Kɛ ɣöö raan in nak naath ŋääth jɛ kä wä nhial, kä raan mi gɔaa mi /ci ŋäth wä mac?

Ɛ thiec mi gɔaa. Kä tɔ̱ kɛ ŋɔak ti rɛw ti kanɛ thi̱n. ① /Cu Ruac Kuɔth nɛy tɛkä rɛw i̱ “nɛy ti gɔaa” kɛnɛ “nɛy ti jiäk.” Ɛn min thörɛ kɛ /ciɛ “gɔaa a leny raan mi tɔ̱ thiakdu” a ɛ “gɔɔy puɔnyä Kuɔth mi thuɔ̱k.” Nhiamdɛ, thilɛ raan mi “gɔaa amäni” (Röm 3:23). Kɛ ɣöö /ciɛ “raan mi gɔaa kɛnɛ raan in nak naath,” a ce̱tkɛ nɛy ti rɛw tin tëkkɛ jua̱i̱ mi kɛl mi nak — cu raan kɛl wal nhɔk, kä cu raan dɔ̱ŋ jɛ pa̱l a wee i̱, “Ɣän gɔaa a leny raan ɛmɔ.” ② Min tɛkä nhial kɛnɛ mac ɛ kɛl ni kärɔa. /Ciɛ kuen lätni, a ɛ mi̱ ci Yecu Kritho ka̱n a Kuäär kä ci dui̱rdu jɔc. Ɛn raan mi ci dui̱rdɛ jɔc kɛ ri̱ɛm Kritho wä nhial; kä raan mi /ci jɛ ka̱n, mi ŋot dui̱rdɛ tɔ̱, /ci wä. Thilɛ lät mi gɔaa mi dee dui̱rdu jɔc kärɔa. Kɛ kui̱c ɛmɔ nhial kɛnɛ mac /ciɛ “muc kɛ kui̱ lät mi gɔaa” a ɛ ŋɔaani mat kɛ Kritho . Kä “ŋa̱th” /ciɛ ŋa̱th kɛ wi̱c kärɔa, a ɛ lɔac mi locɛ rɔ̱ kä tëkdu: raan mi ka̱n jɛ ni thuɔ̱k /ci a gua̱n kak, a riet rɔdɛ a tɔ̱ piny ɛlɔ̱ŋ. Kä gɔɔy rɔdä (“ɣän raan mi gɔaa”) ɛ kuɔth dui̱rä mi tɛ̈t kueecä, mi jak kɔn i̱ /kuɔ̱nɛ kɛ Kritho (Luk 18:9-14). Cu Ruac Kuɔth ɛ laar a tëp: “/Ca nɛy tin ŋääth jɛ kuɛth, kä nɛy tin /ca jɛ ŋäth cakɛ ku thuŋ kuɛ̈th li̱th” (Jɔ̱ɔ̱n 3:18). Lui̱c /ciɛ “kuen lätku mëë ci li̱w,” a ca jɛ guic kɛ mi̱ ci Kritho ka̱n . Röm 3:23 · Jɔ̱ɔ̱n 3:18 · Ɛpɛ 2:8-9 · Luk 18:9-14

/Cuɛ rɔ̱ ro̱ŋ ni ɣöö ba a raan mi gɔaa, a /ci Yecu ŋäth?

Ɛ min carɛ nɛy ti ŋuan, kä /ŋäckɛ min ɛ “lɔac dui̱rä mi thuɔ̱k.” Nɛ̈nɛ caab ɛmɛ. Carɛ jɛ i̱ tɔ̱ɔ̱ rɛy ɣɔ̱ɔ̱ŋ kuɛ̈l. Mi gɔaani ɣɔ̱ɔ̱ŋ ɛlɔ̱ŋ, kä gɔaani kɛ nɛy ti läät thi̱n, kä cieŋ kɛ tëk mi gɔaa — ŋot a ɛ kuɛ̈l , kɛ ɣöö ca naŋ kärɔ kɛ ɣɔ̱ɔ̱ŋ guäth mi wäänɛ thi̱n (guäth lui̱c). Min dui̱rä /ciɛ “kuen lätku” a ɛ “ɣɔaŋ in tɔ̱ɔ̱di thi̱n” (raan in i̱di̱) . Kɛ kui̱c ɛmɔ /cu ruac mi gɔaa i̱ “gɔaa ɛlɔ̱ŋ”; a wee i̱ “loc ɣɔaŋ.” Bä̱r piny kä ɣɔaŋ dui̱rä, kä waa kä Yecu — kä raan in i̱di̱ mi pay, ɛn gat Kuɔth . /Ciɛ jak kuen lätku të̈ɛ̈ jek a ɛ ŋa̱th raan in luäk ji̱ kä cak waa kä ɣɔaŋdɛ. Cu Ruac Kuɔth lui̱c laar a ce̱tkɛ loc ɛmɔ — “Jɛn cɛ kɔn kän kä buɔ̱m muɔ̱th, kä cɛ kɔn naŋ rɛy kuäärä Gatädɛ min nhɔkɛ” (Kol 1:13). /Cu jɛ ŋäth a jiäk: /ciɛ ɣöö thilɛ tëk mi gɔaa mi te kɛ luäk. Tëk mi gɔaa /ciɛ “lëŋ” lui̱c a ɛ mëdɛ . Raan mi ci ɣɔaŋdɛ loc cieŋ a gɔaa, /ciɛ kɛ duɛ̈r, a kɛ nhök gat. Kol 1:13 · Jɔ̱ɔ̱n 1:12 · Jɔ̱ɔ̱n 3:3 · Ɛpɛ 2:8-9

Mi wee raan in jiäk i̱ “Cu Kuoth ɣä pa̱l” kä cieŋ kɛ mal, kä ŋot raan in ca jɛ jiäk kɛ tëkdɛ a bɛ̈cɛ — /ci pa̱l ɛmɔ a buc?

