Ũũmbi
🧵Ĩonanasya Yesũ
Nthĩ yombiwe kwĩsĩla “Ndeto.” Ũvoo Mũseo wa Yoana wĩasya kana Ndeto ĩsu nĩ Yesũ mwene (Yoana 1:1-3).
💛Wendo ũtakomaa
Ũvoo ndwambĩaa na ũsilĩlo ĩndĩ na nthĩ yombiwe nĩ wendo mũingĩ.
“Nĩkĩ Ngai wombie mũndũ ũtonya kwĩka naĩ? Ndaĩle kũvĩta kũmwomba?”
Ngai nĩwombie nthĩ na mũndũ ti kwa kwasũa ũndũ, ĩndĩ nĩ kwa wendo mũingĩ. Kũseũvya mũndũ ate mũndũ ũtonya kũngwatana na Ngai nĩ wendo o weka. Na o na kũtonya kwa naĩ ndwaĩ vate mũvango wa ũtangĩĩo wa Ngai (Aeveso 1:4-5). Ũndũ wa mbee wa Mbivlia ti ũsilĩlo ĩndĩ nĩ wendo.
▸ Soma kwingĩ
Mbivlia ndĩambĩaa na ũkũvĩthany’a wa ũũi ĩndĩ ĩambĩaa na kwasya: “Mwambĩlĩlyonĩ Ngai…” Nthĩ ti ya kwĩthĩwa o ũu ĩndĩ nĩ wĩa wa Ngai mwene.
- Mũvw’anĩ wa Ngai · kati wa indu syonthe syombiwe, no mũndũ wombiwe avw’anĩte na Ngai — nĩ kana amũmanye na asũvĩe nthĩ.
- Ũthũmũo · ũthũmũo wa mũthenya wa mũonza nĩwonanasya kĩla kĩndũ kĩminũkĩlu na kĩ na thayũ (shalom): “Ngai akĩona nĩ nzeo.”
- Edeni · nthĩ mbee wa kũvunangwa, vala Ngai na mũndũ methiawa vamwe.
Ũkũũ
🧵Ĩonanasya Yesũ
Wĩanĩo wa mbee wa ũvoo mũseo, wanenganiwe ĩtina ya Ũkũũ: “ũsyao wa mũndũ mũka” akatumba mũtwe wa nzoka — na ũsu nĩ Yesũ (Mwambĩlĩlyo 3:15; Alomi 16:20; Akalatia 4:4).
💛Wendo ũtakomaa
Ĩvinda ĩla andũ meekie naĩ, Ngai nĩwĩanĩie ũtangĩĩo vau o vau.
“Kwondũ wa kũĩa ĩtunda o ĩmwe kũtwawa na kũkw’a — ĩ Ngai ndawĩ mũũ mũno?”
Kũtwawa kuma Edeni kwaĩ ũsilĩlo na o ĩvinda yĩmwe ũtethyo. Kwĩa ĩtunda ya thayũ na kwĩkala tene na tene ĩvindanĩ ĩsu ĩvunangu, ĩseanĩ na Ngai, nĩ kũkwatwa wonĩ tene na tene (Mwambĩlĩlyo 3:22). Kwĩtĩkĩlya kĩkw’ũ kwaĩ kũvingũa nzĩa ya kũsyoka; na vau vau Ngai akĩĩanĩa Mũtangĩĩi (Mwambĩlĩlyo 3:15). Wendo waĩ vo nthĩnĩ wa ũsilĩlo.
▸ Soma kwingĩ
Kwĩsĩla ũtĩw’o wa kwenda “kwĩthĩwa ta Ngai,” naĩ ĩatonya nthĩ. Matunda mayo ti o kũtilĩsya mwĩao o weka ĩndĩ nĩ kũtĩlwa kwa ngwatanĩo.
- Ngwatanĩo syatĩwa · na Ngai (kwĩvitha), na andũ angĩ (kũnengan’ya naĩ), na nthĩ (mĩvw’a na wĩa mũito).
- Kĩkw’ũ · ũkany’o “ũkakw’a o vyu” watw’ĩka wa w’o.
- Mwambĩlĩlyo 3:15 · ĩndĩ kati wa ũsilĩlo, wĩanĩo wa ũtangĩĩo nĩwanenganiwe mbee. Asomi mamũtaa protoevangelium (ũvoo mũseo wa mbee).
Aana ma Mbee
🧵Ĩonanasya Yesũ
Wĩanĩo wa kana “mĩvĩa yonthe ĩkaathimwa” nĩwĩanĩu nthĩnĩ wa Yesũ, ũsyao wa Avalaamu (Akalatia 3:16).
💛Wendo ũtakomaa
Ngai nĩwambĩlĩlye kũmantha mũndũ ũla ũtaĩle, amũkũĩa kwa ĩsyĩtwa, na amũtw’ĩkya nzĩa ya kĩathĩmo.
