Kĩũmbe
🧵Nĩronania Jesu
Thĩ yaombirũo na “Ũhoro.” Ũhoro-Ũrĩa-Mwega wa Johana woimbũraga atĩ Ũhoro ũcio nĩ Jesu we mwene (Johana 1:1-3).
💛Wendani ũtatigaga
Kĩambĩrĩria kĩa rũgano ti ũtuĩro, no nĩ thĩ ĩrĩa yaombirũo na wendani ũrĩa ũiyũrĩte.
“Nĩkĩĩ Ngai oombire mũndũ ũngĩhota kwĩhia? Githĩ gũtiarĩ kwagĩrĩire kwaga kũmũũmba?”
Ngai ndaombire thĩ na mũndũ nĩ ũndũ wa kĩndũ aagĩte, no nĩ ũndũ wa wendani ũrĩa ũiyũrĩte. Kũũmba mũndũ arĩ mũndũ ũngĩgĩa na ũkũrũhanu na Ngai nĩ wendani we mwene. Na o na gũtonya kwa mehia gũtiarĩ nja ya mũbango wa Ngai wa ũhonokio (Aefeso 1:4-5). Kĩĩhianano kĩa mbere kĩa Bibilia ti ũtuĩro no nĩ wendani.
▸ Thoma makĩria
Bibilia ndĩambagĩrĩria na ngarari ya ũũgĩ, no nĩĩambagĩrĩria na ũmbũri: “O kĩambĩrĩria-rĩ, Ngai…”. Thĩ ti ũndũ wa o ũguo, no nĩ wĩra wa Ngai mũndũ.
- Mũhianĩre wa Ngai · gatagatĩ-inĩ ka ciũmbe ciothe, no mũndũ wĩki wombirũo ahaane Ngai — nĩguo amũmenye na amenyerere thĩ.
- Kĩhurũko · kĩhurũko gĩa mũthenya wa mũgwanja kĩonanagia atĩ maũndũ mothe maarĩkĩte na maarĩ na thayũ (shalom): “Ngai akĩona atĩ nĩ wega.”
- Edeni · thĩ ĩtanathũkio, kũrĩa Ngai na mũndũ maathiaga hamwe.
Kũgwa
🧵Nĩronania Jesu
Kĩĩranĩro kĩa mbere kĩa Ũhoro-Ũrĩa-Mwega, kĩaheanirũo o thutha wa kũgwa: “mbeũ ya mũndũ-wa-nja” nĩĩkagũtha nyoka mũtwe. Ũcio nĩ Jesu (Kĩambĩrĩria 3:15; Aroma 16:20; Agalatia 4:4).
💛Wendani ũtatigaga
O rĩrĩa mũndũ eehirie, Ngai akĩĩrana ũhonokio o hau handũ.
“Kũrutũrũo na kũheo gĩkuũ nĩ ũndũ wa kũrĩa itunda rĩmwe tu — githĩ Ngai ti mũritũ mũno?”
Kũrutũrũo Edeni kwarĩ ũtuĩro o na hamwe tha. Mũndũ angĩrĩire mũtĩ wa muoyo na atũũre muoyo nginya tene arĩ ũrĩa-inĩ wa gũthũkio na gũtinanio na Ngai, angĩtũũrire anyitĩtwo nĩ mĩnyamaro nginya tene (Kĩambĩrĩria 3:22). Kwĩtĩkĩria gĩkuũ kwarĩ kũhingũra njĩra ya gũcoka; na o hau Ngai akĩĩrana Mũhonokia (Kĩambĩrĩria 3:15). Wendani warĩ o ho thĩinĩ wa ũtuĩro.
▸ Thoma makĩria
Nĩ ũndũ wa ũremi wa kwenda “gũtuĩka ta Ngai,” mehia maatonyire thĩ. Maciaro matiarĩ o gũthũkia watho tu, no nĩ gũthũkio kwa ũkũrũhanu.
- Ũkũrũhanu ũthũkĩte · na Ngai (kwĩhitha), na andũ arĩa angĩ (gũcuukanĩra), na thĩ (mĩigua na wĩra mũritũ).
- Gĩkuũ · ũkaanania “ti-itherũ nĩũgakua” ũgĩtuĩka wa ma.