Ɛ thiec mi cuŋ, kä bɛ̈c ɛmɔ ɛ thuɔ̱k. Kä riet ɛmɔ /ciɛ “pa̱l Ruac Kuɔth” a ɛ loc jɛ. ① /Cu pa̱l Kuɔth a buc nyin kɛl. /Cu dui̱r kuan a ce̱tkɛ ɣöö “/ci rɔ̱ jiäk”; cu Kuoth rɔdɛ duŋdɛ cut kɛ tëk Gatdɛ. /Cu tim nyuɔth ɛn ɣöö ca dui̱r guic a kui̱c, a ɛ ɣöö ɛ dui̱r mi thiek ɛlɔ̱ŋ: ɛ pa̱l mi te kɛ duŋ mi di̱i̱t a leny ŋɔaani diaal wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n. ② Loc rɔ̱ mi thuɔ̱k te kɛ mɛ. Mi cieŋ raan in jiäk a tɛ̈t nhiam raan in ca jiäk — “Cu Kuoth ɣä pa̱l, kɛ kui̱c ɛmɔ tä̱ä̱ kɛ mal” — /ciɛ loc rɔ̱ a ɛ caab loc rɔ̱ (Mɛ̈t 3:8). Kä pa̱l kä kam raan kɛnɛ Kuoth /ci buɔ̱ɔ̱t raan in ca jiäk loc kiɛ jɛ jiök i̱ palɛ raan. ③ /Cu dui̱r a pal ni kärɔa. Ca dui̱r diaal cut guäth kɛl kä guäth ti rɛw — kiɛ ca̱pɛ Kritho wi̱i̱ tim (kä nɛy tin ŋääth jɛ thilɛ lui̱c bɛ̈ɛ̈, Röm 8:1), kiɛ ca̱p ɛ raan in /ci jɛ ka̱n a kɔ̱n. Kɛ kui̱c ɛmɔ thilɛ “pa̱l mi buc.” Ɛn raan in jiäk te bä kɛ duŋ ŋuɔ̱tä wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n ɛmɛ (Röm 13:1-4). ④ /Cu wieni raan in ca jiäk a tɔt nhiam Kuɔth. Cu Kuoth wii kɛ nɛy tin wiekɛ, kä ŋäckɛ wee diaal, kä bɛ kɛ poc ɛ rɔdɛ kä thukdɛ (Nyuuth 21:4). Kɛ kui̱c ɛmɔ /cu raan in ca jiäk duŋ colä cut kärɔa, a dëë jɛ pa̱l kä Kuoth in cuŋ (Röm 12:19 — “Cut ɛ duŋdä, bä jɛ col”). Mɛ̈t 3:8 · Röm 8:1 · Röm 13:1-4 · Nyuuth 21:4

Ruac Kuɔth ɛ wec mi thuɔ̱k? Ce̱tkɛ pa̱l mi ti̱i̱t kiɛ wec mi ca caar.

Ɛ thiec mi cuŋ — kä ɛ guäth tukä mi gɔaa. Riɛ /ciɛ buɔ̱th ŋa̱thä a ɛ go̱r mi go̱rɛ ŋɔaani guic a thuɔ̱k. /Ci Ruac Kuɔth a pa̱l mi ti̱i̱t mi “ŋääthi mi käämi” a ɛ gɔ̱r mi ca gɔ̱r wi̱i̱ gua̱a̱th, nini, kɛnɛ nɛy ti thuɔ̱k . Cap ti tɔt. ① /Ciɛ wec mi kɛl a ɛ “luaak wec” — kä ŋotkɛ mat kɛ wec mi kɛl. Ɛ Ruac Kuɔth luaak wec ti dhonok-wäldäŋ-rɛw tin ca gɔ̱r rɛy run a ce̱tkɛ thoaŋ-kä-dhi-mi-ji̱ɛ̈n kɛ nɛy ti ce̱tkɛ wäldäŋ — kua̱r, nɛy ti ti̱i̱t thɔ̱k, nɛy ti gɔk rɛc, raan in ka̱n yio̱w, raan walä, nɛy ti pek, kä cikɛ kɛ gɔ̱r a tëkɛ rɔ̱ kä /ki ŋä̱c rɔ̱, rɛy thuɔ̱kni ti diɔ̱k (I-bru, A-ram, Gri̱k). Kä ŋotkɛ mat kɛ wec mi kɛl: luäk rɛy Kritho . Ɛn matä ɛmɛ ɛ ŋɔɔt mi jiäk lui̱c a ce̱tkɛ ŋɔaani ti ben kä /ki guic. ② Ca jɛ nyuɔth kä muɔ̱ɔ̱n (lät guicä). Ŋɔaani ti ŋuan tin ci kɛ pal mëë ti̱i̱t a ce̱tkɛ ŋɔaani ti ca caar, ca kɛ guic kä muɔ̱ɔ̱n. Ɛn dhɔr Dee-bid kɛ pa̱l mi ca gɔ̱r i̱ “duëël Dee-bid”; Pɔn-ti-ɔ Pi-laat , ɛn kuäär in li̱w Yecu, kɛ pa̱l mi te kɛ ciötdɛ; cua amäni nɛy Ɣi-tit , tin mëë cɔlkɛ kɛ i̱ “nɛy ti /ci tɔ̱” cikɛ ben kä do̱r mi di̱i̱t. ③ Ɛ gɔ̱r mi nuäär kä gɔ̱r tin di̱n diaal. Kä kuen gɔ̱r tin ŋot tɔ̱, kä matdiɛn kɛ rɔ̱, kɛnɛ guäath mi tɔ̱ kam gɔ̱r kɛnɛ cuat, Ruac Kuɔth thilɛ mi caatkɛ kɛ jɛ kä gɔ̱r ti di̱n. Ɛn gɔ̱r I-ca-yaa mi tɔ̱ nhiam Kritho, kam Gɔ̱r ti tɔ̱ Wäär Lia̱a̱ (tin ca jek run dhonok-wäldäŋ-päärou-kä-dhi-apar-kä-bäkɛl), cɛ rɔ̱ ro̱ŋ kɛ gɔ̱r in tɔ̱ thi̱n run thoaŋ thukdɛ a ce̱tkɛ ŋä̱k kɛ ŋä̱k. ④ Ŋɔaani tin ca gɔ̱r nhiam cikɛ rɔ̱ ron a thuɔ̱k (lëŋ). Ɛn Mut mi Tuk, mi ca gɔ̱r run ti ŋuan nhiam Yecu, cɔt dapdɛ Bɛth-li-ɣɛm (Mikaa 5:2), gua̱n bɛ̈c (I-ca-yaa 53:5), kɛnɛ ŋɔaani tim (Diit 22). Ɛ thiek ɛlɔ̱ŋ kɛ ɣöö ba pal i̱ ɛ ŋä̱k. ⑤ Cu nɛy göök tin /ci tɔ̱ rɛy Ruac Kuɔth ɛ gɔ̱r bä. Ɛn gua̱n gɔ̱rä Rom Tha-thi-tɔ kɛnɛ gua̱n gɔ̱rä Ju Jo-thi-pɔ — /ki kɛ kɛ riak — latkɛ Yecu, lui̱cdɛ, kɛnɛ kanith in tuk. Ɛlɔ̱ŋä, cu nɛy gɔ̱rä tin ci dwääŋ kɛ riɔ̱c tëkdiɛn ka̱m kɛ ɣöö nyuɔthkɛ jiek mëë cieŋ Yecu — thilɛ raan mi li̱w kɛ kui̱ min ŋäcɛ jɛ i̱ ɛ ŋä̱k. Kä thuɔɔk, ŋɔaani ti̱ti̱ nyuɔthkɛ i̱ ŋa̱th Ruac Kuɔth /ciɛ wic-thil-carä a ɛ wi̱c mi te kɛ carä ; /ciɛ “nyuɔth” mi käm raan a buɔ̱m a ce̱tkɛ kuen. Kɛ kui̱c ɛmɔ buɔ̱m gat Kuɔth /ci kä nyuɔth kärɔa, a kä buɔ̱m mi käm Yiëë in Gɔaa lɔac mi guicɛ raan Ruac Kuɔth . Wee Ruac Kuɔth i̱ “Kɛ ɣöö ŋa̱th bëë kä mi ca liŋ, kä mi ca liŋ bëë kɛ lat cio̱tdä Kritho” (Röm 10:17). Kɛ kui̱c ɛmɔ, mi ce̱tkɛ ŋä̱k ɛlɔ̱ŋ, guicdu rodu ɛ tukä. Cu nyuɔth thok lëp, kä bɛ buɔ̱m dɔ̱p rɛy raan in guic. 2 Kua̱r 20:20 · I-ca-yaa 53:5 · Mikaa 5:2 · Röm 10:17

Wec Kuoth kɛ Nyin Kɛl · Kä Cak amäni Kanith

🌍

1MUT IN TUK · TUKÄNi tukädɛ

Cak

Cu Kuoth muɔ̱ɔ̱n cak mi “gɔaa ɛlɔ̱ŋ.”

