Anya, ing mamaslang, basta maniwala ya, munta ya banua, a ing tau a mayap ya bie pero e maniwala, munta ya impyerno?

Makatwiran a kutang. Oneng atin yang aduang kamalian a maki-tagu kayni. ① E no pipagulpe ning Biblia ding tau king “mayap kontra marok.” Ing sukatan e ya “mas mayap king kasiping” nune “ing ganap a kabanalan ning Dios.” King arapan na, alang taung “mayap a mayap” (Roma 3:23). Anya, e iti “mayap a tau kontra mamaslang,” nune mas anti la ring aduang taung paparas king kamatayan king saking sakit — ing metung tatanggap ne ing lunas, a ing aliwa tatanggi ne, ngana, “Mas masalese ku kesa ketang tau.” ② Metung mu a bage ing pipanibala king banua at impyerno. E ya ing iskor ning ugali, nune nung tinanggap me i Jesu-Cristo bilang Ginu at miresolbe ne ing problema mung kasalanan. Ing taung miresolbe ne ing kasalanan na king daya nang Cristo munta ya banua; ing e na man tinanggap, a manatili ya ing kasalanan na, e ya. Alang dakal a mayap a ugali a makaresolbe king problemang kasalanan a ita. Anya, ing banua at impyerno e la “premyu king mayap a ugali” nune kabaldugan na ning pisanibatan kang Cristo . At ing “pamaniwala” e ya mu pamiyabe ning isip nune pamanyalili nung ninu ing mamuntuk king bie mu — ing ninumang tutung tatanggap keya, e ya magmaragul nune mas malalam yang sisi. Ing tutu, ing pamagmatulid king sarili (“mayap a tau ku”) ya ing pekamasanting a dios-diosan a alunan, ing makapagisip kekatamung e tamu kailangan i Cristo (Lucas 18:9-14). Maliwanag yang sasabian ning Biblia: “E ya miyatulan kaparusan ing ninumang maniwala keya; oneng miyatulan ne ing e maniwala keya” (Juan 3:18). Ing atul e ya “pagisko ning bie mu kaybat mu mate,” nune medesidi na uli na ning nung tinanggap me i Cristo . Roma 3:23 · Juan 3:18 · Efeso 2:8-9 · Lucas 18:9-14

E na sapat a maging mayap a tau ku, agyang e ku maniwala kang Jesus?

Iti ya ing pekakaraniwan a kaisipan, oneng mali ya ing pamaintindi king tutung problema. Oini ing metung a larawan. Isipan mu na atyu ka king metung a barkung pirata. Agyang nung makananu mung paglinisan ing kubyerta, magmaganaca ka karing kasama, masanting ya ing bie mu — pirata ka pa murin, uling daragan da ka king barku angga king pupuntalan na (ing puwertu ning atul). Ing problema e ya “iskor ning ugali” nune “nung makananu kang barku” (ing pamikilanlan mu) . Anya, ing ebanghelyo e na sasabian, “magsikap kang mas maging mayap”; sasabian na, “magsalili kang barku.” Babang ka king barku ning kasalanan at lumipat kang Jesus — king bayung pamikilanlan na ning anak ning Dios . E iti pamamitas king iskor mu king sikap, nune pamagtiwala king Ya a magpalawe king gamat na, at pamanlipat king barku na. Ing tutu, dening salese ning Biblia ing kaligtasan bilang ing pamanlipat a iti — “Linigtas na katamu king upaya na ning karalumduman at linipat na katamu king kayarian na ning Anak nang pakamalan” (Colosas 1:13). E mu papagkamalan: e kabaldugan na nita king alang halaga ing mayap a bie. Ing kayapan e ya “kundisyun” ning kaligtasan nune bunga na. Ing minalili nang barku mie ne king mayap, e na uli ning takut, nune uli ning lugud ning metung a anak . Colosas 1:13 · Juan 1:12 · Juan 3:3 · Efeso 2:8-9

Nung ing mamye sakit malino ya ing pamiramdam, sasabian na “pepatawad naku ne ning Dios,” kabang ing biktima magdurusa ya pa — e mura ya ing grasyang ita?

