한눈에 보는 성경 이야기
Akakubo kakoppeddwa 📋
OKUVA KU KUTONDA OKUTUUKA KU KKANISA

Baibuli,
mu kuzingulula kumu

Mu kuzingulula kumu, vumbula olugero olukulu olwa Baibuli — n'ensonga lwaki Yesu yajja.

Serengeta wansi
OLUGAMBO LUMU OLUGATTA BYONNA

Ku nkomerero, Baibuli lugero lumu lwokka

EndagaanoOkulindiriraOkutuukirira

Katonda asuubiza (endagaano), abantu balindirira ekiseera ekiwanvu, n'oluvannyuma byonna bituukirira ne bituukirizibwa mu Yesu. Goberera ebifaananyi 13 wammanga mu kutambula okwo — koona “Soma ebisingawo” ku buli kkaadi olabe olugero olw'enjawulo.

🌍
1ENDAGAANO ENKADDE · ENTANDIKWAMu ntandikwa

Okutonda

Katonda yakola ensi eyali “nnungi nnyo.”
Abantu

Katonda; Adamu ne Kaawa

Ebintu ebikulu

Ennaku omukaaga ez'okutonda, omuntu eyakolebwa mu kifaananyi kya Katonda, ekiwummulo kya Ssabbiiti

Olubereberye Katonda yatonda eggulu n'ensi.
Olubereberye 1:1 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Ensi yakolebwa ng'eyita mu “Kigambo.” Enjiri ya Yokaana eraga nti Kigambo kino ye Yesu yennyini (Yokaana 1:1-3).

💛Okwagala okutakoowa

Olugero tilutandika na musango naye n'okutonda okwafukibwa mu kwagala.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Lwaki Katonda yakola abantu abasobola okwonoona? Tekyandibadde kirungi obutabakola n'akamu?”

Amazima

Katonda yatonda ensi n'abantu si lw'okubulwa kintu, naye lw'okwagala okwasukkirira. Okukola abantu nga abantu abakolagana ne Katonda kwennyini kwagala. Era n'okuyingira kw'ekibi tekwali kweru wa ntegeka ya Katonda ey'obulokozi (Abaefeso 1:4-5). Ekifaananyi ekisooka ekya Baibuli si musango naye kwagala.

Soma ebisingawo

Baibuli tetandika na mpaka za kufirosoofiya naye etandika n'okulangirira: “Olubereberye Katonda…” Ensi si yamabwa naye mulimu gwa Katonda ow'omuntu.

  • Ekifaananyi kya Katonda · mu bitonde byonna, omuntu yekka ye yakolebwa okufaanana Katonda — okumumanya n'okulabirira ensi.
  • Okuwummula · okuwummula okw'olunaku olw'omusanvu kuraga buli kintu nga kituukiridde era nga kiri mu mirembe (shalom): “kyali kirungi.”
  • Edeni · ensi nga tennamenyebwa, Katonda n'abantu we batambulira wamu.
🍎
2ENDAGAANO ENKADDE · EKIZIBU KITANDIKAMu ntandikwa

Okugwa

Ekibi kyayingira, n'enkolagana wakati w'abantu ne Katonda n'esalibwawo.
Abantu

Adamu ne Kaawa; omusota (Sitaani)

Ebintu ebikulu

Okulya ku kibala ekyaziyizibwa, okugobebwa mu Edeni, okujja kw'okufa n'okutegana

nange obulabe n'abuteekanga wakati wo n'omukazi… (ezzadde ly'omukazi) lirikubetenta omutwe.
Olubereberye 3:15 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Endagaano ey'enjiri eyasooka, eyaweebwa amangu ddala oluvannyuma lw'Okugwa: “ezzadde ly'omukazi” liribetenta omutwe gw'omusota — era oyo ye Yesu (Olubereberye 3:15; Abaruumi 16:20; Abaggalatiya 4:4).

💛Okwagala okutakoowa

Mu kiseera kyennyini abantu lwe bayonoona, Katonda yasuubizira eyo wennyini okununula.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Okugobebwa n'okuweebwa okufa olw'okulya kibala kimu — Katonda tali mukambwe nnyo?”

Amazima

Okufulumizibwa mu Edeni kwali musango ate era n'okusaasira. Singa, ng'ayawukanyiziddwa ku Katonda era nga mu mbeera eyo emenyese, omuntu yalidde ku muti gw'obulamu n'awangaala ennaku zonna, yandisibiddwa mu kubonaabona emirembe gyonna (Olubereberye 3:22). Okukkiriza okufa kwali kwagulawo ekkubo ery'okudda; era eyo wennyini Katonda n'asuubiza Omulokozi (Olubereberye 3:15). Okwagala kwali kumaze okubeera mu musango.

Soma ebisingawo

Olw'obujeemu obw'okwagala “okuba nga Katonda,” ekibi kyayingira mu nsi. Ekyava mu kino si tteeka erimenyeddwa kyokka naye enkolagana emenyeddwa.

  • Enkolagana ezimenyeddwa · ne Katonda (okwekweka), n'omuntu munne (okuteekako omusango), n'obutonde (amaggwa n'okutegana).
  • Okufa · okulabula nti “tolirema kufa” kufuuka kya mazima.
  • Olubereberye 3:15 · naye wakati mu musango, endagaano ey'okununula esooka. Abayivu bagiyita protoevangelium (enjiri esooka).
3ENDAGAANO ENKADDE · ENDAGAANOnga 2000 BC

Bajjajja

Katonda asuubiza Ibulayimu nti, “Olibeera mukutu gw'omukisa.”
Abantu

Ibulayimu · Isaaka · Yakobo · Yusufu

Ebintu ebikulu

Endagaano ne Ibulayimu, okusiba Isaaka, abaana ekkumi n'ababiri aba Yakobo, Yusufu okutuuka ku buyinza mu Misiri

nange ndikufuula eggwanga eddene… ne mu ggwe ebika byonna eby'omu nsi mwe biriweerwa omukisa.
Olubereberye 12:2-3 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Endagaano nti “ebika byonna biriweerwa omukisa” etuukirira mu Yesu, ezzadde lya Ibulayimu (Abaggalatiya 3:16).