- Kĩambĩrĩria 3:15 · no gatagatĩ-inĩ ka ũtuĩro, kĩĩranĩro kĩa ũhonokio gĩakaambĩrĩria. Athomi mageetaga ũndũ ũyũ “protoevangelium” (Ũhoro-Ũrĩa-Mwega wa mbere).
Maithe-ma-Tene
🧵Nĩronania Jesu
Kĩĩranĩro atĩ “mĩhĩrĩga yothe ĩkarathimwo” nĩkĩahingio thĩinĩ wa Jesu, mbeũ ya Iburahimu (Agalatia 3:16).
💛Wendani ũtatigaga
Ngai nĩeetire mbere mũndũ ũrĩa ũtaagĩrĩirũo, akĩmwĩta na rĩĩtwa, na akĩmũtua mũkaaro wa kĩrathimo.
“Iburahimu aathuurirwo nĩ ũndũ wa wĩtĩkio wake mũnene; githĩ andũ othe a Bibilia ti njamba cia mĩtugo?”
Iburahimu o nake nĩaheenanirie na agĩĩtĩkania-tĩkania, nake Jakubu aarĩ mũheenania. Ngai ndeetire andũ “arĩa magĩrĩire,” no nĩeetire arĩa matarĩ akinyanĩru na wega wake. Gĩtũmi kĩa gũthuura ti wega wao no nĩ wendani wa wĩhokeku wa Ngai (Gũcokerithia Maathani 7:7-8).
▸ Thoma makĩria
Ngai ambĩrĩirie kũhoria thĩĩna wa andũ othe na njĩra ya gwĩta mũndũ ũmwe, Iburahimu. Mũcore waguo nĩ kĩrĩkanĩro (kĩĩranĩro) — rũrĩrĩ rũnene, bũrũri, na “kĩrathimo gĩa mĩhĩrĩga yothe.”
- Wĩtĩkio · Iburahimu nĩetĩkirie kĩĩranĩro kĩrĩa gĩtonekaga, nakĩo gĩgĩtarĩrũo arĩ ũthingu (Kĩambĩrĩria 15:6).
- Isaaka na Jakubu · kĩĩranĩro gĩgĩtwarũo kũrĩ rũciaro rũrĩa rũngĩ; Jakubu (Isiraeli) nĩwe ithe wa mĩhĩrĩga ikũmi na ĩĩrĩ.
- Jusufu · aendirio nĩ aru ake no agĩcooka kwambatio ũnene-inĩ — “Ngai aacirĩire ũndũ mwega woneke” (Kĩambĩrĩria 50:20).
Ũrutani na Werũ-inĩ
🧵Nĩronania Jesu
Bathaka — kũrĩa thakame ya gatũrũme yagiririre gĩkuũ — yonanagia Jesu, “gatũrũme gaitũ ka Bathaka,” ũrĩa waicũrirũo nĩ ũndũ witũ (1 Akorintho 5:7).
💛Wendani ũtatigaga
Nĩaiguire mũcaayo wa andũ arĩa maarĩ ngombo na agĩikũrũka we mwene kũmahonokia.
“Githĩ watho (maathani) ti kĩgeranio kana mũtaratara ũrĩa wagĩrĩirũo nĩ kũhĩtũka nĩguo mũndũ ahonokio?”
Ngai nĩamahonokirie mbere ya kũmahe watho. O na Maathani Ikũmi mambagĩrĩria na ũmbũri wa ũhonokio: “Niĩ nĩ niĩ Jehova Ngai waku ũrĩa wakũrutire bũrũri wa Misiri” (Thama 20:2). Watho ti “wĩke nĩguo ũhonokio,” no nĩ ũtongoria wa wendani wa ũrĩa andũ arĩa marĩkĩtie kũhonokio na wega magĩrĩirũo gũtũũra (Gũcokerithia Maathani 7:7-9). Wega wĩthiaga mbere hingo ciothe; gwathĩkĩra nĩ macookio.
▸ Thoma makĩria
Wĩko mũnene mũno wa ũhonokio wa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ. Isiraeli, arĩa maarĩ ngombo, makĩohorũo na hinya wa Ngai na magĩtuĩka andũ ake.
- Bathaka · nyũmba ĩrĩa yarĩ na thakame ya gatũrũme mũrango-inĩ ĩkĩhĩtũkwo nĩ gĩkuũ — mũtaratara wa magongona mothe marĩa moimĩrĩire thutha.