Makatwiran ya ing kutang, at tutu ya ing sakit. Oneng ing paniwalang ita e ya “pamipatawad ning Biblia” — pamipangit ya nita. ① Ing pamipatawad ning Dios e ya kapilan man mura. Ing kasalanan e ya tatakpan a anti mong “e meyari”; ing Dios mismu bineyad na ing alaga na king bie na ning sarili nang Anak. Ing krus e ya patutu king kayatlan king kasalanan, nune king kabayatan na — ing pekamal a pamipatawad king yatu. ② Ing tutung pamanyisi mabunga ya. Nung ing mamye sakit malino ya king arapan na ning biktima — “pepatawad naku ne ning Dios, anya malino ku” — e iti pamanyisi nune gaya-gaya na mu nita (Mateo 3:8). At ing pamipatawad king pilatan na ning tau at Dios e na pinaspas ing sugat ning biktima ni pipilitan na ya bang mamatawad. ③ Ing kasalanan e ya kapilan man basta “pababustan.” Balang kasalanan mibayad ya king metung karing aduang lugal — o sikanan nang Cristo king krus (para karetang maniwala keya alang nang kaparusan, Roma 8:1), o sikanan na ning ninumang tatanggi keya angga king kapupusan. Anya, alang “murang pamipatawad.” Ing mamye sakit atin ya muring pananagutan king atul ning yatung iti (Roma 13:1-4). ④ Ding lua na ning biktima e la kapilan man malati king arapan na ning Dios. Tatangis yang kayabe da ring tatangis ing Dios, gagaganakan na la ding balang lua, at king kapupusan, ya mismu ing mamulisan kareti (Apocalipsis 21:4). Anya, ing biktima e na kailangan dalan ya mu sarili na ing bayat ning pamablas, nune malyari nang ipanibala king Dios a matulid (Roma 12:19 — “Aku ing mablas, aku ing singil, ngana ning Ginu”). Mateo 3:8 · Roma 8:1 · Roma 13:1-4 · Apocalipsis 21:4

Ing Biblia king Metung a Scroll · Manibat king Pamanlalang angga king Pisamban

🌍

1MATUANG TIPAN · PASIMULAKing pasimula

Pamanlalang

Linalang na ning Dios ing metung a yatung “mayap a mayap.”

Ding tau

Dios; i Adan at i Eva

Mahalagang milyari

Anam a aldo a pamanlalang, ing tau melalang king larawan ning Dios, ing pamagpainawa king Sabbath

King pasimula, lelangan ne ning Dios ing banua at ing yatu.

Genesis 1:1 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing yatu melalang ya king kapamilatan na ning “Amanu.” Sasabian na ning Ebanghelyo nang Juan king ing Amanu a ita i Jesus mismu (Juan 1:1-3).

💛Lugud a e magsawa

Ing pasimula na ning salita e ya atul nune metung a yatung melalang king lugud a agus.

Karaniwan a kamalian

“Baket lelangan ne ning Dios ing metung a malyaring mikasala? E sana mas mayap nung e na kami linalang?”

Ing katutuan

Linalang na ning Dios ing yatu at ding tau e uli ning nanumang kakulangan, nune uli ning lugud a aagus. Ing pamanggawa king tau bilang taung malyaring misanibatan king Dios lugud ya naman. At agyang ing pamanlub ning kasalanan e ya milwal king plano na ning Dios king pamanligtas (Efeso 1:4-5). Ing mumunang eksena ning Biblia e ya atul nune lugud.

▸ Basan pa

Ing Biblia e ya mamuklat king metung a pamipasiya pilosopiko nune king metung a pamipahayag: “King pasimula, ing Dios…” Ing yatu e ya aksidente nune dapat na ning metung a Dios a personal.

Ing larawan ning Dios · king sablang melalang, ding tau mu ing melalang a mikakanti king Dios — ban akilala re at ingatan de ing yatu.
Pamagpainawa · ing pamagpainawa king katpitung aldo pakit na king sablang bage lubus at king kapayapan (shalom): “mayap ya.”
Eden · ing yatu bayu ya mibasag, nung nukarin ing Dios at ding tau maglakad lang misanmetung.

Oneng iting kalubusan malapit na yang mibasag…

🍎

2MATUANG TIPAN · MAGPASIMULA ING PROBLEMAKing pasimula

Ing Pamagkasala

Linub ya ing kasalanan, at mepatd ya ing pisanibatan ning tau at Dios.

Ding tau

I Adan at i Eva; ing ulupong (Satanas)

Mahalagang milyari

Ing pamangan king ipinagbawal a bunga, ing pamipalako king Eden, ing pamanatang ning kamatayan at pamagpagal

Mikasama kayu ning babai… Lasawan de ring anak na ing buntuk mu.

Genesis 3:15 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing mumunang pangako ning ebanghelyo, mibie tambing kaybat ning Pamagkasala: ing “anak ning babai” lasawan na ing buntuk ning ulupong — at iti i Jesus (Genesis 3:15; Roma 16:20; Galacia 4:4).

💛Lugud a e magsawa

Inyang mikasala la ding tau, mengako ya ing Dios king pamanligtas tambing karin mismu.

Karaniwan a kamalian

“Mipalako at mibie kamatayan uli mu ning pamangan king metung a bunga — e ya kaba ya pamu ing Dios?”