Nɛy

Kuoth; A-dam kɛnɛ I-bä

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Cak kɛ ni̱ni baakɛl, raan mi ca cak a ce̱tkɛ Kuoth, lɔ̱ŋ cäŋ in nyu̱u̱r

Ni tukädɛ Kuoth cɛ Nhial kɛnɛ piny cak.

Tuk 1:1 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Ca muɔ̱ɔ̱n cak kɛ “Ruac.” Wee Ruac Mi Gɔaa Jɔ̱ɔ̱n i̱ ɛn Ruac ɛmɔ ɛ Yecu rodɛ (Jɔ̱ɔ̱n 1:1-3).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

/Cu wec tukä rɔ̱ tuok kɛ lui̱c a ɛ kɛ muɔ̱ɔ̱n mi ca cak kɛ nhök mi di̱i̱t.

Carä mi jiäk

“Ɛŋu cu Kuoth raan mi dee dui̱r läät cak? /Ciɛ gɔaa ni ɣöö /cuɛ rɔ̱ cak ɔ?”

Thuɔɔk

/Cu Kuoth muɔ̱ɔ̱n kɛnɛ raan cak kɛ wäldɛ a ɛ kɛ nhök mi di̱i̱t. Jak raan a raan mi dee mat kɛ Kuoth ɛ nhök rodɛ. Kä amäni ben dui̱rä /ci tɔ̱ rɛy lɔac luäkä Kuɔth (Ɛpɛ 1:4-5). Wec in tuk Ruac Kuɔth /ciɛ lui̱c a ɛ nhök.

▸ Kɛ̈n nhiam

/Cu Ruac Kuɔth tuok kɛ ruac carä a ɛ kɛ riet: “Ni tukädɛ, Kuoth…” Muɔ̱ɔ̱n /ciɛ ŋä̱k a ɛ lät Kuɔth in la raan.

Caab Kuɔth · kä cak diaal, ɛ raan kärɔa mi ca cak a ce̱tkɛ Kuoth — kɛ ɣöö bɛ jɛ ŋa̱c kä guic muɔ̱ɔ̱n.
Lɔ̱ŋ · lɔ̱ŋ cäŋ in dhoröw nyuɔth ɛn ɣöö ci ŋɔaani diaal thuɔ̱k kä tä̱ä̱ kɛ mal: “Cɛ guic ɛn ɣöö gɔaa.”
I-dɛn · muɔ̱ɔ̱n nhiam dui̱rä, kam waathkɛ ni Kuoth kɛnɛ raan kɛɛl.

Kä ɛn thuɔ̱k ɛmɛ bɛ guɔ̱ rɔ̱ jiäk…

🍎

2MUT IN TUK · TUOK DUI̱RÄNi tukädɛ

Buäŋ

Cu dui̱r ben thi̱n, kä ca matkä raan kɛnɛ Kuoth pä̱ä̱t.

Nɛy

A-dam kɛnɛ I-bä; thɔ̱l (Catan)

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Cam mith in ci pen, jiɛɛn kä I-dɛn, ben lia̱a̱ kɛnɛ tääm

Bä kamdun yɛnɛ ciek moc kɛ tɛr … Ba wi̱cdu kuɛm ɛ kɛn.

Tuk 3:15 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Lëŋ in tuk ruacä mi gɔaa, mi ca käm thiak buäŋ: bɛ “gaat ciekä” wi̱c thɔ̱l kuem. Ɛn ɛ Yecu (Tuk 3:15; Röm 16:20; Gäl 4:4).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Mëë ci raan dui̱r läät, cu Kuoth luäk lëŋ thi̱n ni gua̱a̱th ɛmɔ.

Carä mi jiäk

“Ca jɛ ja̱k raar kä cuɛ lia̱a̱ jek kɛ kui̱ cam mith mi kɛl? /Ci Kuoth a buc ɛlɔ̱ŋ?”

Thuɔɔk

Ɛn jak raar kä I-dɛn ɛ lui̱c kɛnɛ kuäny lɔac kärɔa. Mi cieŋ raan mäni cäŋ kɛl kä jek tëk kä jiäth tëkä, a pä̱ä̱t kɛ Kuoth kä rɛy buäŋ ɛmɔ, bɛ tä̱ä̱ rɛy bɛ̈c mäni cäŋ kɛl (Tuk 3:22). Ɛn pal lia̱a̱ ɛ wäth göl loc; kä ni gua̱a̱th ɛmɔ cu Kuoth raan luäk lëŋ (Tuk 3:15). Kä rɛy lui̱c, cu nhök tɔ̱ guɔ̱.

▸ Kɛ̈n nhiam

Kɛ duɛɛr lokä mi go̱rɛ kɛn i̱ ba “a ce̱tkɛ Kuoth,” cu dui̱r ben wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n. Min ben /ciɛ ŋä̱k buäth ŋuɔ̱tä a ɛ buäŋ matä.

Matä ti ca buäŋ · kɛ Kuoth (thiäkä rɔ̱), kɛ nɛy ti dɔ̱ŋ (jiök käm), kɛ muɔ̱ɔ̱n (kuɔ̱th kɛnɛ tääm).
Lia̱a̱ · cu riet in wee i̱ “bi li̱w” rɔ̱ ja̱k.
Tuk 3:15 · kä rɛy lui̱c, ca lëŋ luäk käm nhiam. Cɔlkɛ jɛ nɛy göökni “protoevangelium” (ruac mi gɔaa in tuk).

Walɛ cu Kuoth raan kɛl cɔl kä cuɛ luäk tuok…

⛺

3MUT IN TUK · LËŊca̱r 2000 nhiam Kritho

Gua̱n Tukni

Cu Kuoth Abraɣam lëŋ i̱, “Bia a guäth puɔ̱th.”

Nɛy

Abraɣam · I-thak · Ja-kob · Jo-thep

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Lëŋ Abraɣam, käm I-thak, gaat Ja-kob ti wäl-rɛw, Jo-thep a kuäär I-jëp

Bä do̱r mi di̱i̱t cak kɛ ji̱ … Kä döör diaal wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n baakɛ poth kɛ ciötdu.

Tuk 12:2-3 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Ɛn lëŋ in wee i̱ “bä döör diaal poth” cɛ rɔ̱ thuɔk rɛy Yecu, gat Abraɣam (Gäl 3:16).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Cu Kuoth raan in /ci jɛ ro̱ŋ go̱r nhiam, cuɛ jɛ cɔl kɛ ciötdɛ kä cuɛ jɛ jak a guäth puɔ̱th.