- Iria-Itune · ũhonokio kũrĩa njĩra yathirĩte; “kũringa mũrĩmo ũũrĩa ũngĩ” gũgĩtuĩka rũũri rwa kĩambĩrĩria kĩerũ.
- Kĩrĩkanĩro kĩa Sinai · kũgerera Maathani Ikũmi merutaga gũtũũra ta andũ a Ngai.
- Hema-ya-gũtũnganwo · handũ-haamũre ha gũkuuanio kũrĩa Ngai aatũũraga gatagatĩ-inĩ ka andũ ake — mũcamo wa “Emanueli.”
- Mĩaka 40 · nĩ ũndũ wa ũremi rũciaro rũmwe rũgĩũrũũra werũ-inĩ, no Ngai agĩikara hakuhĩ na mana na gĩtugĩ kĩa itu na kĩa mwaki.
Gũtaha na Atiirĩrĩri
🧵Nĩronania Jesu
Kuuma rũciaro rwa Ruthu kuumire Daudi, na kuuma rũciaro rwa Daudi kuumire Jesu (Mathayo 1). O na thĩinĩ wa kĩrigicano, mũtĩ wa rũciaro rwa Mesia ũgĩthiĩ na mbere.
💛Wendani ũtatigaga
O na maamũkunyanĩra kaingĩ na kaingĩ, o hĩndĩ ĩrĩa maakayaga aatũmaga mũhonokia na akamookĩria.
“Gũtaha Kanaani kwarĩ ũũragani ũtarĩ tha — kwoguo Ngai wa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ nĩ mũritũ kũna.”
Ũyũ nĩ ũndũ mũritũ ũtangĩthondekũo na kiugo kĩmwe na ũbataire kũmenyererwo. No Bibilia ndĩũtaaragia ta haaro ya o ũguo, no nĩ ta ũtuĩro thutha wa mĩaka mĩingĩ ya gũkirĩrĩria waganu mũkĩru (o na hamwe na kũrutĩra ciana magongona) (Kĩambĩrĩria 15:16; Gũcokerithia Maathani 9:4-5; Maũndũ ma Alawii 18:24-25). Ngai ndahiũhaga o na gũtua ũtuĩro, na nĩamũkagĩra na gĩkeno ũrĩa ũmũcookerera, o na arĩ mũndũ-wa-kĩgeni, ta Rahabu na Ruthu (Joshua 6:25; Ruthu 4:13-17).
▸ Thoma makĩria
Marũ wa Joshua matonyaga bũrũri ũrĩa weeranĩirwo, no thutha wa gũtũũra mariganagĩrũo nĩ Ngai narua. Atiirĩrĩri Bũrũri nĩ kũũria kwa mũtaratara ũmwe ũtũũraga ũcokaga.
- Mũtĩrĩmũko wa mehia · mehia → kũhinyĩrĩrio → gũkaya → mũtiirĩrĩri ahonokie → mehia rĩngĩ. Gũgĩthiĩ o gũũraga makĩria.
- Atiirĩrĩri · Gideoni, Samusoni, Debora — ahonokia a ihinda, a njamba no marĩ na mahĩtia maingĩ.
- Ruthu · ũtheri wa wĩhokeku ihinda-inĩ rĩa nduma; mũndũ-wa-nja wa kĩgeni atonya rũciaro-inĩ rwa Daudi (na rwa Jesu).
Ũthamaki-Mũnyitithanie
🧵Nĩronania Jesu
“Gĩtĩ kĩa ũthamaki gĩa tene na tene” nĩkĩahingio thĩinĩ wa Jesu, mũriũ wa Daudi — nĩkĩo eetagwo “Mũriũ wa Daudi” (Luka 1:32-33; Mathayo 1:1).
💛Wendani ũtatigaga
Ndaaregire o na Daudi ũrĩa wagwĩte; nĩ ũndũ wake nĩeeranĩire mũthamaki wa tene na tene.
“Daudi aarĩ njamba ĩtarĩ na ihĩtia; nĩkĩo eetagwo ‘mũndũ wĩ na ngoro ta ya Ngai.’”