Ing katutuan

Ing pamipalako king Eden atul ya at, king kapareu, awa. Nung, mialis king Dios at king mebasag a kalagayan a ita, ing tau mengan king dutung ning bie at mie king kapilan pa man, makulung ya king pamagdusa king kapilan pa man (Genesis 3:22). Ing pamipaintulut king kamatayan binuklat ya ing dalan a pamibalik; at karin mismu mengako ya ing Dios king metung a Talapagligtas (Genesis 3:15). King atul atin nang lugud.

▸ Basan pa

Kapamilatan na ning pamisuway king pamagbiri a “maging anti king Dios,” linub ya ing kasalanan king yatu. Ing bunga e ya mu metung a mebasag a tuntunin nune metung a mebasag a pisanibatan.

Mebasag a pisanibatan · king Dios (pamanyalikut), king metung at metung (pamamintang), king kalikasan (sapinit at pamagpagal).
Kamatayan · ing babala a “mate ka” meging katutuan.
Genesis 3:15 · oneng king kalibutbutan na ning atul, ing pangakung pamanligtas mumuna yang datang. Aausan da ning mga iskolar a “protoevangelium” (ing mumunang ebanghelyo).

Ngeni mananawag ya ing Dios king metung a lalaki ban magpasimula ing pamanligtas…

⛺

3MATUANG TIPAN · ING PANGAKOc. 2000 BC

Ding Patriarka

Mangako ya ing Dios kang Abraham, “Maging dalan kang bendisyun.”

Ding tau

Abraham · Isaac · Jacob · Jose

Mahalagang milyari

Ing kasunduan kang Abraham, ing pamanaldak kang Isaac, ding labinaduang anak nang Jacob, ing pamayatas nang Jose king Ehipto

Gawan da kang metung a maragul a bansa… kapamilatan mu bendisyunan ku la ding sablang bansa.

Genesis 12:2-3 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing pangako a “bendisyunan da la ding sablang bansa” matupad ya kang Jesus, ing anak nang Abraham (Galacia 3:16).

💛Lugud a e magsawa

Mumuna yang dinatang ing Dios king metung a lalaking e dapat, ineng ne king lagyu na, at ginawa neng dalan ning bendisyun.

Karaniwan a kamalian

“Pinili ya i Abraham uli ning maragul a kasalpantayanan na — e la nganan bayani king kayapan ding tau king Biblia?”

Ing katutuan

Mibulaan ya rin i Abraham at miduda, at i Jacob magdaya ya. E na inad da ring tau ning Dios ding “kuwalipikadu” nune ding e ganap, king grasya na. Ing dahilan ning pamamili e ya ing kayapan da nune ing tapat a lugud ning Dios (Deuteronomio 7:7-8).

▸ Basan pa

Maglapad ya ing Dios king pamigsolusyun king problema na ning mabilug a katauan king pamananawag king metung a lalaki, i Abraham. Ing pusu na ya ing kasunduan (pangako) — metung a maragul a bansa, metung a labuad, at “bendisyun para king sablang bansa.”

Kasalpantayanan · meniwala ya i Abraham king metung a pangakung e akakit, at mibilang ya kaya bilang katuliran (Genesis 15:6).
Isaac at Jacob · ing pangako mipasa ya; i Jacob (Israel) tatang na la ding labinaduang tribu.
Jose · pisali da ring kapatad na oneng mipayatas — “para king kayapan ya iti kanu ning Dios” (Genesis 50:20).

Tinuki kang Jose, ing pamilya minabang ya king Ehipto — at meging ipus…

🔥

4MATUANG TIPAN · PAMANATUBUSc. 1446 BC

Ing Pamako at Ilang

Linigtas no la ning Dios ding taung ipus at ginawa no la sarili na.

Ding tau

Moises, Aaron, Faraon

Mahalagang milyari

Ding apulung salut, ing Pamako, ing pamanglakbe king Pulang Dayatmalat, ding Apulung Utus king Sinai, ing tabernakulo, 40 banwa king ilang

Gawan da kayung sarili kung memalen, at aku ing maging Dios yu.

Exodo 6:7 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing Pamako — nung nukarin ing daya ning kordero binawi na ing kamatayan — tutuldu ya kang Jesus, ing “kordero tamung Pamako,” mepaku ya para kekatamu (1 Corinto 5:7).

💛Lugud a e magsawa

Dimdam na ing daldal da ring taung ipus at binaba ya mismu bang iligtas no la.

Karaniwan a kamalian

“E la wari ing Kautusan (ding Utus) metung a egzaminadu o kundisyun a kailangan mung makapasa bang miligtas?”

Ing katutuan

Linigtas no la ning Dios bayu na binie ing Kautusan. Agyang ding Apulung Utus magpasimula la king metung a pamipahayag king kaligtasan: “Aku ing Ginung kekayung Dios a milual kekayu ibat Ehipto” (Exodo 20:2). Ing Kautusan e ya “tuparan mu ban miligtas ka,” nune metung a giya ning lugud nung makananu dapat mie ding mial-iligtas na king grasya (Deuteronomio 7:7-9). Pirmi munang datang ing grasya; ing pamanupad ya ing kasagutan.