Carä mi jiäk

“Ca Abraɣam kuany kɛ kui̱ ŋä̱thdɛ mi di̱i̱t; /cikɛ nɛy Ruac Kuɔth diaal a nɛy buɔ̱m ŋuɔ̱tä?”

Thuɔɔk

Cu Abraɣam göŋ bä kä cuɛ buɔ̱th ŋäth, kä cu Ja-kob a gua̱n göŋä. /Cu Kuoth “nɛy ti ro̱ŋ” cɔl a cuɛ nɛy ti te kɛ duɛɛr cɔl kɛ puɔ̱th. Mɛ kuanydiɛn /ciɛ gɔɔydiɛn a ɛ nhök Kuɔth mi cuŋ (Ŋuɔ̱t 7:7-8).

▸ Kɛ̈n nhiam

Cu Kuoth lɔac dui̱rä nɛɛni diaal tuok kɛ cɔlɛ raan kɛl, Abraɣam. Lɔacdɛ ɛ lëŋ — do̱r mi di̱i̱t, muɔ̱ɔ̱n, kɛnɛ “puɔ̱th döör diaal.”

Ŋa̱th · cu Abraɣam lëŋ in /ci nɛn ŋäth, kä ca jɛ kuɛn a cuɔ̱ɔ̱ŋ (Tuk 15:6).
I-thak kɛnɛ Ja-kob · cu lëŋ wä nhiam; Ja-kob (I-thɛ-rɛl) ɛ gua̱n döörni wäl-rɛw.
Jo-thep · ca jɛ ŋɔ̱ɔ̱c kä dämärkɛ a ŋot ca jak a kuäär — “ci Kuoth ca̱pdun loc ni mi gɔaa” (Tuk 50:20).

Cikɛ kuany Jo-thep wä I-jëp… kä cikɛ a lia̱.

🔥

4MUT IN TUK · LUÄKca̱r 1446 nhiam Kritho

Bä̱r kä I-jëp kɛnɛ Wuɔ̱th

Cu Kuoth nɛy ti lia̱ luäk kä cuɛ kɛ jak a marädɛ.

Nɛy

Mo-thith, A-rɔn, Pɛ-rɔ

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Lui̱c ti wäl-täu, Bä̱r kä I-jëp, kac wär in li̱th, Ŋuɔ̱t ti wäl-täu kä Thi-nai, luaak, run päärou-kä-aŋwän kä wuɔ̱th

Ɣän bä yɛ ka̱n ala nɛɛkä, kä ba̱a̱ Kuothdun.

Ɣöth 6:7 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Ɛn Bä̱r kä I-jëp, kam loc ri̱ɛm cieŋ lia̱a̱, cɔt Yecu, “cieŋ Bä̱rdan,” mi ca tɛ̈ŋ wi̱i̱ tim kɛ kui̱dan (1 Kor 5:7).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Cuɛ wee nɛy ti lia̱ liŋ kä cuɛ piny ben rodɛ kɛ ɣöö bɛ kɛ luäk.

Carä mi jiäk

“/Ci ŋut (Ŋuɔ̱t ti wäl-täu) a guic kiɛ ŋɔaani tin ba kɛ läät kɛ ɣöö ba kɔn luäk?”

Thuɔɔk

Cu Kuoth kɛ luäk nhiam käm ŋut. Cu Ŋuɔ̱t ti wäl-täu rodiɛn tuok kɛ riet luäkä: “Ɛ ɣän Kuoth Nhial Kuothdun ëë käm yɛ raar muun I-jëp” (Ɣöth 20:2). /Ci ŋut i̱ “lät kɛ ɣöö ba ji̱ luäk,” a ɛ nyuɔth nhökä kɛ ɣöö ba nɛy tin ci luäk kɛ puɔ̱th cieŋ ɛdi̱ (Ŋuɔ̱t 7:7-9). Cɔt puɔ̱th nhiam ni kärɔa; kä liŋ ɛ loc.

▸ Kɛ̈n nhiam

Ɛ lät luäk mi di̱i̱t ɛlɔ̱ŋ kä Mut in Tuk. Cu I-thɛ-rɛl, in mëë lia̱, jek bä̱r kä buɔ̱m Kuɔth kä cikɛ jak a nɛɛkɛ.

Bä̱r kä I-jëp · ɛn duël mi ca cak kɛ ri̱ɛm cieŋ thɔ̱k, /ci lia̱a̱ jɛ käp — ɛ caab tɛ̈ɛ̈ diaal ti ben nhiam.
Wär in li̱th · luäk guäth mi thuk wäth thi̱n; “bä̱r kä lɔ̱c” a caab tukä mi pay.
Lëŋ Thi-nai · kɛ Ŋuɔ̱t ti wäl-täu nyɔ̱ɔ̱ckɛ cieŋ a ce̱tkɛ nɛy Kuɔth.
Luaak · luaak mi naŋkɛ kam cieŋ Kuoth kam nɛy — caab in tuk “Kuoth-kɛ-Kɔn.”
Run päärou-kä-aŋwän · kɛ duɛ̈r cieŋ jɔ̱ɔ̱k kɛl wuɔ̱th, kä ŋot Kuoth tä̱ä̱ kɛ kɛn kɛ mi̱th kɛnɛ kɔm boal kɛnɛ mac.

Cuŋkɛ nhiam muɔ̱ɔ̱n in ca lëŋ, kä lätkɛ rɔ̱ kɛ bën…

🗡️

5MUT IN TUK · NYUUR MUƆ̱Ɔ̱NÄca̱r 1400–1050 nhiam Kritho

Kac kɛnɛ Ruëëc

Cikɛ muɔ̱ɔ̱n jek, kä thil kuäär, kä cu raan kärɔ min gɔaa waaŋdɛ läät.

Nɛy

Jɔc; ruëc-ni ce̱tkɛ Gi-de-ɔn kɛnɛ Tham-thɔn; Ruth

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Bä̱r Jɛ-ri-kɔ, nyuur Ka-nan, ciaŋ dui̱rä-lui̱cä-luäkä mi /ci bɛ̈c

Ɛn ni̱ni tɔ̱tɔ̱ thilɛ kuäär kä I-thɛ-rɛl. Lät ramɔ ni min gɔaa waaŋdɛ.

Ruëëc 21:25 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Kä dhɔr Ruth ben Dee-bid, kä kä dhɔr Dee-bid ben Yecu (Mɛ̈t 1). Amäni rɛy ŋecä, cu dhɔr Mɛ-thaya kuec wä nhiam.

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Mi cikɛ jɛ jiök a /ci bɛ̈c, kä gua̱a̱th diaal wëëkɛ cuɛ raan luäk ja̱k kä cuɛ kɛ jak ti loc.

Carä mi jiäk

“Ɛ kac Ka-nan a nɛ̈k mi thil nhök; kɛ kui̱c ɛmɔ Kuoth Mut in Tuk ɛ buc.”