Daudi nĩekire ũtharia na o na ũũragani. “Mũndũ wĩ na ngoro ta ya Ngai” ti kuuga atĩ ndaarĩ na ihĩtia, no nĩ mũndũ ũtaahithire mehia make, ũrĩa weririre kũna na agĩtũũra acookaga kũrĩ Ngai (Thaburi 51). Wendani wa Ngai ndũteaga o na arĩa magũa mũno.
▸ Thoma makĩria
Riri wa Isiraeli, ũthamakĩirũo nĩ athamaki atatũ.
- Saũli · mũthamaki wa mbere ũrĩa andũ metirie; kĩambĩrĩria kĩega gĩgĩthũkio nĩ ũremi.
- Daudi · “mũndũ wĩ na ngoro ta ya Ngai.” Atooragia Goliathu na agĩtua Jerusalemu itũũra inene. Eekire mehia manene (Bathisheba) no agĩĩrira na ngoro yothe (Thaburi 51).
- Kĩrĩkanĩro na Daudi (2 Samueli 7) · Ngai eeranĩra kũhanda nyũmba ya Daudi nginya tene — mũri wa bata wa kĩĩrĩgĩrĩro kĩa Mesia.
- Suleimani · arĩ riri-inĩ wa ũũgĩ na ũtonga aakire hekarũ, no mũthia-inĩ wa muoyo wake akĩũrĩra mĩhianano.
Ũthamaki-Mũgayũkanu
🧵Nĩronania Jesu
Ihinda-inĩ rĩĩrĩ anabii nĩmaranagia ũhoro wa Mesia ũrĩa ũgooka makĩria na ũtheri (Isaia 9:6; Isaia 53).
💛Wendani ũtatigaga
Andũ arĩa maamũhutatĩire, aatũmaga anabii, agĩthaitha, “Cooka, ndakũhooya.”
“Mũnabii nĩ mũragũri ũrathaga ũhoro wa thutha-inĩ; Ngai wa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ aiyũrĩte o marakara.”
Ũndũ ũrĩa wa bata harĩ mũnabii ti “kũratha ũhoro wa thutha-inĩ,” no nĩ gũkaya kwa ngoro kwa Ngai: “Cooka, ndakũhooya.” O na mũkaana wa ũtuĩro ndũrendaga kũniina no nĩ kũgarũra andũ nĩguo matũũre muoyo: “ndikenaga nĩ ũndũ wa gĩkuũ kĩa mũndũ mwaganu” (Ezekieli 33:11).
▸ Thoma makĩria
Matukũ-inĩ ma mũriũ wa Suleimani ũthamaki ũkĩgayũkana: Isiraeli (gathigathini), mĩhĩrĩga ikũmi, itũũra inene Samaria; na Juda (gũthini), mĩhĩrĩga ĩĩrĩ, itũũra inene Jerusalemu.
- Gathigathini · athamaki aguo othe maatungatagĩra mĩhianano; ũkĩgũa harĩ Ashuri mwaka-inĩ wa 722 M.K.
- Gũthini · rũciaro rwa Daudi rũgĩthiĩ na mbere, na athamaki ega ta Hezekia na Josia, no biũ ũgĩthegea.
- Anabii · Elija, Amosi, Isaia, Jeremia makĩaya “cookai!”. Ũrathi wa Mesia ũkĩnoroka makĩria gũkũ (“ndungata ĩrĩa ya gũthĩĩnĩka” ya Isaia 53).
Gũtahwo
🧵Nĩronania Jesu
Hĩndĩ ya kũũrwo nĩ hinya kũna, Jeremia eeranagĩra “kĩrĩkanĩro kĩerũ” (Jeremia 31:31) — o kĩrĩa Jesu aatuire iruga-inĩ rĩa mũthia.
💛Wendani ũtatigaga
O na nginya bũrũri-inĩ wa nduma mũno wa gũtahwo, nĩaikũrũkire hamwe nao na akĩĩrana gũcokerio.
“Gũtahwo kuonanagia atĩ Ngai nĩatiganĩirie Isiraeli biũ.”
Gũtahwo gũtiarĩ gũteo no nĩ kũrũnga na gũtheria kwa Ithe harĩ mwana ũrĩa endete (Ahibirania 12:6). Ngai ndoimire; aarĩ hamwe na Danieli gatagatĩ-inĩ ka gũtahwo na akĩĩrana: “nĩnjũĩ meciria marĩa ndĩĩciragia ũhoro-inĩ wanyu, o meciria ma thayũ, na ti ma ũũru, nĩ getha ndũme mũgĩe na kĩĩrĩgĩrĩro” (Jeremia 29:11).