▸ Basan pa

Ing pekamaragul a pamanligtas king Matuang Tipan. Ing dating-ipus a Israel meging mabanwa king upaya na ning Dios at mehugis bilang memalen na.

Pamako · ing bale a mamarkawan na ning daya ning kordero linaktawan ne ning kamatayan — ing huwaran king likud na ning balang daus a saday.
Ing Pulang Dayatmalat · pamanligtas nung nukarin maganan ne ing dalan; ing “pamanlakbe” meging tanda na ning bayung pamagpasimula.
Kasunduan king Sinai · king kapamilatan da ring Utus aaralan da nung makananu mie bilang memalen ning Dios.
Tabernakulo · metung a santuwaryung magagalo nung nukarin manuknangan ya ing Dios king pilatan da ring memalen na — metung a pamatikman king “Emmanuel.”
40 banwa · ing pamisuway pakirat na ne ing metung a salinlahi king ilang, oneng manatili yang malapit ing Dios kayabe ne ing manna at ing aslag ning ulap at api.

Makatalakad king gilid na ning labuad pengaku, sususan dang lub…

🗡️

5MATUANG TIPAN · PAMANUKNANGANc. 1400–1050 BC

Pamanakup at Ding Ukum

Akamit da ing labuad, oneng alang ari, balang metung gagawan na itang buri na.

Ding tau

Josue; ding ukum a anti la kang Gideon at Samson; Rut

Mahalagang milyari

Ing pamibagsak na ning Jerico, ing pamanuknangan king Canaan, ing uulitan a siklo ning kasalanan–atul–pamanligtas

Ala pang ari king Israel kanitang panaun a ita. Daraptan na ning balang metung at metung itang buri nang daptan.

Ukum 21:25 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Manibat king lahi nang Rut datang ya i David, at manibat king lahi nang David datang ya i Jesus (Mateo 1). Agyang king kagulu, manatili ya ing lahi na ning Mesias.

💛Lugud a e magsawa

Pesublyan da ya pasibayu at pasibayu, oneng balang pananawad da tutubud yang taligtas at iyatas no la pasibayu.

Karaniwan a kamalian

“Ing pamanakup king Canaan metung yang mabengis a pamamaslang — anya ing Dios ning Matuang Tipan mabengis ya pala.”

Ing katutuan

Iti metung yang mabayat a paksa a e malyaring tapusan king metung a pangungusap at kailangan na ning ingat. Oneng ing Biblia e na pakit bilang basta-bastang karahasan nune bilang atul kaybat na ning dakal a dilubu a pamagtitiis king sukdang karuksan (kayabe na ing pamanaldak king anak) (Genesis 15:16; Deuteronomio 9:4-5; Levitico 18:24-25). Ing Dios mabagal ya mu rin king pag-atul, at malugud na lang tatanggapan ding mibalik keya — agyang ding dayuan anti la kang Rahab at Rut (Josue 6:25; Rut 4:13-17).

▸ Basan pa

Lalam nang Josue lulub la king labuad pengaku, oneng kaybat dang manuknangan kalalu rang lilingwan ing Dios. Ing Ukum ya ing siklong uulitan.

Ing pababang siklo · kasalanan → pamanyiil → pamananawad → maligtas king kapamilatan na ning ukum → kasalanan pasibayu. Lalu yang lalu mararawak.
Ding ukum · Gideon, Samson, Debora — pansamantalang taligtas, magiting oneng mitmu lang kakulangan.
Rut · metung a maliwanag a salita ning katapatan king maderang panaun; metung a babaing dayuan lulub ya king lahi nang David (at Jesus).

Mananawad la ding tau, “Dinan yu kaming ari!”…

👑

6MATUANG TIPAN · GINTONG PANAUNc. 1050–930 BC

Ing Misanmetung a Kayarian

Mangako ya ing Dios kang David, “Ing tronu mu manatili king kapilan pa man.”

Ding tau

Saul · David · Solomon

Mahalagang milyari

Ing mumunang ari a Saul, i David at i Goliat, ing kasunduan kang David, tinalakad ne ning Solomon ing templo

Manatili ya ing kekang pamilya at ing kekang kayarian. Manatili ya ing kekang tronu king kapilan pa man.

2 Samuel 7:16 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing “tronung alang angga” matupad ya kang Jesus, ing anak nang David — anya aausan de “Anak nang David” (Lucas 1:32-33; Mateo 1:1).

💛Lugud a e magsawa

E ne man tinakwilan ing mebaldug a David; king kapamilatan na mengako yang metung a Aring alang angga.