Thuɔɔk

Ɛ wec mi /ci dee thuk kɛ riet mi kɛl kä go̱rɛ guicä mi gɔaa. Kä /cu Ruac Kuɔth ɛ nyuɔth a riak in thil carä a ɛ lui̱c kä thuɔ̱k jiek mi di̱i̱t (a ce̱tkɛ käm gaat) kä liŋ mi bär (Tuk 15:16; Ŋuɔ̱t 9:4-5; Liib 18:24-25). /Cu Kuoth a riɛ̈p amäni rɛy luicä, kä cuɛ nɛy tin ci rɔ̱ loc kä jɛ ka̱n kɛ lɔac mi gɔaa, amäni nɛy göök ce̱tkɛ Ra-ɣab kɛnɛ Ruth (Jɔc 6:25; Ruth 4:13-17).

▸ Kɛ̈n nhiam

Kä Jɔc cikɛ wä muɔ̱ɔ̱n in ca lëŋ, kä mëë cikɛ nyuur cikɛ Kuoth gua̱ a buɔ̱ɔ̱r. Ruëëc ɛ caab in kɛl mi /ci bɛ̈c.

Ciaŋ dui̱rä · dui̱r → bɛ̈c → wee → ruëc luäk → dui̱r bɛ̈ɛ̈, kä jak rɔ̱ a jiäk ɛlɔ̱ŋ.
Ruëc-ni · Gi-de-ɔn, Tham-thɔn, De-bɔ-ra — nɛy luäk ti gua̱a̱th tin di̱n, ti te kɛ buɔ̱m kä te kɛ duɛɛr ɛlɔ̱ŋ.
Ruth · wec ŋä̱th mi boal rɛy ni̱ni ti ŋec; cu ciek göök ben rɛy dhɔr Dee-bid (kɛnɛ Yecu).

Cu nɛy wee i̱, “Käm kɔn kuäär bä!”…

👑

6MUT IN TUK · NHIAMca̱r 1050–930 nhiam Kritho

Kuäär in Mat

Cu Kuoth Dee-bid lëŋ i̱, “Bi kɔm kuäärädu te thi̱n mäni cäŋ kɛl.”

Nɛy

Ca-ul · Dee-bid · Tho-lo-mɔn

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Kuäär in tuk Ca-ul, Dee-bid kɛnɛ Go-li-at, lëŋ Dee-bid, luaak Tho-lo-mɔn

Kä dhɔru kɛnɛ kuääru, bi ka ti te thi̱n mäni cäŋ kɛl nhiamdä, kä bi kɔm kuäärädu te thi̱n mäni cäŋ kɛl.

2 Tham 7:16 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Cu “kɔm in te thi̱n mäni cäŋ kɛl” rɔ̱ thuɔk rɛy Yecu, gat Dee-bid; kɛ kui̱c ɛmɔ cɔlkɛ jɛ “Gat Dee-bid” (Luk 1:32-33; Mɛ̈t 1:1).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

/Cu Dee-bid in ci buäŋ pal bä; kɛ kui̱dɛ cuɛ kuäär in te thi̱n mäni cäŋ kɛl lëŋ.

Carä mi jiäk

“Ɛ Dee-bid raan mi thil duɛɛr; kɛ kui̱c ɛmɔ cɔlkɛ jɛ ‘raan mi tetkɛ rɔ̱ kɛ lɔac Kuɔth.’”

Thuɔɔk

Cu Dee-bid lät rɔ̱ ŋuɔ̱tä kɛnɛ amäni nɛ̈k. “Raan mi tetkɛ rɔ̱ kɛ lɔac Kuɔth” /ciɛ ɣöö thilɛ duɛɛr, a ɛ raan mi /ci dui̱rdɛ thiäk — mi ci rɔ̱ loc a thuk kä cuɛ loc kä Kuoth mäni cäŋ kɛl (Diit 51). /Cu nhök Kuɔth amäni raan in ci buäŋ a jiäk pal.

▸ Kɛ̈n nhiam

Ɛ nhiam I-thɛ-rɛl, kä kuäär ti diɔ̱k.

Ca-ul · kuäär in tuk in ci nɛy thiec; tukä mi gɔaa, kä ca kuɛth kɛ duɛɛr lokä.
Dee-bid · “raan mi tetkɛ rɔ̱ kɛ lɔac Kuɔth.” Cuɛ Go-li-at jɔk kä cuɛ Jɛ-ru-tha-lɛm jak a kɔaŋdɛ. Cuɛ dui̱r mi di̱i̱t läät (Bath-thɛ-ba), kä cuɛ rɔ̱ loc kɛ lɔacdɛ (Diit 51).
Lëŋ Dee-bid (2 Tham 7) · cu Kuoth lëŋ i̱ bɛ dhɔrdɛ jak a te thi̱n mäni cäŋ kɛl — ɛ mɛ in di̱i̱t buɔ̱th ŋä̱th Mɛ-thaya.
Tho-lo-mɔn · kä nhiam pɛlä kɛnɛ jɔac cuɛ luaak Jɛ-ru-tha-lɛm caw, kä cuɛ wä kuei̱ dui̱rä kä thukdɛ.

Kä thuɔ̱k Tho-lo-mɔn, cu kuäär rɔ̱ pä̱ä̱t a rɛw…

⚔️

7MUT IN TUK · TUƆƆ̱P930–586 nhiam Kritho

Kuäär in Pä̱ä̱t

Ca pä̱ä̱t a wä thi̱i̱la (Juda) kɛnɛ pa̱m (I-thɛ-rɛl), kä cuɛ rɔ̱ jiäk thiŋ thiŋ.

Nɛy

Kua̱r duëli rɛw; gua̱n göökni ce̱tkɛ I-li-ja, I-ca-yaa, kɛnɛ Yir

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Pä̱ä̱t kuäärä, lät dui̱rä, riet gua̱n göökni

Inɔ cu thuk duëli kuec caam a ji̱ tɛ̈r thuɔk duëël Dee-bid amäni walɛ.

1 Kua̱r 12:19 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Kä ni̱ni ti̱ti̱ cu gua̱n göökni Mɛ-thaya in bi ben laar a ce̱t a tɛp (I-ca-yaa 9:6; I-ca-yaa 53).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Cu nɛy ti thiäkkɛ rɔ̱ kä jɛ jak gua̱n göökni la̱r, läŋä kɛ i̱, “Locdu, kä̱c.”

Carä mi jiäk

“Gua̱n göökni ɛ gua̱n caarä mi laar ŋɔaani ti bi ben; Kuoth Mut in Tuk ni a thuɔ̱k.”

Thuɔɔk

Lɔac gua̱n göökni /ciɛ “laar ŋɔaani ti bi ben” a ɛ läŋ Kuɔth mi tɔ̱ piny ɛlɔ̱ŋ: “Locdu, kä̱c.” Amäni laar lui̱cä /ciɛ go̱r jiäk a ɛ go̱r loc nɛy kä jak kɛ a ti tëk — “ɣän thilɛ mi nhɔakä kä lia̱a̱ ji̱ nyuɔɔni” (Yɛdh 33:11).

▸ Kɛ̈n nhiam

Kä ni̱ni gat Tho-lo-mɔn cu kuäär rɔ̱ pä̱ä̱t: I-thɛ-rɛl (pa̱m), döör wäldäŋ, kɔaŋ Tha-ma-ria; kɛnɛ Juda (thi̱i̱la), döör rɛw, kɔaŋ Jɛ-ru-tha-lɛm.