▸ Thoma makĩria
Mĩkaana ĩkĩhinga. Hekarũ ĩgĩcina nao andũ magĩtwarũo Babuloni — magĩte bũrũri, mũthamaki, na hekarũ: hĩndĩ ĩrĩa njũru mũno.
- Maw̃ĩra meerĩ ma kũgũa · Isiraeli (Ashuri, 722 M.K.) na Juda (Babuloni, 586 M.K.).
- Danieli · mũhianano wa wĩtĩkio o na nyũmba-inĩ ya ũthamaki wa ahooi-mĩhianano (irima rĩa mĩrũũthi); nĩonire cioneki cia “ũthamaki wa tene na tene” ũgooka.
- Rũrĩrĩ rwa kĩĩrĩgĩrĩro · kĩoneki kĩa mahĩndĩ momũ macooka muoyo (Ezekieli 37) na “kĩrĩkanĩro kĩerũ” kĩa Jeremia ironania thutha-inĩ thĩinĩ wa nduma.
Gũcoka kuuma Gũtahwo
🧵Nĩronania Jesu
Malaki, ibuku rĩa mũthia rĩa Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ, rĩrĩkagia na kwaria ũhoro wa mũrekio wa kũhaarĩria njĩra ya Mesia: “Atĩrĩrĩi, nĩngũtũma mũrekio wakwa” (Malaki 3:1).
💛Wendani ũtatigaga
O na kũrĩ andũ arĩa maaagaga kaingĩ na kaingĩ, ndaacookire na thutha kĩĩranĩro gĩake, no nĩaamookĩririe.
▸ Thoma makĩria
Nĩ ũndũ wa watho wa mũthamaki wa Perisia, Kuro (538 M.K.) gũcoka kũkĩambĩrĩria. Na ndũrĩ ithatũ macooka magĩaka rĩngĩ kĩrĩa kĩarĩ kĩanange.
- Zerubabeli · aaka rĩngĩ hekarũ (yarĩkire 516 M.K.).
- Ezara · arutana rĩngĩ Ũhoro (Kiugo) na agĩcookereria wĩtĩkio.
- Nehemia · aaka rĩngĩ thingo cia Jerusalemu matukũ-inĩ 52.
- Esiteri · ahonokia Ayahudi a Perisia kuuma kũniinwo — “hihi ũkinyĩte ũthamaki nĩ ũndũ wa hĩndĩ ta ĩno?”
- Nyota ĩthiĩte na mbere · hekarũ ĩrũgamĩte, no gũtirĩ mũthamaki ta Daudi. Andũ meeterera Mesia.
Mĩaka ya Kĩhitho
🧵Nĩronania Jesu
“Kũhaarĩria kĩaro” gũkũ guothe kwarĩ wĩra wa Ngai nĩguo Jesu oke o hĩndĩ ĩrĩa “njagĩrĩru kũna.”
💛Wendani ũtatigaga
O na thĩinĩ wa mĩaka 400 ya kĩhitho, atekuoneka, aahaarĩragia njĩra ya ũhonokio.
“Angĩkorũo mĩaka 400 gũtiarĩ kiugo, githĩ ti atĩ Ngai nĩoimire kana aahurũkĩte?”
Kĩhitho ti kwaga. We aamire ndaaririe tu; ihinda rĩu rĩothe aathaamagia mothamaki, thiomi, na njĩra nĩguo ahaarĩrie kĩaro kĩa ũhonokio. Hĩndĩ ĩrĩa kĩhitho kĩarĩ kĩnene mũno, Ngai aarutaga wĩra mũno gũkĩra hingo ingĩ, na wendani (Agalatia 4:4).
▸ Thoma makĩria
Kuuma Malaki nginya Kĩrĩkanĩro-Kĩerũ, mĩaka ta 400 ĩgĩthira ĩtarĩ na Maandĩko merũ. No thutha wa ũhoro wa thĩ, Ngai aahaarĩragia njĩra ya gũtheremia Ũhoro-Ũrĩa-Mwega.