💛Okwagala okutakoowa

Katonda yasooka okujja eri omuntu atasaanira, n'amuyita erinnya, n'amufuula omukutu gw'omukisa.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Ibulayimu yalondebwa olw'okukkiriza kwe okunene — abantu bonna aba Baibuli si bazira mu mpisa?”

Amazima

Ibulayimu naye yalimba n'abuusabuusa, ne Yakobo yali mulimba. Katonda teyayita “abasaanira” naye yayita abalina obukyamu, olw'ekisa. Ensonga y'okulondebwa si bulungi bwabwe naye kwagala kwa Katonda okwesigwa (Ekyamateeka 7:7-8).

Soma ebisingawo

Katonda atandika okugonjoola ekizibu eky'abantu bonna ng'ayita omuntu omu, Ibulayimu. Omutima gwakyo ye ndagaano (endagaano) — eggwanga eddene, ensi, n'“omukisa eri ebika byonna.”

  • Okukkiriza · Ibulayimu yakkiriza endagaano etalabika, ne kimubalirwa okuba obutuukirivu (Olubereberye 15:6).
  • Isaaka ne Yakobo · endagaano eyita mu mirembe egiddako; Yakobo (Isiraeri) azaala ebika ekkumi n'ebibiri.
  • Yusufu · yatundibwa baganda be naye n'atuusibwa ku buyinza — “Katonda yakissa mu birungi” (Olubereberye 50:20).
🔥
4ENDAGAANO ENKADDE · OKUNUNULAnga 1446 BC

Okuva mu Misiri n'Eddungu

Katonda yanunula eggwanga eryali mu buddu n'alifuula erirye.
Abantu

Musa, Alooni, Falaawo

Ebintu ebikulu

Ebibonyoobonyo ekkumi, Okuyitako, okusomoka Ennyanja Emyufu, Amateeka Ekkumi ku Sinaayi, Eweema ey'Okukuŋŋaanirangamu, emyaka 40 mu ddungu

era ndibeetwalira okubeera eggwanga, nange ndibabeerera Katonda.
Okuva 6:7 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Okuyitako — omusaayi gw'omwana gw'endiga lwe gwagoba okufa — kiraga eri Yesu, “omwana gw'endiga gwaffe ogw'Okuyitako,” eyakomererwa ku lwaffe (1 Abakkolinso 5:7).

💛Okwagala okutakoowa

Yawulira okusinda kw'eggwanga eryali mu buddu n'akka yennyini okulinunula.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Amateeka (Ebiragiro) si kigezo oba kkalu ky'oteekwa okuyita olyoke olokoke?”

Amazima

Katonda yabalokola nga tannabawa Mateeka. Ne Amateeka Ekkumi gatandika n'okulangirira okwa bulokozi: “Nze Mukama Katonda wo, eyakuggya mu nsi ey'e Misiri” (Okuva 20:2). Amateeka si “gagoberere olyoke olokoke,” naye buyambi bwa kwagala ku ngeri abantu abalokoddwa olw'ekisa gye basaana okubeeramu (Ekyamateeka 7:7-9). Ekisa kisooka bulijjo; obuwulize kye kiddibwamu.

Soma ebisingawo

Okununula okusinga obukulu mu Ndagaano Enkadde. Isiraeri eyali omuddu aweebwa eddembe olw'amaanyi ga Katonda n'akolebwa eggwanga lye.

  • Okuyitako · ennyumba erina omusaayi gw'omwana gw'endiga ku luggi okufa kuyitako — kye kifaananyi ekiri emabega wa buli ssaddaaka eyaddako.
  • Ennyanja Emyufu · obulokozi nga ekkubo liweddewo; “okusomoka” kufuuka akabonero k'entandikwa empya.
  • Endagaano ya Sinaayi · olw'Amateeka bayiga okubeera ng'eggwanga lya Katonda.
  • Eweema · ekifo ekitukuvu ekitambula Katonda we yabeerera mu ggwanga lye — okufunzaako “Emmanueri.”
  • Emyaka 40 · obujeemu buleetera olulyo okuwaba mu ddungu, naye Katonda asigala kumpi n'emaanu n'empagi ey'ekire n'ey'omuliro.
🗡️
5ENDAGAANO ENKADDE · OKUTEEKA EMIRInga 1400–1050 BC

Okuwangula n'Abalamuzi

Baafuna ensi, naye nga tewali kabaka buli muntu yakola nga bw'ayagala.
Abantu

Yoswa; abalamuzi nga Gideoni ne Samusooni; Luusi

Ebintu ebikulu

Okugwa kwa Yeriko, okuteeka emiri mu Kanani, empewuke eyeddamu ey'ekibi–omusango–okununula

buli muntu yakolanga ekyabanga mu maaso ge ye ekirungi.
Abalamuzi 21:25 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Mu lulyo lwa Luusi muvaamu Dawudi, ne mu lulyo lwa Dawudi muvaamu Yesu (Matayo 1). Ne mu kavuyo, olulyo lwa Masiya lugenda mu maaso.

💛Okwagala okutakoowa

Wadde nga baamulyamu olukwe emirundi n'emirundi, buli lwe baakaaba yatuma omulokozi n'abagolola nate.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Okuwangula Kanani kwali kutta kwa bukambwe — kale Katonda ow'Endagaano Enkadde mukambwe ddala.”