Pa̱m · cu kua̱rdɛ diaal kui̱th la̱t; cuɛ kuɛth kä Ä-thi-ria run 722 nhiam Kritho.
Thi̱i̱la · cu dhɔr Dee-bid kuec, kä tɔ̱ kɛ kua̱r ti gɔaa ce̱tkɛ Ɣɛth-ki-ya kɛnɛ Jo-thi-ya, kä thukdɛ cikɛ wä piny.
Gua̱n göökni · cu I-li-ja, A-mɔth, I-ca-yaa, Yir wee i̱ “loc rɔ̱!” Kä ka̱n göök Mɛ-thaya nhiam (ɛn “gua̱n bɛ̈c” I-ca-yaa 53).

Kä thuɔɔk cu lui̱c in ca laar ben: ca kɛ naŋ a lia̱…

⛓️

8MUT IN TUK · LUI̱C722 / 586 nhiam Kritho

Naŋ Liai̱

Cu kuäär kuec kä ca nɛy naŋ a lia̱ muɔ̱ɔ̱n göök.

Nɛy

Dan, Yɛdh, Nɛ-bu-kad-nɛdh-dha

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Cu I-thɛ-rɛl kuec kä Ä-thi-ria (722); cu Juda kuec kä Bɛ̈-bi-lɔn kä ca luaak jiäk (586)

Kɔn cua̱kɔ nyuur wuɔ̱thnikiɛri Bɛ̈-bi-lɔn,ɛn wi̱ni cua̱kɔ wiee thi̱n,mëë cakɔ Dha-yɔn tim.

Diit 137:1 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Kä lɔac bɛ̈cä, cu Yir “ruac in thia̱k” lëŋ (Yir 31:31) — ɛn ruac ɛmɔ in ca Yecu jak a buöm kä mi̱th in thukä.

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Cuɛ piny ben kɛ kɛ amäni muɔ̱ɔ̱n in jiäk ɛlɔ̱ŋ liai̱, kä cuɛ loc lëŋ.

Carä mi jiäk

“Cu naŋ liai̱ nyuɔth ɛn ɣöö cu Kuoth I-thɛ-rɛl pal a thuk.”

Thuɔɔk

/Cu naŋ liai̱ a pal a thuk a ɛ kuel kɛnɛ gɔɔy gat in nhɔakɛ (Ɣib 12:6). /Cu Kuoth wä; cuɛ tä̱ä̱ kɛ Dan lɔac naŋ liai̱ kä cuɛ lëŋ i̱, “Ŋa̱cä min cä car kɛ kui̱dun, ca̱r mi gɔaa … ca̱r mi bi jak ni yɛ kä tekɛ nhiam kɛnɛ ŋa̱th” (Yir 29:11).

▸ Kɛ̈n nhiam

Cu riet ti ca laar rɔ̱ thuɔk. Cu luaak wä mac kä ca nɛy naŋ Bɛ̈-bi-lɔn — pa̱lkɛ muɔ̱ɔ̱n, kuäär, kɛnɛ luaak: ɛ guäth mi jiäk ɛlɔ̱ŋ.

Kuec ti rɛw · I-thɛ-rɛl (Ä-thi-ria, 722 nhiam Kritho) kɛnɛ Juda (Bɛ̈-bi-lɔn, 586 nhiam Kritho).
Dan · caab ŋä̱th amäni rɛy duël kuäär in /ci ŋäth Kuoth (kɔr ti̱i̱ŋni); cuɛ nyuth nɛn kuäär “mi te thi̱n mäni cäŋ kɛl” in bi ben.
Bɔ̱ä̱r ŋä̱th · nɛn cuɔ̱pni ti ru̱u̱c tekä ti loc tëk (Yɛdh 37) kɛnɛ “lëŋ in pay” Yir cɔtkɛ nhiam rɛy mu̱u̱th.

Kä run thi̱i̱r-dhoröw thukdiɛn, cu Kuoth wäth lëp: cikɛ wä ciɛɛŋ…

🧱

9MUT IN TUK · NYUUR538–430 nhiam Kritho

Loc kä Naŋ Liai̱

Cikɛ loc kä cikɛ luaak kɛnɛ go̱r caw bɛ̈ɛ̈.

Nɛy

Ɛdh, Nɛm, Ɛth, Dho-ro-ba-bel

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Loc kɛ riet Cai-rɔ, caw luaak, caw go̱r Jɛ-ru-tha-lɛm, loc Ruac Kuɔth

Kɛ ɣöö tɛ̈th lɔaac Kuɔth Nhial ɛ jɛn la buɔ̱mdun ɔ.

Nɛm 8:10 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Cu Mɛ̈l, gɔ̱r in thukä Mut in Tuk, thuk kɛ laar jääk mi pär wäth Mɛ-thaya: “Ɣän cä jääkdä ja̱k” (Mɛ̈l 3:1).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Cu nɛy ti jiäk a /ci bɛ̈c, /cu lëŋdɛ ka̱n kä kɛ, a cuɛ kɛ loc jak ti loc.

▸ Kɛ̈n nhiam

Cu loc tuok kɛ riet kuäär Pɛr-thia Cai-rɔ (538 nhiam Kritho). Kä mut ti diɔ̱k cikɛ loc kä cikɛ ŋɔaani ti ca jiäk caw bɛ̈ɛ̈.

Dho-ro-ba-bel · cuɛ luaak caw (ca thuk run 516 nhiam Kritho).
Ɛdh · cuɛ Ruac Kuɔth ŋic bɛ̈ɛ̈ kä cuɛ ŋä̱th loc.
Nɛm · cuɛ go̱r Jɛ-ru-tha-lɛm caw rɛy ni̱ni thi̱i̱r-dhi̱ɛ̈c-kä-rɛw.
Ɛth · cuɛ nɛy Ju ti tɔ̱ Pɛr-thia luäk kä li̱w — “ɛŋa ŋäc i̱ kɛ kui̱ gua̱a̱th ɛmɛ…?”
Riɛ mi ŋot tɔ̱ · cuŋ luaak nhiam, kä thilɛ kuäär ce̱tkɛ Dee-bid. Liep nɛy Mɛ-thaya.

Kä walɛ… a ce̱tkɛ nhial mi ca gak, cu run buɔ̱ɔ̱t kä bär ben.

🌑

10KAM MUT TI REW · NYɔ̱Ɔ̱C GUÄTHÄca̱r 430–4 nhiam Kritho

Run Mu̱u̱thni

Run buɔ̱ɔ̱t kä bär thil rol gua̱n göökä; kä ca guäth nyɔ̱ɔ̱c kɛ mu̱u̱th.

Nɛy

Ä-lɛk-than-dɛr in Di̱i̱t, nɛy Ma-ka-bi, Rom

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Pɛr-thia → Gri̱k → bä̱r Ma-ka-bi → buɔ̱m Rom

Kä mëë ci gua̱a̱th in ro̱ŋ cop, cu Kuoth Gatdɛ ja̱k, cua jɛ dap ɛ ciek.