“Avalaamu wathuawe kwondũ wa mũĩkĩĩo mũnene — ĩ andũ onthe ma Mbivlia ti agima ma tabia nzeo?”
Avalaamu o nake nĩwaie na akĩnyiva, na Yakovo aĩ mũkengani. Ngai ndaakũĩe andũ “maĩle” ĩndĩ kwa mumo nĩwakũĩe ala matatonya. Kĩtumi kya ũthui ti ũseo woo ĩndĩ nĩ wendo mwĩkĩĩku wa Ngai (Kũtũngĩlĩlwa kwa Mĩao 7:7-8).
▸ Soma kwingĩ
Ngai nĩwambĩlĩlye kũseũvya kĩthĩnĩo kya andũ onthe kwĩsĩla kũkũĩa mũndũ o ũmwe, Avalaamu. Ĩvinda nzaa nĩ ũtiano (wĩanĩo) — mbaĩ nene, nthĩ, na “kĩathĩmo kwa mĩvĩa yonthe.”
- Mũĩkĩĩo · Avalaamu nĩwetĩkĩlie wĩanĩo ũla ũtonekaa, na watalĩlwa nĩ ũlũngalu (Mwambĩlĩlyo 15:6).
- Isaaka na Yakovo · wĩanĩo wĩaĩa kwa ũsyao ũla ũũka; Yakovo (Isilaeli) nĩwe ĩthe wa mbaĩ ikũmi na ili.
- Yosevu · waiwe nĩ ana-a-asa make ĩndĩ watw’ĩka mũsumbĩ — “Ngai asũanĩa wĩthĩwe ũseo” (Mwambĩlĩlyo 50:20).
Kũuma Misili na Weũ
🧵Ĩonanasya Yesũ
Vasaka — vala nthakame ya kondoo yavetie kĩkw’ũ — ĩonanasya Yesũ, “kondoo witũ wa Vasaka,” wavambĩw’a kwondũ witũ (1 Akolintho 5:7).
💛Wendo ũtakomaa
Nĩwĩw’ie kũkaya kwa andũ a ũkombo na we mwene aikĩũkĩa kũmatangĩĩa.
“Mĩao (mawatho) ĩ ti kĩsesyo kana laini wa kũvitukya nĩ kana ũtangĩĩwe?”
Ngai nĩwamatangĩĩie mbee wa kũmanenga Mĩao. O Mĩao Ikũmi yambĩaa na ndeto ya ũtangĩĩo: “Nyie ninyie Yeova Ngai waku, ũla wakumisye nthĩ ya Misili, kuma nyũmbanĩ ya ũkombo” (Kuma 20:2). Mĩao ti “mĩatĩĩe nĩ kana ũtangĩĩwe” ĩndĩ nĩ mũtongoi wa wendo wa ũndũ andũ ala matangĩĩw’e kwa mumo maĩle kwĩkala (Kũtũngĩlĩlwa kwa Mĩao 7:7-9). Mumo nĩyo ĩtongoasya o ĩvinda; ũĩw’o nĩ msungio.
▸ Soma kwingĩ
Ũtangĩĩo mũnene mũno wa Ũtiano Ũkũũ. Isilaeli ala maĩ a ũkombo nĩmavetwa nĩ vinya wa Ngai na matw’ĩkw’a andũ make.
- Vasaka · nyũmba ĩla yaĩ na nthakame ya kondoo mũomonĩ nĩyavĩtw’a nĩ kĩkw’ũ — mũvaĩ wa manyumya onthe maatĩĩe.
- Ũkanga Mũtune · ũtangĩĩo vala nzĩa yathela; “kũvulũka” watw’ĩka kĩonany’o kya kwambĩĩa kweũ.
- Ũtiano wa Sinai · kwĩsĩla Mĩao Ikũmi mamanya kwĩkala ta andũ ma Ngai.
- Ĩsyokoo · vandũ vatheu va kwĩeasya vala Ngai aĩkalaa kati wa andũ make — mũvw’anano wa “Imanueli.”
- Myaka 40 · ũtĩw’o ũatũmie mbaĩ ĩmwe yendeesya weũ, ĩndĩ Ngai aĩkalaa vakuvĩ na mana na kĩndĩ kya ĩlĩu na wakĩ.
Kũtwaa Nthĩ na Asili
🧵Ĩonanasya Yesũ
Kuma ũsyao wa Luthi nĩkuumĩle Ndaviti, na kuma ũsyao wa Ndaviti nĩkuumĩle Yesũ (Mathayo 1). O na kati wa ũvuko, mũsyĩ wa Mesia nĩwendeee.