Amazima

Kino kya nsonga enzibu etayinza kugonjoolwa mu lugambo lumu era kyetaaga obwegendereza. Naye Baibuli tekiraga ng'obukambwe obutaliimu nsonga naye ng'omusango oluvannyuma lw'ebyasa eby'obugumiikiriza eri obubi obwasukkiridde (omwo nga mwe muli okuwaayo abaana ssaddaaka) (Olubereberye 15:16; Ekyamateeka 9:4-5; EByabaleevi 18:24-25). Katonda tayanguya na kusalira musango, era oyo adda gy'ali amusembeza n'essanyu, ne bw'aba munnaggwanga, nga Lakabu ne Luusi (Yoswa 6:25; Luusi 4:13-17).

Soma ebisingawo

Wansi wa Yoswa bayingira ensi eyasuubizibwa, naye bwe bamala okuteeka emiri amangu beerabira Katonda. Abalamuzi mpewuke y'emu eyeddiŋŋanwa.

  • Empewuke ekka wansi · ekibi → okujooga → okukaaba → omulamuzi alokola → ekibi nate. Kyeyongera bubi.
  • Abalamuzi · Gideoni, Samusooni, Debola — abalokozi ab'akaseera, abazira naye nga balina obukyamu obungi.
  • Luusi · olugero olw'obwesigwa mu mirembe egy'ekizikiza; omukazi munnaggwanga ayingira mu lulyo lwa Dawudi (ne Yesu).
👑
6ENDAGAANO ENKADDE · OMULEMBE OGWA ZAABUnga 1050–930 BC

Obwakabaka Obwagatta

Katonda asuubiza Dawudi nti, “Entebe yo erinywezebwa ennaku zonna.”
Abantu

Sawulo · Dawudi · Sulemaani

Ebintu ebikulu

Kabaka eyasooka Sawulo, Dawudi ne Goliyaasi, endagaano ne Dawudi, Sulemaani azimba yeekaalu

entebe yo erinywezebwa ennaku zonna.
2 Samwiri 7:16 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

“Entebe ey'olubeerera” etuukirira mu Yesu, omwana wa Dawudi — kyava ayitibwa “Omwana wa Dawudi” (Lukka 1:32-33; Matayo 1:1).

💛Okwagala okutakoowa

Teyasuula wadde Dawudi eyagwa, era ng'amuyita yasuubiza kabaka ow'olubeerera.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Dawudi yali muzira atalina bukyamu — kyava ayitibwa ‘omuntu ng'omutima gwa Katonda.’”

Amazima

Dawudi yakola obwenzi n'okutta. “Omuntu ng'omutima gwa Katonda” tekitegeeza nti talina bukyamu, naye nti teyakweka kibi kye — yeenenya n'omutima gwe gwonna era yeeyongera okudda eri Katonda (Zabbuli 51). Okwagala kwa Katonda tekusuula wadde abo abagwa nnyo.

Soma ebisingawo

Olukunkumuka lwa Isiraeri, nga lufugibwa bakabaka basatu.

  • Sawulo · kabaka abantu gwe baasaba; entandikwa nnungi naye n'eyonoonebwa obujeemu.
  • Dawudi · “omuntu ng'omutima gwa Katonda bwe guli.” Awangula Goliyaasi era afuula Yerusaalemi ekibuga ekikulu. Akola ekibi kinene (Basuseba) naye yeenenya n'omutima (Zabbuli 51).
  • Endagaano ne Dawudi (2 Samwiri 7) · Katonda asuubiza okunyweza olulyo lwa Dawudi ennaku zonna — omulandira omukulu ogw'essuubi lya Masiya.
  • Sulemaani · ku ntikko ey'amagezi n'obugagga azimba yeekaalu, naye ku nkomerero akyukira ebifaananyi.
⚔️
7ENDAGAANO ENKADDE · OKUGWA930–586 BC

Obwakabaka Obwawukana

Bwawukanamu obwa bukiika ddyo (Yuda) n'obwa bukiika kkono (Isiraeri), eggwanga ne litandika okugwa.
Abantu

Bakabaka b'obwakabaka bombi; bannabbi nga Eriya, Isaaya, Yeremiya

Ebintu ebikulu

Obwakabaka bwawukanamu, okusinza ebifaananyi kweyongera, bannabbi balabula

Bwe batyo Isiraeri ne bajeemera ennyumba ya Dawudi ne leero.
1 Bassekabaka 12:19 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Mu mulembe guno bannabbi balagula Masiya ajja mu butegeerekeka okweyongera (Isaaya 9:6; Isaaya 53).

💛Okwagala okutakoowa

Eri eggwanga eryamukuba amabega, yeeyongera okutuma bannabbi, ng'akaaba nti, “Dda eka, nkwegayiridde.”

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Nnabbi mulaguzi alagula ebigenda okubaawo / Katonda ow'Endagaano Enkadde busungu bwokka.”

Amazima

Omutima gwa nnabbi si “okulagula ebigenda okubaawo” naye okwegayirira okuva ku Katonda: “nkusaba, dda eka.” Ne okulabula okw'omusango tekuluubirira kuzikiriza naye kukyusa abantu okubawonya — “sirina ssanyu lye nsanyukira okufa kw'omubi” (Ezeekyeri 33:11).

Soma ebisingawo

Mu nnaku z'omwana wa Sulemaani eggwanga lyawukanamu: obwakabaka obwa bukiika kkono obwa Isiraeri (ebika 10, ekibuga Samaliya) n'obwakabaka obwa bukiika ddyo obwa Yuda (ebika 2, ekibuga Yerusaalemi).