Karaniwan a kamalian

“I David metung yang bayaning alang depekto — anya ya aausan a ‘lalaking ayayun king pusu na ning Dios.’”

Ing katutuan

Mikasala yang pangaliwa i David at agyang pamamaslang. Ing “lalaking ayayun king pusu na ning Dios” e na kabaldugan king alang depekto, nune ing metung a e na sinalikut ing kasalanan na — a sinisi yang lubus at manatiling mibalik king Dios (Salmo 51). Ing lugud ning Dios e na tatakwilan agyang ding mabaldug a maragul.

▸ Basan pa

Ing taluktuk ning Israel, mamuntukan da ring atlung ari.

Saul · ing ari a inad da ring tau; mayap a pasimula a sinira na ning pamisuway.
David · “metung a lalaking ayayun king pusu na ning Dios.” Tinalu ne i Goliat at gewa neng kabisera ing Jerusalem. Mikasala yang maragul (Betsabe) oneng sinisi yang king pusu (Salmo 51).
Ing kasunduan kang David (2 Samuel 7) · mangako ya ing Dios a italakad na ing lahi nang David king kapilan pa man — ing desisibung lamut ning panenayan king Mesias.
Solomon · king taluktuk ning kabiasnan at kayamanan tinalakad ne ing templo, oneng king tauling panaun lumiku ya karing dios-diosan.

Kaybat nang Solomon, ing kayarian mibingi ya king adua…

⚔️

7MATUANG TIPAN · PAMANUKDU930–586 BC

Ing Mibingi a Kayarian

Mebingi king mauli (Juda) at paroba (Israel), at mukdu yang mukdu ing bansa.

Ding tau

Ding ari ra ding aduang kayarian; ding propetang anti la kang Elias, Isaias, Jeremias

Mahalagang milyari

Ing pamibingi na ning kayarian, ing pamaglaru king dios-diosan kumalat ya, papabala la ding propeta

Manibat na kanita menatili lang mag-rebeldi ding memalen ning Israel laban king pamilya nang David.

1 Ari 12:19 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

King panaun a iti pipropesiyan da ring propeta ing datang a Mesias king maliwanag a maliwanag (Isaias 9:6; Isaias 53).

💛Lugud a e magsawa

Karing taung tinalikud keya, manatili yang tutubud propeta, mananawad, “Mibalik kayu pakisuyu.”

Karaniwan a kamalian

“Ing propeta metung yang manula-tula a magpropesiya king daratang / ing Dios ning Matuang Tipan puru mu mua.”

Ing katutuan

Ing pusu na ning propeta e ya “pamagpropesiya king daratang” nune ing masakit a pananawad ning Dios: “Pakisuyu, mibalik ka.” Agyang ding babala king atul e da layun ing magsira nune ing magpabalik at magligtas — “e ku matulang akit keng mate ing metung a makasalanan” (Ezekiel 33:11).

▸ Basan pa

King panaun na ning anak nang Solomon mibingi ya ing bansa: ing paroba a kayarian ning Israel (10 tribu, kabisera Samaria) at ing mauli a kayarian ning Juda (2 tribu, kabisera Jerusalem).

Israel (paroba) · balang ari na maglingkud ya karing dios-diosan; mibagsak ya king Asiria king 722 BC.
Juda (mauli) · manatili ya ing lahi nang David, kayabe ne ing pilang mayap a ari anti kang Ezekias at Josias, oneng king kabuuan mukdu ya.
Ding propeta · Elias, Amos, Isaias, Jeremias mananawad “mibalik kayu!” Ing propesiya king Mesias miras ya king pekamayaman a puntu keni (ing “magdurusang lingkud” king Isaias 53).

King kapupusan datang ya ing atul a pengaku — derag da la patungung pamipalako…

⛓️

8MATUANG TIPAN · ATUL722 / 586 BC

Ing Pamipalako

Mibagsak ya ing bansa at dinalan da la ding tau king dayuang labuad.

Ding tau

Daniel, Ezekiel, Nabucodonosor

Mahalagang milyari

Mibagsak ya ing Israel king Asiria (722), mibagsak ya ing Juda king Babilonia at miragsak ya ing templo (586)

Karing pampang ding ilug ning Babilonia karin kami pakalukluk, at manangis inyang agaganaka mi ya ing Zion.

Ding Dalit 137:1 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

King kalalaman na ning pamagdusa, mangako ya i Jeremias king metung a “bayung kasunduan” (Jeremias 31:31) — ing kasunduan a mismung selyuwan nang Jesus king Tauling Apunan.

💛Lugud a e magsawa

Tinuki ya karela angga king pekamadalumdum a labuad ning pamipalako, at mengako yang pamanumbalik.

Karaniwan a kamalian

“Ing pamipalako patutu na king lubus a tinakwilan na ning Dios ing Israel.”