- Mothamaki maagarũrũkana · Perisia → Ũigiriki (Alekizanda, 333 M.K.) → Misiri na Suria → ũremi wa Amakabayo (167 M.K.) → Roma (63 M.K.).
- Rũthiomi rwa Kĩigiriki · gũtaha kwa Alekizanda gũgĩtua Kĩigiriki rũthiomi rwa andũ othe; Kĩrĩkanĩro-Gĩkũrũ gĩgĩtaũrũo Kĩigiriki-inĩ (Septuagint), gũkĩhaarĩria njĩra ya Ũhoro-Ũrĩa-Mwega gũtherema narua.
- Njĩra na thayũ wa Roma · barabara njega na “thayũ wa Roma” igĩtuĩka njĩra cia ũtũmwo.
- Sunagogi na ikundi · ũrutani wa sunagogi ũkĩharĩra mĩri; Afarisai na Asadukai makĩarahũka; naguo weterero wa Mesia ũkĩĩraga.
Jesu Ooka
🧵Nĩronania Jesu
Mbeũ ya mũndũ-wa-nja (kĩĩhianano 2), kĩrathimo kĩa Iburahimu (3), gatũrũme ka Bathaka (4), mũthamaki wa Daudi wa tene na tene (6) na kĩrĩkanĩro kĩerũ (8) — ciothe ihingio thĩinĩ wa mũndũ ũmwe, Jesu: mũnabii witũ wa ma, mũthĩnjĩri-Ngai wa ma, na mũthamaki wa ma.
💛Wendani ũtatigaga
Twatũire tũrĩ o ehia, agĩtũma Mũriũ wake na akĩneana muoyo wake.
“Jesu nĩ ũmwe tu thĩinĩ wa arutani ega a mĩtugo; mũtharaba warĩ gũtoorio kwa kĩeha.”
Jesu nĩoigire atĩ nĩ Ngai (Johana 8:58), naguo mũtharaba ndwarĩ wa o ũguo kana gũtoorio no nĩ wendani ũrĩa wabangĩtwo. Ndaakuuirwo na hinya, no nĩaneanire muoyo wake we mwene (Johana 10:18). “Gũtirĩ mũndũ wĩ na wendani mũnene kũrĩ ũyũ, atĩ mũndũ arute muoyo wake nĩ ũndũ wa arata ake” (Johana 15:13).
▸ Thoma makĩria
Kĩhitho gĩatuĩkana; ũrĩa weeranĩirwo agĩũka. Mabuku marĩa mana ma Ũhoro-Ũrĩa-Mwega monanagia ũhoro wa muoyo wa Jesu, gĩkuũ gĩake na kũriũka gwake kuuma mĩena ĩna.
- Gũtuĩka mũndũ · Ngai agĩtuĩka mũndũ (Emanueli, “Ngai arĩ hamwe na ithuĩ”), handũ-inĩ ha kũnyiihio kũu Bethelehemu.
- Ũtungata · arutanaga ũhoro wa ũthamaki wa Ngai, akahonia arũaru, na ageeta ehia. “Ũrĩa ũnyonete nĩonete Baba.”
- Mũtharaba · arĩha handũ-inĩ haitũ thogora wa mehia na gĩkuũ kĩrĩa kĩarehirũo nĩ kũgwa (kĩĩhianano 2). Gatũrũme ka Bathaka ka ma.
- Kũriũka · akĩriũka mũthenya wa gatatũ, agĩthethera hinya wa mehia, gĩkuũ na Shaitani — o mũtharaba-inĩ “aarĩkia gwĩthengeria monene macio o na mahinya… akĩrũhagia nĩ ũrĩa aamatoririe” (Akolosai 2:15).
Nĩ ũndũ ũcio Jesu nĩ mũnabii witũ wa ma (atuonagia njĩra ya gũkinya kũrĩ Ngai), mũthĩnjĩri-Ngai witũ wa ma (ahoroheria mehia na mwĩrĩ wake mwene), na mũthamaki witũ wa ma (atooragia mehia, gĩkuũ na Shaitani, na agathamaka nginya tene).
Kanitha Wambĩrĩria
🧵Nĩronania Jesu
Rũgano rũrũ rũrĩ o rũgĩthiĩ na mbere o na ũmũthĩ. Bibilia ĩrĩkagia na kĩĩranĩro atĩ Jesu nĩagacooka oke na atue maũndũ mothe merũ (Kũguũrĩrio 21).