  • Isiraeri (kkono) · buli kabaka asinza ebifaananyi; bugwa eri Bwasuli mu 722 BC.
  • Yuda (ddyo) · olulyo lwa Dawudi lugenda mu maaso, nga lulina bakabaka abalungi abatono nga Keezeekiya ne Yosiya, naye okutwaliza awamu lugwa.
  • Bannabbi · Eriya, Amosi, Isaaya, Yeremiya bakaaba nti “mudde!” Obunnabbi obwa Masiya butuuka ku ntikko wano (“omuddu abonaabona” owa Isaaya 53).
⛓️
8ENDAGAANO ENKADDE · OMUSANGO722 / 586 BC

Obusibe

Eggwanga ligwa n'abantu basikibwa okutwalibwa mu nsi z'amawanga amalala.
Abantu

Danyeri, Ezeekyeri, Nebukadduneeza

Ebintu ebikulu

Isiraeri agwa eri Bwasuli (722); Yuda agwa eri Babulooni ne yeekaalu ezikirizibwa (586)

Okumpi n'emigga egy'e Babulooni, Twatuulawo wansi, weewaawo, ne tukaaba amaziga: Bwe twajjukira Sayuuni.
Zabbuli 137:1 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Mu buziba bw'okuggwaamu essuubi, Yeremiya asuubiza “endagaano empya” (Yeremiya 31:31) — endagaano Yesu gye yanyweza ku Kyekiro eky'Enkomerero.

💛Okwagala okutakoowa

Yagenda nabo ne mu nsi ey'ekizikiza ennyo ey'obusibe, n'asuubiza okuzza obuggya.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Obusibe bukakasa nti Katonda yava ddala ku Isiraeri.”

Amazima

Obusibe tebwali kuva ku gw'oyagala naye kukangavvula n'okutukuza kya Kitaawe eri omwana omwagalwa (Abaebbulaniya 12:6). Katonda teyagenda; yali wamu ne Danyeri wakati mu busibe era n'asuubiza: “mmanyi ebirowoozo bye ndowooza gye muli… ebirowoozo eby'emirembe… okubawa okusuubira enkomerero yammwe ey'oluvannyuma” (Yeremiya 29:11).

Soma ebisingawo

Okulabula kutuukirira. Yeekaalu eyokebwa n'abantu batwalibwa e Babulooni — nga bafiirwa ensi, kabaka, ne yeekaalu: ekifo ekisinga obwabwabo wansi.

  • Okugwa kwombi · Isiraeri (Bwasuli, 722 BC) ne Yuda (Babulooni, 586 BC).
  • Danyeri · ekyokulabirako ky'okukkiriza ne mu lubiri olw'abakaafiiri (obunnya bw'empologoma); alaba okwolesebwa okw'“obwakabaka obw'olubeerera” obujja.
  • Akamuli k'essuubi · okwolesebwa kwa Ezeekyeri okw'amagumba amakalu agafuuka amalamu (Ezeekyeri 37) n'“endagaano empya” ya Yeremiya biraga eri ebijja mu kizikiza.
🧱
9ENDAGAANO ENKADDE · OKUZZA OBUGGYA538–430 BC

Okudda Eka

Baddayo ne baddaabiriza yeekaalu ne bbugwe.
Abantu

Ezera, Nekkemiya, Eseza, Zerubbaberi

Ebintu ebikulu

Okudda olw'ekiragiro kya Kuulo, okuddaabiriza yeekaalu, okuddaabiriza bbugwe wa Yerusaalemi, okuzza Ekigambo

essanyu lya Mukama ge maanyi gammwe.
Nekkemiya 8:10 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Malaki, ekitabo eky'enkomerero eky'Endagaano Enkadde, kikomekkereza nga kirangirira omubaka ow'okuteekateeka ekkubo lya Masiya: “ntuma omubaka wange” (Malaki 3:1).

💛Okwagala okutakoowa

Wadde eri eggwanga eryalemwa emirundi n'emirundi, teyaggyawo ndagaano ye, naye yabagolola nate.

Soma ebisingawo

Olw'ekiragiro kya Kuulo kabaka w'e Buperusi (538 BC) okudda kutandika. Mu mabunga asatu badda ne baddaabiriza ebyamenyebwa.

  • Zerubbaberi · addaabiriza yeekaalu (yamalibwa mu 516 BC).
  • Ezera · ayigiriza Ekigambo nate era azzaamu okukkiriza.
  • Nekkemiya · addaabiriza bbugwe wa Yerusaalemi mu nnaku 52.
  • Eseza · alokola Abayudaaya mu Buperusi obutazikirizibwa — “ku biro ng'ebino.”
  • Okwegomba okukyaliwo · yeekaalu eyimiridde, naye tewali kabaka nga Dawudi. Abantu balindirira Masiya.
🌑
10WAKATI W'ENDAGAANO · OKUTEGEKA EKIFOnga 430–4 BC

Emyaka egy'Akasirise

Emyaka 400 nga tewali ddoboozi lya nnabbi — naye ekifo kyateekebwateekebwa mu kasirise.
Abantu

Alegezanda Omukulu, Abamakkabbi, Ruumi

Ebintu ebikulu

Buperusi → Buyonaani → obwetwaze bw'Abamakkabbi → okufuga kwa Ruumi

naye okutuukirira kw'ebiro bwe kwatuuka, Katonda n'atuma Omwana we eyazaalibwa omukazi.
Abaggalatiya 4:4 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Okuteekateeka kuno kwonna kwali Katonda akola Yesu alyoke ajje ku kiseera ekituufu “okutuukirira kw'ebiro.”

💛Okwagala okutakoowa

Wadde nga waayitawo emyaka 400 egy'akasirise, mu kyama, yali ateekateeka ekkubo ery'obulokozi.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Singa emyaka 400 tewabaddewo kigambo, Katonda yagenda oba yali awummula?”

Amazima

Akasirise si bweru. Yali tayogedde kyokka, ng'ate ekiseera kyonna ekyo akyusa amawanga, ennimi, n'amakubo okuteekateeka ekifo eky'obulokozi. Mu kiseera ekisinga obusirise, Katonda yali akolera ennyo, mu kwagala (Abaggalatiya 4:4).

Soma ebisingawo

Okuva ku Malaki okutuuka ku Ndagaano Empya, emyaka nga 400 giyitawo nga tewali kyawandiikibwa kiggya. Naye emabega w'ebyafaayo Katonda yali ateekateeka ekkubo ly'enjiri.