💛Wendo ũtakomaa
O na maamũnenga mongo kĩngĩ na kĩngĩ, o ĩvinda makaya nĩwatũmie mũtangĩĩi na amaũkĩlya ĩngĩ.
“Kũtwaa Kanaani kwaĩ kũũa kwa woa — kwoou Ngai wa Ũtiano Ũkũũ nĩ mũũ.”
Yĩĩ nĩ ndeto ĩito ĩtatonya kũminũkĩlw’a na ndeto o ĩmwe na yĩendaa kũsũanĩwa nesa. Ĩndĩ Mbivlia ndĩonanasya o ta ũkũ wa ũtũmanu ĩndĩ ta ũsilĩlo ĩtina ya myaka mĩingĩ ya wũmĩĩsyo kũelekana na ũthũku mũnene (vamwe na kũnenga syana sya nthembo) (Mwambĩlĩlyo 15:16; Kũtũngĩlĩlwa kwa Mĩao 9:4-5; Alivai 18:24-25). Ngai ndamĩthany’aa o na kũsila, na ũla wĩsyokeaa kwake amwosaa na ũtanu, o na ethĩwa nĩ mũndũ wa kĩeni ta Lahava na Luthi (Yosua 6:25; Luthi 4:13-17).
▸ Soma kwingĩ
Ungu wa Yosua matonya nthĩ ĩla yaĩanĩiwe, ĩndĩ ĩtina ya kwĩkala mavĩaa kũlilikana Ngai. Asili nĩ ũsyokeo o ũsu o ũmwe.
- Ũsyokeo wa nthĩ · naĩ → ũsiniĩsyo → kũkaya → mũsili atangĩĩa → naĩ ĩngĩ. Ũendaa kũthũka mũno.
- Asili · Ndeoni, Samusoni, Ndevola — atangĩĩi ma kavinda, me na ũkamba ĩndĩ me na maũndũ maingĩ matumanu.
- Luthi · ũvoo mũseo wa ngingĩo ĩvindanĩ ya kĩvindu; mũndũ mũka wa kĩeni atonya mũsyĩ wa Ndaviti (na Yesũ).
Ũsumbĩ Mũnganĩ
🧵Ĩonanasya Yesũ
“Kĩvĩla kya ũsumbĩ kĩa tene na tene” nĩkĩanĩu nthĩnĩ wa Yesũ, ũsyao wa Ndaviti — nĩkyo kĩtumi atawa “Mwana wa Ndaviti” (Luka 1:32-33; Mathayo 1:1).
💛Wendo ũtakomaa
O na Ndaviti ũla wagwie ndaameekie; kwĩsĩla we nĩwĩanĩie mũsumbĩ wa tene na tene.
“Ndaviti aĩ mũkamba ũtaĩ na ũtumanu — nĩkyo kĩtumi atawa ‘mũndũ ũvw’anĩte na ngoo ya Ngai.’”
Ndaviti nĩwekie ũlaalai na o na ũũi. “Mũndũ ũvw’anĩte na ngoo ya Ngai” ndimena ũtaĩ na ũtumanu, ĩndĩ nĩ ũla ũtavĩthie naĩ yake — ũla walyũlile ngoo vyu na akethyũũa Ngainĩ ĩvinda yonthe (Savuli 51). Wendo wa Ngai ndaaveaa o na ala maagwaa mũno.
▸ Soma kwingĩ
Ĩvinda nzeo ya Isilaeli, ungu wa asumbĩ atatũ.
- Sauli · mũsumbĩ wa mbee ũla andũ maĩaie; wambĩlĩlya nesa, ĩndĩ aleawa nĩ ũtĩw’o wake.
- Ndaviti · “mũndũ ũvw’anĩte na ngoo ya Ngai.” Nĩwaĩ Goliathi na atw’ĩkya Yelusaleme ĩsumbĩ. Nĩwekie naĩ nene (Mbathisheva) ĩndĩ alyũla ngoo kuma ngoonĩ (Savuli 51).
- Ũtiano wa Ndaviti (2 Samueli 7) · Ngai nĩwĩaie kũkĩthya nyũmba ya Ndaviti tene na tene — mũi wa wĩkwatyo wa Mesia.
- Solomoni · ĩũlũ wa ũĩ na ũthwii nĩwaakie ĩsyokoo ya Yelusaleme, ĩndĩ mũthya wa thayũ wake watonya ũthaithi wa mĩvw’anano.
Ũsumbĩ Mũanĩe
🧵Ĩonanasya Yesũ
Ĩvindanĩ yĩĩ athani maũmbĩasya na w’o mũno ĩũlũ wa Mesia ũla ũũka (Isaia 9:6; Isaia 53).
💛Wendo ũtakomaa
Andũ ala maamũelekeelaa mũongo nĩwendeesye kũmatũmĩa athani, akĩthaitha, “Syokei mũsyĩ.”