Gäl 4:4 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Cu “nyɔ̱ɔ̱c guäthä” ɛmɛ diaal a lät Kuɔth kɛ ɣöö bɛ Yecu ben ni kä “gua̱a̱th in ro̱ŋ.”

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Amäni rɛy run 400 mu̱u̱thni, kä mu̱u̱th, cuɛ göök bä̱r luäkä pär.

Carä mi jiäk

“Mi thilɛ ruac run 400, cu Kuoth wä kiɛ tä̱ä̱ kɛ lɔ̱ŋ.”

Thuɔɔk

/Ci mu̱u̱th a ŋä̱k. /Cuɛ ruac ni kärɔa, kä ŋot a läät kua̱r duuri, thuɔ̱kni, kɛnɛ göök kɛ ɣöö bɛ guäth luäkä pär. Kä gua̱a̱th in mu̱u̱th ɛlɔ̱ŋ, ŋot Kuoth a lät ɛlɔ̱ŋ, kɛ nhök (Gäl 4:4).

▸ Kɛ̈n nhiam

Kä Mɛ̈l amäni Mut in Pay, cu run ca̱r 400 buɔ̱ɔ̱t thil Ruac Kuɔth mi pay (gua̱n göökni). Kä thukdɛ, cu Kuoth wäth pär kɛ kui̱ bä̱r ruacä mi gɔaa.

Loc kua̱r duurä · Pɛr-thia → Gri̱k (Ä-lɛk-than-dɛr, 333 nhiam Kritho) → Tɔ-lɛ-mi kɛnɛ Thɛ-lɛ-ku → bä̱r Ma-ka-bi (167 nhiam Kritho) → Rom (63 nhiam Kritho).
Thok Gri̱k · cu bä̱r Ä-lɛk-than-dɛr thok Gri̱k jak a thok kɛl; ca Mut in Tuk loc thok Gri̱k (Thɛp-tu-a-gint), kä wäth lëp kɛ ɣöö bɛ ruac mi gɔaa wä a tɛp.
Göök kɛnɛ mal Rom · cu göök ti gɔaa kɛnɛ “mal Rom” a göök bä̱r ruacä.
Duël göökä kɛnɛ dueli · cu ŋic duël göökä nyuur thi̱n; cu Pa-ri-thi kɛnɛ Ca-du-thi ben; kä cu liep Mɛ-thaya di̱t.

Kä, mëë ci mu̱u̱th lëp, cuɛ ben kä thukdɛ.

✝️

11MUT IN PAY · THUƆ̱Kca̱r 4 nhiam Kritho–30 walä Kritho

Ben Yecu

Cu Mɛ-thaya in ca lëŋ ben, li̱w, kä cuɛ rɔ̱ jɛk.

Nɛy

Yecu, nɛy ti puɔ̱ny-rɛw, Jɔ̱ɔ̱n in Mut Naath

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Ben a raan, lätdɛ kɛ ŋic kɛnɛ ŋɔaani ti di̱i̱t, lia̱a̱ wi̱i̱ tim, jɛk rɔ̱ kä cäŋ in däŋrɔw

Cu Ruac ben ala Raan, kä cuɛ cieŋ rɛydan … nɛn cɛ thia̱ŋ kɛ nhök kɛnɛ thuɔ̱k.

Jɔ̱ɔ̱n 1:14 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Gaat ciekä (wäl 2), puɔth Abraɣam (3), cieŋ Bä̱rä (4), kuäär Dee-bid in te thi̱n mäni cäŋ kɛl (6), kɛnɛ lëŋ in pay (8) — cikɛ diaal rɔ̱ thuɔk rɛy raan mi kɛl, Yecu: gua̱n göökdan in thuɔ̱k, gua̱n lamä in thuɔ̱k, kɛnɛ kuäärdan in thuɔ̱k.

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Mëë ŋuɔtnɛ ala ji̱ dueer, cuɛ Gatdɛ ja̱k kä cuɛ tëkdɛ ka̱m.

Carä mi jiäk

“Ɛ Yecu ni gua̱n ŋicä mi gɔaa mi kɛl; cu tim a lui̱c mi jiäk.”

Thuɔɔk

Cu Yecu rɔ̱ laar i̱ ɛ Kuoth rodɛ (Jɔ̱ɔ̱n 8:58), kä /cu tim a ŋɔɔt mi jiäk kiɛ lui̱c a ɛ nhök mi ca car. /Ca jɛ naŋ thi̱n kɛ buɔ̱m, a cuɛ tëkdɛ ka̱m kɛ lɔacdɛ rodɛ (Jɔ̱ɔ̱n 10:18). “Thilɛ ram mi tekɛ nhök mi leny nhök ɛmɛ, ɛn ɣöö tho̱p raan tëkdɛ kɛ kui̱ mäthnikɛ” (Jɔ̱ɔ̱n 15:13).

▸ Kɛ̈n nhiam

Mëë ci mu̱u̱th lëp, cuɛ ben, in ca lëŋ. Cu Ruac Mi Gɔaa ti aŋwän nyuɔth tëk, lia̱a̱, kɛnɛ jɛk rɔ̱ Yecu kä guäth ti aŋwän.

Ben a raan · cu Kuoth a raan (Kuoth-kɛ-Kɔn, “Kuoth tä̱ä̱ kɛ kɔn”), kä piny Bɛth-li-ɣɛm.
Lätdɛ · cuɛ rui̱c Kuɔth ŋic, cuɛ ji̱-jua̱i̱ jak a gɔaa, cuɛ ji̱-dueeri cɔl. “Raan mi ci ɣä nɛn cɛ Gua̱a̱r nɛn.”
Tim · cuɛ duŋ dui̱rä kɛnɛ lia̱a̱ tin ci buäŋ ben kɛ kɛ (wäl 2) cut kä guäthdan. Ɛ cieŋ Bä̱rä in thuɔ̱k.
Jɛk rɔ̱ · cäŋ in däŋrɔw cuɛ rɔ̱ jɛk kä cuɛ buɔ̱m dui̱rä, lia̱a̱, kɛnɛ Catan jɔk — amäni wi̱i̱ tim, “Cuɛ buɔ̱m ruëëcni kɛnɛ kua̱r woc … cɛ kɛ puɔ̱t kɛ lia̱a̱dɛ jɔk jiaath” (Kol 2:15).

Kɛ kui̱c ɛmɔ Yecu ɛ gua̱n göökdan in thuɔ̱k (nyuɔth kɔn göl Kuɔth), gua̱n lamä in thuɔ̱k (cut dui̱r kɛ pua̱nydɛ rodɛ), kɛnɛ kuäärdan in thuɔ̱k (jɔk dui̱r, lia̱a̱, kɛnɛ Catan, kä bi cieŋ mäni cäŋ kɛl).

Cu Yecu in ci jɛk rɔ̱ nɛy puɔ̱nydɛ jak wä wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n…

🕊️

12MUT IN PAY · TƐPca̱r 30 walä Kritho–

Tukä Kanith

Cu Yiëë ben, kä cu ruac mi gɔaa wä a tɛp amäni pek ɣɔaa.