  • Amawanga gakyukakyuka · Buperusi → Buyonaani (Alegezanda, 333 BC) → Abatolemi n'Abaseruki → obujeemu bw'Abamakkabbi (167 BC) → Ruumi (63 BC).
  • Oluyonaani · okuwangula kwa Alegezanda kufuula Oluyonaani olulimi olwa bonna; Endagaano Enkadde evvuunulwa mu Luyonaani (Septuagint), ne kiteekateeka ekkubo enjiri ekwate amangu.
  • Amakubo n'emirembe gya Ruumi · amakubo amazimbe obulungi n'“emirembe gya Ruumi” bifuuka amakubo ag'obweraliikirivu obw'okubuulira.
  • Amasinzizo n'ebibinja · okuyigiriza mu masinzizo kuteeka emiri; Abafalisaayo n'Abasaddukaayo bavaayo; n'okwegomba Masiya kuyengera.
✝️
11ENDAGAANO EMPYA · OKUTUUKIRIRAnga 4 BC–AD 30

Yesu Ajja

Masiya eyasuubizibwa yajja, n'afa, n'azuukira.
Abantu

Yesu, abayigirizwa ekkumi n'ababiri, Yokaana Omubatiza

Ebintu ebikulu

Okufuuka omubiri, obuweereza bwe n'okuyigiriza n'ebyamagero, okufa ku musaalaba, okuzuukira ku lunaku olw'okusatu

Kigambo n'afuuka omubiri, n'abeerako gye tuli… ng'ajjudde ekisa n'amazima.
Yokaana 1:14 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Ezzadde ly'omukazi (ekifaananyi 2), omukisa gwa Ibulayimu (3), omwana gw'endiga ogw'Okuyitako (4), kabaka wa Dawudi ow'olubeerera (6), endagaano empya (8) — byonna bituukirira mu muntu omu, Yesu: nnabbi waffe ow'amazima, kabona, ne kabaka.

💛Okwagala okutakoowa

Bwe twali tukyalina ebibi, yatuma Omwana we okuwaayo obulamu bwe yennyini.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Yesu yali omu ku bayigiriza b'empisa abalungi / omusaalaba gwali buwanguzi bwa nnaku.”

Amazima

Yesu yeeyita Katonda yennyini (Yokaana 8:58), n'omusaalaba tegwali gwa kabenje wadde buwanguzi naye kwagala okwategekebwa. Teyatwalibwa eyo na maanyi; yawaayo obulamu bwe yennyini (Yokaana 10:18). “Tewali alina kwagala kunene okusinga kuno omuntu okuwaayo obulamu bwe olwa mikwano gye” (Yokaana 15:13).

Soma ebisingawo

Akasirise kamenyeka; eyasuubizibwa atuuka. Enjiri ennya zijulira obulamu bwa Yesu, okufa kwe, n'okuzuukira kwe okuva mu nsonda nnya.

  • Okufuuka omubiri · Katonda afuuka omuntu (Emmanueri, “Katonda ali naffe”), mu kifo eky'ekitiibwa ekitono e Besirekemu.
  • Obuweereza · ayigiriza obwakabaka bwa Katonda, awonya abalwadde, ayita aboonoonyi. “Andabye andabye Kitange.”
  • Omusaalaba · asasula omuwendo gw'ekibi n'okufa ebyaleetebwa Okugwa (ekifaananyi 2). Omwana gw'endiga gw'Okuyitako ogw'amazima.
  • Okuzuukira · ng'azuukira ku lunaku olw'okusatu, amenya amaanyi g'ekibi, okufa, ne Sitaani — dda ku musaalaba “yayambulira ddala obwami n'amasaza… bwe yabiwangulira ku gwo” (Abakkolosaayi 2:15).

Kale Yesu ye nnabbi waffe ow'amazima (atulaga ekkubo eri Katonda), kabona waffe ow'amazima (atangirira ekibi n'omubiri gwe yennyini), ne kabaka waffe ow'amazima (awangula ekibi, okufa, ne Sitaani era afuga ennaku zonna).

🕊️
12ENDAGAANO EMPYA · OKWANJULAnga AD 30–

Ekkanisa Etandika

Omwoyo ajja, n'enjiri esaasaana okutuuka ku nkomerero z'ensi.
Abantu

Peetero, Pawulo, ekkanisa ey'edda

Ebintu ebikulu

Omwoyo afukibwa ku Pentekooti, ekkanisa ezaalibwa, enjiri esaasaana okuva e Yerusaalemi okutuuka e Ruumi ng'eyita mu kuyigganyizibwa

Naye muliweebwa amaanyi… n'okutuusa ku nkomerero y'ensi.
Ebikolwa 1:8 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Olugero luno lukyagenda mu maaso ne leero. Baibuli ekomekkereza ng'esuubiza nti Yesu alidda n'akola byonna nga biggya (Okubikkulirwa 21).

💛Okwagala okutakoowa

Okwagala kwe twafuna, kati akutuma okukulukuta okutuuka ku nsi yonna.

Endowooza enkyamu eya bulijjo

“Ekkanisa kibinja kya ddiini eky'abantu abatuukiridde, oba kizimbe kyokka.”

Amazima

Ekkanisa si kibiina kya “batukuvu abatuukiridde” naye kya boonoonyi abasonyiyiddwa. Ne omutume Pawulo yeeyita “nze w'olubereberye” (1 Timoseewo 1:15). Ekkanisa ey'edda nayo yawakana n'esittala (Ebikolwa 6:1; 1 Abakkolinso 1:11). Ekkanisa si kifo kya kwekuluntaza, naye bantu abatuusa okwagala kwe baafuna eri abalala (Yokaana 13:34-35).

Soma ebisingawo

Oluvannyuma Yesu okulinnya mu ggulu, Omwoyo eyasuubizibwa ajja ku Pentekooti n'ekkanisa ezaalibwa. Enjiri esaasaana mu maanyi.