Ing katutuan

Ing pamipalako e ya pamanakwil nune disiplina at pamipalinis king metung a pakamal a anak (Hebreo 12:6). E ya minalis ing Dios; kayabe ne i Daniel king kalalaman ning pamipalako at mengako ya, “Aku mu ing bukud makibalu karing planu ku para kekayu, detang planu ban minawa kayu bie at e ban misaldak” (Jeremias 29:11).

▸ Basan pa

Matupad la ding babala. Mira ya ing templo at dinalan da la ding tau king Babilonia — mauala ing labuad, ing ari, at ing templo: ing pekamababang puntu king sabla.

Aduang pamibagsak · Israel (Asiria, 722 BC) at Juda (Babilonia, 586 BC).
Daniel · metung a huwaran ning kasalpantayanan agyang king pakanwan a pagano (ing lungib ding leon); akakit na la ding pangaisip ning metung a “kayariang alang angga” a datang.
Metung a kislap ning panenayan · ing pangaisip nang Ezekiel king ding tuyu a butul mie la pasibayu (Ezekiel 37) at ing “bayung kasunduan” nang Jeremias tutuldu la king bukas king dalumdum.

Pitumpulung banwa kaybat, mibuklat ya ing Dios king dalan — muli la king bale…

🧱

9MATUANG TIPAN · PAMANUMBALIK538–430 BC

Ing Pamibalik

Muli la at tinalakad da pasibayu ing templo at ding kuta.

Ding tau

Esdras, Nehemias, Ester, Zerubabel

Mahalagang milyari

Ing pamibalik king utus nang Ciro, ing pamipatalakad king templo, ing pamipasanting da ring kuta ning Jerusalem, ing pamanumbalik king Amanu

Ing tula a babie na ning Ginu kekayu ya ing kekayung sikanan.

Nehemias 8:10 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing Malaquias, ing tauling libru ning Matuang Tipan, mamusan ya king pamipropesiya king metung a sugu a sasadyan ne ing dalan na ning Mesias: “Tubud ku ing sugu ku” (Malaquias 3:1).

💛Lugud a e magsawa

Agyang karing taung mikasala pasibayu at pasibayu, e na binawi ing pangako na, nune iyatas no la pasibayu.

▸ Basan pa

King utus na ning ari ning Persia a Ciro (538 BC) magpasimula ya ing pamibalik. King atlung balon muli la at tinalakad da pasibayu ing meragsak.

Zerubabel · tinalakad ne pasibayu ing templo (mebigtas king 516 BC).
Esdras · tinuldu ne pasibayu ing Amanu at biniayang muli ne ing kasalpantayanan.
Nehemias · tinalakad na la pasibayu ding kuta ning Jerusalem king 52 aldo.
Ester · liligtas no la ding Judio king Persia king pamaglipul — “para king panaun a iti.”
Manatili ya ing pamananasa · makatalakad ya ing templo, oneng alang aring anti kang David. Manaya la ding tau king Mesias.

At kaybat… anti mong tinikip ya ing banua, milabas ya ing 400 banwa.

🌑

10PILATAN DA RING TIPAN · PAMISADYA KING ENTABLADOc. 430–4 BC

Ding Tikmang Banwa

400 banwang alang siwala ning propeta — oneng tikmang misasadya ya ing entablado.

Ding tau

Alejandro a Maragul, ding Macabeo, Roma

Mahalagang milyari

Persia → Griego → kalayan da ring Macabeo → pamamuntuk ning Roma

Inyang miras na ing mituldung panaun, tinubud ne ning Dios ing Anak na. Mibait ya king metung a babai.

Galacia 4:4 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing mabilug a “pamisadya king entablado” a iti dapat na ning Dios bang datang ya i Jesus king eksaktung “pamisuldung panaun.”

💛Lugud a e magsawa

Agyang king 400 banwang tikman, alang akit, sasadyan na ing dalan ning kaligtasan.

Karaniwan a kamalian

“Nung alang amanu king 400 banwa, minalis ya ing Dios o mamagpainawa.”

Ing katutuan

Ing katikman e ya kawalan. E ya mu mengusap, kabang king mabilug a panaun a ita gagalo na la ding kaharian, amanu, at dalan ban isadya ya ing entablado ning kaligtasan. King pekatikman a sandali, ing Dios masias yang dapat, king lugud (Galacia 4:4).

▸ Basan pa

Manibat king Malaquias angga king Bayung Tipan, mga 400 banwa ing milabas a alang bayung Kasulatan. Oneng king likud na ning kasaysayan sasadyan na ning Dios ing dalan para king ebanghelyo.