Nɛy

Pi-tɛr, Pɔl, kanith in tuk

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Ben Yiëë kä Pɛn-ti-kɔth, dap kanith, wä ruacä mi gɔaa kä Jɛ-ru-tha-lɛm wä Rom rɛy bɛ̈c

Kä yɛn bia buɔ̱m jek mi wä Yiëë in Gɔaa in Rɛl Rɔ ben kä yɛ … kɛ Tha-mɛ-ria kɛnɛ pek ɣɔaa kɛɛliw.

Lät 1:8 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Cu wec ɛmɛ ŋot wä nhiam amäni walɛ. Cu Ruac Kuɔth thuk kɛ lëŋ ɛn ɣöö bɛ Yecu loc ben kä bɛ ŋɔaani diaal jak a ti pay (Nyuuth 21).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Ɛn nhök ɛmɔ in ca kän, walɛ cuɛ jak a wä a tɛp wi̱i̱ muɔ̱ɔ̱n diaal.

Carä mi jiäk

“Ɛ kanith dueel nɛy ti gɔaa thuɔ̱k, kiɛ ni duël kärɔa.”

Thuɔɔk

/Ci kanith a maat nɛy ti “gɔaa thuɔ̱k” a ɛ maat nɛy dueeri ti ca pal. Amäni gat lät Pɔl latɛ rodɛ kɛ ji̱ dueeri “tin jiäk ni ɣän rɛydiɛn ɛlɔ̱ŋ” (1 Tim 1:15). Cu kanith in tuk a riet kä cuɛ buäŋ bä (Lät 6:1; 1 Kor 1:11). /Ciɛ guäth kakä a ɛ nɛy tin ka̱m nhök in ci kɛ kän (Jɔ̱ɔ̱n 13:34-35).

▸ Kɛ̈n nhiam

Kä thuɔ̱k wä nhial Yecu, cu Yiëë in ca lëŋ ben kä Pɛn-ti-kɔth kä ca kanith dap. Cu ruac mi gɔaa wä a tɛp ɛlɔ̱ŋ.

Pɛn-ti-kɔth · kɛ Yiëë, cu nɛy puɔ̱ny ti riɔ̱c rɔ̱ jak a nɛy nëën ti te kɛ buɔ̱m.
Pi-tɛr · cuɛ ruac mi gɔaa nɛy Ju laar kä Jɛ-ru-tha-lɛm.
Pɔl · kä gua̱n bɛ̈cä cuɛ a gat lät; cuɛ kanith caw rɛy döör göök kä cuɛ gɔ̱r gɔ̱r.
Amäni pek ɣɔaa · Jɛ-ru-tha-lɛm → Ju-dia → Tha-mɛ-ria → Rom. Cu lëŋ Abraɣam kɛ “döör diaal” rɔ̱ thuɔk.
Kɛnɛ kɔn · /cu wec a thuk; ŋotɛ wä nhiam wä loc ben Yecu kɛnɛ nhial in pay kɛnɛ muɔ̱ɔ̱n in pay.

Kä /cu wec a thuk guäth ɛmɛ…

🌅

13MUT IN PAY · THUƆ̱Kin bi ben

Loc kä Ti Pay

Bɛ Yecu loc ben kä bɛ ŋɔaani diaal jak a ti pay.

Nɛy

Yecu in bi loc ben; döör diaal

Ŋɔaani ti dɔ̱ŋ

Loc ben, lui̱c in thukä, thuɔ̱k dui̱rä·lia̱a̱·wieni, nhial in pay kɛnɛ muɔ̱ɔ̱n in pay

Kä bɛ mer nyinkiɛndiaal poc.Kä bɛ cu thil lia̱a̱,kɛnɛ pa̱r, kɛ wiee,kɛnɛ bɛ̈c pua̱ny.

Nyuuth 21:4 (2155)

🧵Cɔt Yecu

Cu I-dɛn cak in tuk a thuk loc a “Jɛ-ru-tha-lɛm in pay.” Bɛ Kuoth cieŋ kɛ nɛɛdɛ mäni cäŋ kɛl — thuɔ̱k Kuoth-kɛ-Kɔn (Nyuuth 21:3; Mɛ̈t 1:23).

💛Nhök mi /ci bɛ̈c

Kä thuɔ̱k bɛ wieni diaal poc kä bɛ ŋɔaani diaal jak a ti pay kɛ nhök.

▸ Kɛ̈n nhiam

/Cu Ruac Kuɔth a thuk kä ni̱ni kanith. Gɔ̱rdɛ in thukä, Nyuuth, nyuɔth Yecu mi loc ben kä bɛ ŋɔaani diaal thuɔ̱k.

Loc ben · bɛ kuäär in ca lëŋ loc ben kɛ buɔ̱m.
Buɔ̱m in thukä · bɛ Catan kɛnɛ lia̱a̱ jɔk mäni cäŋ kɛl, kä bɛ Kritho cieŋ a Kuäär Kua̱rä (1 Kor 15:25-26; Nyuuth 20:10).
Lui̱c kɛnɛ jɛk rɔ̱ · bɛ ŋɔak diaal locɛ a cuŋ, kä bɛ nɛy lia̱ jɛk rɔ̱.
Nhial in pay kɛnɛ muɔ̱ɔ̱n in pay · bɛ dui̱r, lia̱a̱, wieni, kɛnɛ bɛ̈c thil mäni cäŋ kɛl (Nyuuth 21:4).
I-dɛn in ca loc caw · rɛy “Jɛ-ru-tha-lɛm in pay” mi gɔaa a leny tukä, bɛ Kuoth cieŋ kɛ nɛɛdɛ mäni cäŋ kɛl — ɛ guäth in cɔt Ruac Kuɔth diaal.

Kɛ kui̱c ɛmɔ walɛ ɛ ni̱ni “ci a thuk, kä ŋot /ci thuk”: rɛy Yecu cu luäk guɔ̱ thuk, kä ŋot thukdɛ liepkɛ jɛ.

Kä, ŋu wec ɛmɛ diaal läät kɛ kui̱ “ɣän”?

Wec Kuoth,
kɛ nyin kɛl

Kä thukdɛ, Ruac Kuɔth ɛ wec mi kɛl

Cak

Buäŋ

Gua̱n Tukni

Bä̱r kä I-jëp kɛnɛ Wuɔ̱th

Kac kɛnɛ Ruëëc

Kuäär in Mat

Kuäär in Pä̱ä̱t

Naŋ Liai̱

Loc kä Naŋ Liai̱

Run Mu̱u̱thni

Ben Yecu

Tukä Kanith

Loc kä Ti Pay

Lɔac thuɔ̱k Ruac Kuɔth

Ɛn ciaŋ I-thɛ-rɛl mi /ci bɛ̈c ɛ caab “ɣän”

Dui̱r in tuk — thilɛ raan mi cuŋ

/Ci ŋut dee ɣä luäk

Kɛ puɔ̱th — ɛ ŋä̱k, /ciɛ lät

Ca moc cuɔ̱ɔ̱ŋ kɛ ŋa̱th

Cɔt Ruac Kuɔth Yecu

Rui̱c Kuɔth — lɔac riet Yecu

Ruac mi gɔaa — cɛ kɛ thuɔk diaal

Tɔ̱ kɛ mi käämi ŋotdu?

Kä — ŋu bä läät ɣän?