  • Pentekooti · Omwoyo afuula abayigirizwa abatya okuba abajulirwa abazira.
  • Peetero · abuulira enjiri eri Abayudaaya mu Yerusaalemi.
  • Pawulo · okuva ku muyiganyi okutuuka ku mutume, asimba amakkanisa mu nsi ey'Abamawanga era awandiika ebbaluwa.
  • Okutuuka ku nkomerero z'ensi · Yerusaalemi → Buyudaaya → Samaliya → Ruumi. Endagaano eya Ibulayimu ey'“ebika byonna” etuukirira.
  • Naffe · olugero terukoma; lugenda mu maaso eri okudda kwa Yesu n'eggulu eriggya n'ensi empya.
🌅
13ENDAGAANO EMPYA · OKUTUUKIRIZIBWABukyajja

Okuzzibwa Obuggya

Yesu adda nate n'akola byonna nga biggya.
Abantu

Yesu adda; amawanga gonna

Ebintu ebikulu

Okudda okwa Yesu, omusango ogw'enkomerero, enkomerero y'ekibi·okufa·amaziga, eggulu eriggya n'ensi empya

alisangula buli zziga mu maaso gaabwe; era okufa tekulibaawo nate… newakubadde okukaaba newakubadde okulumwa.
Okubikkulirwa 21:4 (Baibuli)

🧵Kiraga eri Yesu

Edeni ey'okutonda okwasooka ezzibwa ku nkomerero ng'“Eyerusaalemi Empya.” Katonda abeera n'abantu be ennaku zonna — okutuukirira kwa Emmanueri (Okubikkulirwa 21:3; Matayo 1:23).

💛Okwagala okutakoowa

Ku nkomerero alisangula buli zziga n'akola byonna nga biggya mu kwagala.

Soma ebisingawo

Baibuli tekoma ku mulembe gw'ekkanisa. Ekitabo kyayo eky'enkomerero, Okubikkulirwa, kiraga Yesu ng'adda nate okutuukiriza byonna.

  • Okudda okwa Yesu · kabaka eyasuubizibwa adda mu kitiibwa.
  • Obuwanguzi obw'enkomerero · Sitaani n'okufa biwangulwa ennaku zonna, Kristo n'afuga nga kabaka wa bakabaka (1 Abakkolinso 15:25-26; Okubikkulirwa 20:10).
  • Omusango n'okuzuukira · buli butali butuukirivu butereezebwa, n'abafu bazuukizibwa.
  • Eggulu eriggya n'ensi empya · ekibi, okufa, amaziga, n'okulumwa biggwaawo ennaku zonna (Okubikkulirwa 21:4).
  • Edeni ezzibwa · mu “Yerusaalemi Empya” esinga entandikwa obulungi, Katonda abeera n'abantu be ennaku zonna — ekifo Baibuli yonna gye yali eraga.

Kale kati gwe mulembe gw'“okumaze, naye tekunnatuukirira”: mu Yesu obulokozi bumaze okukolebwa, naye okutuukirira kwabwo kukyalindirirwa.

EKY'OLUGERO LUNO BYE KITEGEEZA ERI “NZE”

Omutima ogw'amazima ogwa Baibuli

Baibuli si kitabo ekiyigiriza “okuba omuntu omulungi.”

Lugero olw'engeri Katonda gye yalokolamu, lwa kisa kyokka, abalina ebibi abatayinza kwerokola bokka. Mu makkati gaalwo wayimirira Yesu Kristo.

Empewuke etaggwaawo eya Isiraeri mu butuufu kifaananyi kya “nze”

Okusinza ebifaananyiOkubonaabonaOkukaabaKatonda alokolaOkusinza ebifaananyi nate…

Okuva ku Balamuzi okutuuka ku busibe, Isiraeri yeddamu empewuke eno obutaggwaawo. Baibuli teyakiwandiika tulyoke tunyoome nti “nga baali ba bbi.”

Kye ndabirwamu. Ensonga si “Isiraeri yakola ekyo” naye “nange nkola bwe ntyo” (1 Abakkolinso 10:11).

Ekifaananyi si kibajje kyokka. Kye kintu kyonna kye twagala oba kye twesiga okusinga Katonda — ssente, obuwanguzi, okusiimibwa, abantu, ne nze wennyini. N'okukozesa Katonda nga ekkubo ery'okutuukiriza bye njagala nakyo kusinza bifaananyi.

Ku nkomerero, ekifaananyi ekisingayo obuziba kwe “nze wennyini nga ntudde ku ntebe ya Katonda.”

Kale Katonda alokola atya omuntu ono alina ebibi? Guno gwe mutima gw'enjiri Baibuli gw'erangirira.

💔

Ekibi eky'obuzaale — tewali mutuukirivu

Ekizibu si “ebikolwa ebibi ebitono” naye mulandira gwa mutima. Okuva ku Adamu, buli muntu azaalibwa wansi w'ekibi era tayinza kutuuka ku Katonda yekka.