Mibabayu la ding kaharian · Persia → Griego (Alejandro, 333 BC) → ding Ptolomeo at Seleucida → ing pamiyalsa da ring Macabeo (167 BC) → Roma (63 BC).
Griego · ing pamananakup nang Alejandro ginawa neng karaniwan a amanu ing Griego; ing Matuang Tipan mesalin king Griego (ing Septuaginta), a sinadya king dalan ban masias kumalat ya ing ebanghelyo.
Dalan at kapayapan ning Roma · ding mayap a dalan at ing “Pax Romana” meging dalan king misyun.
Ding sinagoga at partidu · ing pamituldu king sinagoga lumamut ya; lulto la ding Fariseo at Saduceo; at lulutu ya ing pamananasa king Mesias.

Kaybat, mabasag ya ing katikman — king kapupusan, datang ne.

✝️

11BAYUNG TIPAN · PAMAGKATUPADc. 4 BC–AD 30

Datang ya i Jesus

Ing Mesias a pengaku dinatang ya, mete, at mibie yang pasibayu.

Ding tau

Jesus, ding labinaduang alagad, Juan a Mananyawad

Mahalagang milyari

Ing pamagkatawan, ing pamituldu na at milagru na, ing kamatayan king krus, ing pamibie king katlung aldo

Meging tau ya ing Amanu at mekipanuknangan ya kekatamu… ing kamalan na a mitmung lugud at katutuan.

Juan 1:14 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing anak ning babai (eksena 2), ing bendisyun nang Abraham (3), ing kordero ning Pamako (4), ing aring alang angga nang David (6), ing bayung kasunduan (8) — sablang matupad king metung a tau, i Jesus: ing tutu tamung Propeta, Sacerdote, at Ari.

💛Lugud a e magsawa

Kanitang makasalanan tamu pa, tinubud ne ing Anak na bang ibie ne ing bie na.

Karaniwan a kamalian

“I Jesus metung mu yang mayap a guru king kayapan / ing krus metung yang trahedyang pamipasaul.”

Ing katutuan

Ineng-engku nang Jesus a ya mismu ing Dios (Juan 8:58), at ing krus e ya aksidente o pamipasaul nune lugud a pengplanu. E ya derag karin king upaya; binie na ing bie na king sariling lub (Juan 10:18). “Ala nang lugud a maygit pa kesa ketang ibie na ning metung a tau ing bie na para karing kakaluguran na” (Juan 15:13).

▸ Basan pa

Mabasag ya ing katikman; datang ya ing Pengaku. Ding apat a Ebanghelyo magpatutu la king bie, kamatayan, at pamibie nang Jesus manibat king apat a panig.

Pamagkatawan · ing Dios meging tau (Emmanuel, “Dios a kayabe tamu”), king mababang lugal ning Betlehem.
Pamituldu · tutuldu ne ing kayarian ning Dios, papakayap na la ding misasaki, mananawag na la ding makasalanan. “Ing mekakit kanaku mekit ne ing Ibpa.”
Ing krus · bineyad na, kasalili tamu, ing alaga ning kasalanan at kamatayan a dinatang king Pamagkasala (eksena 2). Ing tutung kordero ning Pamako.
Pamibie · linwal yang mabie king katlung aldo, libag na ing upaya ning kasalanan, kamatayan, at Satanas — king krus pa mu “linupig na lang Cristo ding pamuntuk at upayang espiritual… kaybat ning pamagtagumpe na” (Colosas 2:15).

Anya i Jesus ing tutu tamung Propeta (papakit na ing dalan king Dios), tutu tamung Sacerdote (tatakpan na ing kasalanan king katawan na mismu), at tutu tamung Ari (linupig na ing kasalanan, kamatayan, at Satanas at mamuntuk king kapilan pa man).

Ing mebie nang pasibayu a Jesus tutubud na la ding alagad na king yatu…

🕊️

12BAYUNG TIPAN · PAMANLAPADc. AD 30–

Magpasimula Ya ing Pisamban

Datang ya ing Espiritu, at kumalat ya ing ebanghelyo angga karing wakas ning yatu.

Ding tau

Pedro, Pablo, ing mumunang pisamban

Mahalagang milyari

Ing pamibuldak na ning Espiritu king Pentecostes, mibait ya ing pisamban, kumalat ya ing ebanghelyo manibat Jerusalem angga Roma king kapamilatan na ning pamaniil

Mikatmuan kayung upaya potang datang ne kekayu ing Banal a Espiritu… angga na karing wakas ning yatu.

Ding Dapat 1:8 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing salitang iti tutuloy ya pa angga ngeni. Mamusan ya ing Biblia king pamipangako king i Jesus datang ya pasibayu at gawan na lang bayu ngan ding sablang bage (Apocalipsis 21).

💛Lugud a e magsawa

Ing lugud a tinanggap tamu, tutubud na ngeni bang umagus king mabilug a yatu.

Karaniwan a kamalian

“Ing pisamban metung yang club da ring taung ganap, o metung mu yang bale.”