💛Wendani ũtatigaga
Wendani ũrĩa twaheirũo, rĩu nĩaũtũma ũtherere thĩ yothe.
“Kanitha nĩ gĩkundi gĩa ndini kĩa andũ akinyanĩru, kana nĩ nyũmba tu.”
Kanitha ti mũingĩ wa “atheru arĩa makinyanĩru” no nĩ wa ehia arĩa marekanĩirio. O na mũtũmwo Paulo nĩeĩtire “ũrĩa wa mbere nĩ niĩ” (1 Timotheo 1:15). Kanitha wa tene o naguo nĩwakararanagia na ũkĩhĩtia (Atũmwo 6:1; 1 Akorintho 1:11). Kanitha ti handũ ha kwĩraha, no nĩ andũ matwaranagia wendani ũrĩa maaheirũo (Johana 13:34-35).
▸ Thoma makĩria
Thutha wa Jesu kwambata igũrũ, Roho ũrĩa weeranĩirwo nĩ ooka Pentekoste, naguo kanitha ũgĩciarũo. Ũhoro-Ũrĩa-Mwega ũgĩtherema mũno.
- Pentekoste · na ũndũ wa Roho, arutwo arĩa maarĩ na guoya magĩtuĩka aira njamba.
- Petero · ahunjagĩria Ayahudi Ũhoro-Ũrĩa-Mwega kũu Jerusalemu.
- Paulo · kuuma mũnyariiri nginya mũtũmwo; ahaanda makanitha thĩ yothe ya andũ-a-Ndũrĩrĩ na agĩandĩka marũa.
- Nginya ituri cia thĩ · Jerusalemu → Judea → Samaria → Roma. Kĩĩranĩro kĩa “mĩhĩrĩga yothe” kĩrĩa kĩaheirũo Iburahimu gĩgĩtuĩka kĩa ma.
- Na ithuĩ · rũgano rũtirĩkaga; rũrathiĩ na mbere nginya gũcoka kwa Jesu na igũrũ na thĩ ĩrĩa njerũ.
Gũcokerio (maũndũ mothe merũ)
🧵Nĩronania Jesu
Edeni ya kĩũmbe kĩa mbere nĩĩcokio mũthia-inĩ ĩrĩ “Jerusalemu Ĩrĩa Njerũ.” Ngai aatũũrania na andũ ake nginya tene — ũiyũru wa Emanueli (Kũguũrĩrio 21:3; Mathayo 1:23).
💛Wendani ũtatigaga
Mũthia-inĩ nĩakamagiria maithori mothe na atue maũndũ mothe merũ thĩinĩ wa wendani.
▸ Thoma makĩria
Bibilia ndĩrĩkagĩria ihinda-inĩ rĩa kanitha. Ibuku rĩayo rĩa mũthia, Kũguũrĩrio, rĩonanagia Jesu agĩcooka nĩguo arĩkie maũndũ mothe.
- Gũcoka gwake · mũthamaki ũrĩa weeranĩirwo acookaga na riri.
- Ũtoorio wa mũthia · Shaitani na gĩkuũ cianangagwo nginya tene, nake Kristo agathamaka ta Mũthamaki wa athamaki (1 Akorintho 15:25-26; Kũguũrĩrio 20:10).
- Ũtuĩro na kũriũka · ũũru wothe ũgĩtuĩka mwega, nao akua makariũka.
- Igũrũ na thĩ ĩrĩa njerũ · mehia, gĩkuũ, maithori, na ruo ithiraga nginya tene (Kũguũrĩrio 21:4).
- Edeni ĩcokio · thĩinĩ wa “Jerusalemu Ĩrĩa Njerũ” njega gũkĩra ya kĩambĩrĩria, Ngai aatũũrania na andũ ake nginya tene — gĩcukĩro kĩrĩa Bibilia yothe ĩrorete.
Nĩ ũndũ ũcio rĩu nĩ ihinda rĩa “nĩrĩarĩkire, no rĩtirĩ rĩrĩkĩte”: thĩinĩ wa Jesu ũhonokio nĩrĩarĩkire, no ũiyũru waguo ũrĩ o ũteeretwo.