u inja shio ga, kpa ka u inja; ka “ikyav” i i taver er or er hen mngerem er mbamzough la ga. Sha nahan yô mtaha u Orkristu i due sha ikyav tseegh ga, kpa i due sha jighjigh u Icighan Jijingi A na ishima zum u or henen Kwagh u Aôndo la. Bibilo kaan ér: “Jighjigh u nan ka sha m-ongo, m-ongo di gema ka sha kwaghôron u Kristu” (Mbaromanu 10:17). Sha nahan yô, aluer i lu inja er kwagh u tsuaa nahan kpaa, u henen u iyol ou ka mhii. Ikyav bugh hunda, man mtaha seer ken or u henen la.

2 Utor 20:20 · Yesaia 53:5 · Mika 5:2 · Mbaromanu 10:17

Nahan — sha kwagh wam yô nena?

Dooshima ne ka kwaghfan ga, kpa ka mlôhô. Aluer dooshima u i vande sha ityough kou la zough a ishima ou yô, er msen ne hegen, sha gba uper uper, sha hilang.

Aôndo,

M lumun mer mo m lu orsorabo u m fatyô u yiman iyol yam ga.

M na jighjigh mer Yesu A kpe sha ci wam sha terankon man A nder shi.

De asorabo am cii, man hii nyian hingir Ter u uma wam.

Ngohol mo er wan wou, man na mo m lu uma u he.

Ka ken iti i Yesu m eren msen ne ye. Amen.

Aluer u er msen ne sha ishima ou cii yô, Bibilo kaan ér u hingir wan u Aôndo. U kera lu tswen ga — keren nyianegh ki kegh u una ngohol u, man zenden gbenda u jighjigh imôngo a mbagenev.

“Kpa mba ve rumun Un la yô, ve cii A na ve tahav mbu vea hingir ônov mba Aôndo.” — Yohane 1:12 · Mbaromanu 10:9-10

Aôndo môm,
sha kwaghôron u môm,
ngu keren se a
dooshima u a kera de ga.

“ku shin uma … shin ma kwagh ugen u i gbe un a gba kpaa, una fatyô u paven se a dooshima u Aôndo u a lu ken Kristu Yesu Ter wase la je ga.” — Mbaromanu 8:38-39

Sha kwaghôron ne, Atindi, utakerada mba upasalmi, mbaprofeti, man uwasike i seer “iyol.”
Hegen yô, hanma takerada u u bugh kpaa, u fa “ape u lu ken kwaghôron la.”

I lu sha mnenge u nyumshima u sha kwaghyiman, u evangeli · u Riforimd u nongo u Mbakristu mba Mbaprotestanti mba Korea cii ve ngu a mi la.

Mbampin · mbamhen — Nger se imeil

GitHub·MIT·CC BY 4.0