Ing katutuan

Ing pisamban e ya metung a komunidad da ring “santung ganap” nune da ring makasalanan a mipatawad. Agyang ing apostol Pablo inaus na ya “ing marok dili” da ring makasalanan (1 Timoteo 1:15). Ing mumunang pisamban mityalu at mikamali la rin (Ding Dapat 6:1; 1 Corinto 1:11). E ya lugal a pagmaragulan, nune tau a magpasa king lugud a tinanggap da (Juan 13:34-35).

▸ Basan pa

Kaybat nang menik i Jesus, datang ya ing Espiritu a pengaku king Pentecostes at mibait ya ing pisamban. Kumalat yang masias ing ebanghelyo.

Pentecostes · king kapamilatan na ning Espiritu, ding alagad a takut meging matapang a saksi.
Pedro · isasaysay na ing ebanghelyo karing Judio king Jerusalem.
Pablo · manibat manyiil meging apostol, tatanam yang pisamban king mabilug a yatung Gentil at sumulat ya karing sulat.
Angga karing wakas · Jerusalem → Judea → Samaria → Roma. Ing pangakung “sablang bansa” kang Abraham meging katutuan.
At ikatamu · ing salita e ya mamusan; lalakad ya patungung pamibalik nang Jesus at ing bayung banua at bayung yatu.

Oneng ing salita e ya mamusan keni…

🌅

13BAYUNG TIPAN · PAMAGLUBUSDaratang pa

Pamanumbalik (Bayu Ngan)

Datang ya pasibayu i Jesus at gawan na lang bayu ngan ding sablang bage.

Ding tau

Ing Jesus a datang pasibayu; ding sablang bansa

Mahalagang milyari

Ing pamibalik, ing tauling atul, ing wakas ning kasalanan·kamatayan·lua, metung a bayung banua at bayung yatu

Pulisan na ing lua karing mata ra. Mawala na ing kamatayan, ing kalungkutan, ing tangis, at ing kaplas.

Apocalipsis 21:4 (Ing Mayap a Balita)

🧵Tutuldu kang Jesus

Ing Eden na ning mumunang pamanlalang miumbalik ya king kapupusan bilang ing “Bayung Jerusalem.” Manuknangan ya ing Dios kayabe na la ding memalen na king kapilan pa man — ing kalubusan ning Emmanuel (Apocalipsis 21:3; Mateo 1:23).

💛Lugud a e magsawa

King kapupusan pulisan na ngan ding lua at gawan na lang bayu ngan ding sablang bage king lugud.

▸ Basan pa

Ing Biblia e ya mamusan king panaun ning pisamban. Ing tauling libru na, ing Apocalipsis, papakit na i Jesus a datang pasibayu ban lubusan na ngan.

Ing pamibalik · ing aring pengaku datang yang pasibayu king kamalan.
Ing tauling tagumpe · ding Satanas at kamatayan mialis king kapilan pa man, at mamuntuk ya i Cristo bilang Ari da ring ari (1 Corinto 15:25-26; Apocalipsis 20:10).
Atul at pamibie · balang kalisya mituldu, at ding mete mibie la pasibayu.
Bayung banua at bayung yatu · ing kasalanan, kamatayan, lua, at kaplas mauala king kapilan pa man (Apocalipsis 21:4).
Ing Eden a miumbalik · king metung a “Bayung Jerusalem” a mas mayap kesa king pasimula, manuknangan ya ing Dios kayabe na la ding memalen na king kapilan pa man — ing pupuntalan a tutuldu ya ing mabilug a Biblia.

Anya ngeni ya ing panaun na ning “atin na, oneng e pa”: kang Jesus ing kaligtasan atin na mibigtas, oneng ing kalubusan na e pa ya makatanaya.

Anya, nanu ing kabaldugan na ning mabilug a salitang iti para kanaku?

Ing Biblia,
king metung a scroll

King kapupusan, ing Biblia metung mung salita

Pamanlalang

Ing Pamagkasala

Ding Patriarka

Ing Pamako at Ilang

Pamanakup at Ding Ukum

Ing Misanmetung a Kayarian

Ing Mibingi a Kayarian

Ing Pamipalako

Ing Pamibalik

Ding Tikmang Banwa

Datang ya i Jesus

Magpasimula Ya ing Pisamban

Pamanumbalik (Bayu Ngan)

Ing tutung pusu ning Biblia

Ing alang angga a siklo ning Israel, ing tutu, larawan na ku

Kasalanan ning pasimula — alang taung banal

Ing Kautusan e na ku malyaring iligtas

King grasya — regalu, e sikap

Mipatawaran king kasalpantayanan

Tutuldu ya ing Biblia kang Jesus

Ing Kayarian ning Dios — ing sentrung mensahe nang Jesus

Ing ebanghelyo — biguan na ngan

Atin ka pang papagisipan?

Anya — nanu ing daptan ku?