Tewali mutuukirivu n'omu… kubanga bonna baayonoona, ne batatuuka ku kitiibwa kya Katonda.” — Abaruumi 3:10-12, 23 (Baibuli)
⚖️

Amateeka tegayinza kundokola

Amateeka si ddaala naye ndabirwamu. Bwe weeyongera okufuba, gwe geeyongera okulaga obungi bw'olemwa. Ekigendererwa kyago kwe kututwala eri Kristo.

amateeka ge gamanyisa ekibi… amateeka yali mutwazi waffe eri Kristo.” — Abaruumi 3:20 · Abaggalatiya 3:24 (Baibuli)
🎁

Olw'ekisa — kirabo, si kufuba

Obulokozi si mpeera ya bikolwa bye weekuŋŋaanyiza, naye kirabo kya bwereere eri abo abatakisaanira. Noolwekyo tewali ayinza kwenyumiriza.

mwalokoka lwa kisa lwa kukkiriza… tekwava mu bikolwa, omuntu yenna aleme okwenyumirizanga.” — Abaefeso 2:8-9 (Baibuli)
🙏

Tuweebwa obutuukirivu olw'okukkiriza

Si lwa kugoberera Mateeka, naye lwa kukkiriza Yesu Kristo, tulangirirwa okuba abatuukirivu — tetwambazibwa butuukirivu bwaffe naye obwe.

bwe twaweebwa obutuukirivu olw'okukkiriza… omuntu taweebwa butuukirivu lwa bikolwa bya mateeka wabula olw'okukkiriza Yesu Kristo.” — Abaruumi 5:1 · Abaggalatiya 2:16 (Baibuli)
📖

Baibuli eraga eri Yesu

Baibuli si kitabo kya basajja bakulu wadde kya kweyamba. Okuva ku Lubereberye okutuuka ku Kubikkulirwa, buli lupapula lujulira omuntu omu — Yesu Kristo.

n'ebyo bye bitegeeza ebyange… n'abategeeza mu byawandiikibwa ebyo byonna ebyamuwandiikirwa ye.” — Yokaana 5:39 · Lukka 24:27 (Baibuli)
👑

Obwakabaka bwa Katonda — obubaka obukulu obwa Yesu

Ekiteeso Yesu kye yasinga okuyigiriza. Okufuga kwa Katonda nga kabaka kwayingira mu nsi eno ne Yesu era kulituukirizibwa bw'alidda. Olw'omusaalaba gwe n'okuzuukira kwe, Yesu ye kabaka ow'amazima eyawangula ekibi, okufa, ne Sitaani.

ekiseera kituuse, obwakabaka bwa Katonda busembedde, mwenenye, mukkirize enjiri.” — Makko 1:15 (Baibuli)
✝️

Enjiri — yatuukiriza byonna

Ebbanja ly'ekibi lye nnali sisobola kusasula, Yesu yalisasula mu kifo kyange ku musaalaba, era olw'okuzuukira yawangula okufa. Sigeme ku “kola kino” naye ku “kiwedde.”

Kiwedde… bwe twali nga tukyalina ebibi Kristo n'atufiirira.” — Yokaana 19:30 · Abaruumi 5:8 (Baibuli)

Baibuli yonna eraga eri ekifo kimu.

Abantu tebaayinza kumenya mpewuke ya kibi bokka, era tewaali n'omu omutuukirivu. Bwe kityo waaliwo eyali ateekwa okusasula omuwendo mu kifo kyabwe.

Yesu teyajja kuyigiriza birungi byokka. Olw'okuba nga tewaali kkubo ddala lirala lya kundokola, kyamugwanira okujja.

Eyali ateekwa okuwanikibwa ku musaalaba ogwo yali nze.
Yesu yeetikka ekibi kyange n'akomererwa eyo mu kifo kyange.

“Naye yafumitibwa olw'okusobya kwaffe, yabetentebwa olw'obutali butuukirivu bwaffe… era emiggo gye gye gituwonya.” — Isaaya 53:5

Okyalina ekikutawanya?

Kale omussi y'akkiriza yokka n'agenda mu ggulu, ate omuntu eyabeera obulungi obulamu bwe bwonna naye n'atakkiriza n'agenda mu muliro?

Kibuuzo kya nsonga. Naye mu kyo mukwekemu obutamanya bubiri.

① Baibuli teyawula bantu mu “balungi ne babi.” Ekipimo si “okusinga muliraanwa wo” naye “obutukuvu obutuukiridde obwa Katonda.” Mu maaso ge, tewali “mulungi mu ngeri emala” (Abaruumi 3:23). Kale kino si “omuntu omulungi ne omussi,” naye kifaanana ng'abalwadde babiri ab'endwadde emu ey'okufa — omu atwala eddagala, omulala n'aligaana ng'agamba nti “nze ndi mulamu okusinga oyo.”

② Ekyawula eggulu n'omuliro kintu kimu kyokka. Si namba ya bikolwa, naye oba osembezza Yesu Kristo nga Mukama wo n'ekizibu ky'ekibi kyo ne kigonjoolwa. Oyo ekibi kye ekigonjooddwa olw'omusaayi gwa Kristo agenda mu ggulu; oyo atamusembeza ennaku zonna, ekibi kye nga kikyaliwo, tagenda. Tewali kikolwa kirungi kiyinza kugonjoola kizibu ky'ekibi kyokka.

Kale eggulu n'omuliro si “mpeera ya bikolwa birungi” naye nsonga ya nkolagana ne Kristo. Ate “okukkiriza” si kukkiriza mu birowoozo byokka, naye nkyukakyuka ya buyinza obufuga obulamu bwo — buli amusembeza ddala takula kwekuluntaza naye yeenenya nnyo. Mu butuufu, okwemala (“nze ndi mulungi”) ye kifaananyi ekisinga obuzibu okumenya, ekituleetera okulowooza nti tetwetaaga Kristo (Lukka 18:9-14).

Baibuli ekyogera lwatu nti: “Amukkiriza tegumusinga: atamukkiriza gumaze okumusinga” (Yokaana 3:18). Omusango si “kupima bikolwa byo ng'omaze okufa,” naye gumaze okusalibwa olw'oba wasembeza Kristo.

Abaruumi 3:23 · Yokaana 3:18 · Abaefeso 2:8-9 · Lukka 18:9-14

Tekimala kuba muntu mulungi, ne bwe sikkiriza Yesu?

Ye ndowooza esinga okubeerawo, naye tetegeera kizibu ekituufu kye kiri. Wano waliwo ekifaananyi.

Lowooza ng'oli ku lyato ery'abanyazi (pirate). Wadde ng'oyonja olubaawo, ng'oli wa kisa eri abakola nawe, ng'obulamu bwo bwa kyokulabirako — okyali munyazi, kubanga otwalibwa wamu n'eryato eri gye liraga (omwalo gw'omusango). Ekizibu si “namba ya bikolwa” naye “lyato ki ly'oliko” (kye ki ekikulaga).

Kale enjiri tegamba nti “fuba okuba omulungi”; egamba nti “kyuka eryato.” Va ku lyato ery'ekibi oyingire mu Yesu — mu kikulaga ekiggya eky'omwana wa Katonda. Kino si kwongera namba yo n'okufuba, naye kwesiga oyo agolola omukono gwe n'osomoka oyingire mu lyato lye.

Mu butuufu Baibuli eyogera ku bulokozi ng'okukyuka kuno kwennyini — “eyatulokola mu buyinza obw'ekizikiza, n'atutwala mu bwakabaka obw'Omwana we omwagalwa” (Abakkolosaayi 1:13).

Tokyamizibwa: tekitegeeza nti obulamu obulungi tebugasa. Obulungi si “kkalu” lya bulokozi naye kibala kyabwo. Buli eyakyusa eryato kati abeera obulungi si lwa kutya, naye lwa kwagala kw'omwana.

Abakkolosaayi 1:13 · Yokaana 1:12 · Yokaana 3:3 · Abaefeso 2:8-9

Singa omuzzi w'omusango awulira emirembe, ng'agamba nti “Katonda yansonyiyye,” ate eyayisibwa obubi ng'akyabonaabona — okusonyiwa kuno tekuli kwa bwereere nnyo?

Ekibuuzo kya nsonga, n'obulumi bwa mazima. Naye okwogera bwe kityo si “kusonyiwa kwa Baibuli” — kwe kukyusakyusa kwakwo.

① Okusonyiwa kwa Katonda tekuli kwa bwereere n'akamu. Ekibi tekibikkibwa ng'ekitabaddewo; Katonda yennyini yasasula omuwendo gwakyo n'obulamu bw'Omwana we. Omusaalaba si bukakafu nti ekibi kitwalibwa nga kyangu, naye nti ekibi kizitowa nnyo — kwe kusonyiwa okusinga obungi obw'omuwendo mu nsi.

② Okwenenya okw'amazima kubala kibala. Singa omuzzi w'omusango yeekuluntaza mu maaso g'eyayisibwa obubi — “Katonda yansonyiyye, kale ndi mu mirembe” — ekyo si kwenenya naye kukoppa kwakwo (Matayo 3:8). N'okusonyiwa wakati w'omuntu ne Katonda tekusangula kiwundu ky'eyayisibwa obubi newaakubadde okumukaka okusonyiwa.

③ Ekibi tekirekebwawo kyereere. Buli kibi kisasulwa mu bifo bibiri — oba Kristo akyetikka ku musaalaba (eri abamwesiga tewali musango nate, Abaruumi 8:1), oba oyo amugaana okutuusa ku nkomerero akyetikka yekka. Kale tewali “kusonyiwa kwa bwereere.” Omuzzi w'omusango era akyalina obuvunaanyizibwa mu mateeka g'ensi eno (Abaruumi 13:1-4).

④ Amaziga g'eyayisibwa obubi tegali matono mu maaso ga Katonda. Katonda akaaba n'abo abakaaba, ajjukira buli zziga, era ku nkomerero alirisangula yekka (Okubikkulirwa 21:4). Kale eyayisibwa obubi tasaana kwetikka buzito bw'okuwoolera ggwanga yekka, naye ayinza okubukwasa Katonda omutuukirivu (Abaruumi 12:19: “Okuwalana kwange; nze ndisasula, bw'ayogera Mukama”).

Matayo 3:8 · Abaruumi 8:1 · Abaruumi 13:1-4 · Okubikkulirwa 21:4

Kale — nze nkole ki?

Okwagala kuno si bigambo naye kuyita. Singa okwagala okwakomererwa mu kifo kyo kukutuuseeko mu mutima, saba okusaba kuno mpolampola, lunyiriri ku lunyiriri.

Ai Katonda,

nzikiriza nti ndi mwonoonyi atayinza kwerokola yekka.

Nzikiriza nti Yesu yanfiirira ku musaalaba n'azuukira.

Nsonyiwa ebibi byange byonna, era okuviira ddala leero beera Mukama w'obulamu bwange.

Nsembeza nga omwana wo, era onsobozese okuba n'obulamu obuggya.

Mu linnya lya Yesu nsaba. Amiina.

Singa wasaba kino n'omutima gwo gwonna, Baibuli egamba nti ofuuse omwana wa Katonda. Toli nate bw'omu — noonya ekkanisa eriraanwa otambule mu kkubo ery'okukkiriza wamu n'abalala.

“Naye bonna abaamusembeza yabawa obuyinza okufuuka abaana ba Katonda, be bakkiriza erinnya lye.” — Yokaana 1:12 · Abaruumi 10:9-10

Katonda omu,
ng'ayita mu lugero lumu,
atunoonya n'okwagala
okutakoowa.

“Newakubadde okufa, newakubadde obulamu… newakubadde ekitonde kyonna ekirala, tebiiyinzenga kutwawukanya na kwagala kwa Katonda okuli mu Kristo Yesu Mukama waffe.” — Abaruumi 8:38-39

Ku lugero luno, Amateeka, ebitabo eby'ennyimba, bannabbi, n'ebbaluwa byongerako “omubiri.”
Kati, ekitabo kyonna ky'oggulawo, ojja kumanya we wuli mu lugero.

Kyesigamiziddwa ku ndowooza ey'ebyafaayo eby'okununula, ey'enjiri n'ey'enkyukakyuka (evangelical · Reformed) egabanibwa ekkanisa y'Abaprotestanti ab'e Koreya abasinga obungi.

Ebibuuzo · ebirowoozo — Tuwandiikire ebbaluwa