“Mũthani nĩ mũũĩ ũla ũũmbĩaa maũndũ ma ĩũku / Ngai wa Ũtiano Ũkũũ nĩ wa ũthatu o weka.”
Ngoo ya mũthani ti “kũũmbĩa ĩũku” ĩndĩ nĩ kũkaya kwa Ngai kwa woo: “syokei.” O na ũkany’o wa ũsilĩlo nĩ kana mũndũ ethyũũe na athayũũke, ti kũanangwa — “ndititanĩthaw’a nĩ kĩkw’ũ kya mũthũku” (Esekieli 33:11).
▸ Soma kwingĩ
Mĩthenyanĩ ya mwana wa Solomoni ũsumbĩ waanĩa: ũsumbĩ wa ũtanĩ wa Isilaeli (mbaĩ 10, ĩsumbĩ Samalia) na ũsumbĩ wa mũsemĩnĩ wa Yuta (mbaĩ 2, ĩsumbĩ Yelusaleme).
- Isilaeli (ũtanĩ) · asumbĩ ake onthe mathaithaa mĩvw’anano; waiwa nĩ Asuli mwakanĩ wa B.C. 722.
- Yuta (mũsemĩnĩ) · ũsyao wa Ndaviti wendeee, na asumbĩ aseo anini ta Esekia na Yosia, ĩndĩ kĩ kĩonthe wĩthũkie.
- Athani · Eliya, Amosi, Isaia, Yelemai makaya “syokeei!” Ũũmbĩ wa Mesia waneneva mũno vaa (“ngombo ĩla ĩthĩnaa” ya Isaia 53).
Ũkombo
🧵Ĩonanasya Yesũ
Ndeenĩ ya ũ liku mũno Yelemai nĩwĩanĩaa “ũtianĩo mweũ” (Yelemai 31:31) — o ũtianĩo ũsu Yesũ ũla waseũvisye Kĩanĩ kya Mũminũkĩlyo.
💛Wendo ũtakomaa
O na nthĩ ĩla ĩũku mũno ya ũkombo nĩwaĩkĩũkĩie vamwe namo, na akĩĩanĩa kũseũvya ĩngĩ.
“Ũkombo wonanasya kana Ngai nĩwaivie Isilaeli o vyu.”
Ũkombo ndwaĩ kũvewa ĩndĩ nĩ wĩu na ũtheany’o wa Asa kwa mwana mwendwa (Aevelania 12:6). Ngai ndaaumie; aĩ vamwe na Ndanieli kati wa ũkombo na akĩĩanĩa: “nĩnĩsĩ mosũanĩo ala nĩsũanĩaa kwondũ wenyu… mosũanĩo ma mũuo, na ti ma ũthũku, kũmũnenga wĩkwatyo mũminũkĩlyo wenyu” (Yelemai 29:11).
▸ Soma kwingĩ
Ũkany’o wĩanĩa. Ĩsyokoo yaakana na andũ matwawa Mbaviloni — measya nthĩ, mũsumbĩ, na ĩsyokoo: kĩlĩko kĩa mũthya.
- Ũanangu eli · Isilaeli (Asuli, B.C. 722) na Yuta (Mbaviloni, B.C. 586).
- Ndanieli · mũvw’anano wa mũĩkĩĩo o na kĩsumbĩnĩ kĩa amyethya (kĩmanĩ kya nzaũ); nĩwoona kĩoneki kĩa “ũsumbĩ wa tene na tene” ũla ũũka.
- Mwaki wa wĩkwatyo · kĩoneki kĩa mavĩndĩ momũ mathayũũka (Esekieli 37) na “ũtiano mweũ” wa Yelemai mokĩonanasya ĩvinda ĩũku kĩvindunĩ.
Kũsyoka kuma Ũkombo
🧵Ĩonanasya Yesũ
Malaki, ĩvuku ya mũthya ya Ũtiano Ũkũũ, ĩminũkĩlasya kwa kũũmbĩa mũtũmwa wa kũseũvya nzĩa ya Mesia: “nĩngũtũma mũtũmwa wakwa” (Malaki 3:1).
💛Wendo ũtakomaa
O na kwa andũ ala maatĩaa kĩngĩ na kĩngĩ ndaaveewie wĩanĩo wake.
▸ Soma kwingĩ
Kwĩsĩla mwĩao wa mũsumbĩ wa Velesia Kuluso (B.C. 538) kũsyoka kwambĩĩa. Kwa nzĩa itatũ masyoka na maaka kĩla kyaanangĩtwe.
- Selubabeli · aaka ĩsyokoo ĩngĩ (yaminĩiwa B.C. 516).
- Esala · amanyĩsya Ndeto ĩngĩ na aseũvya mũĩkĩĩo.
- Neemia · aaka mũthĩnga wa Yelusaleme mĩthenyanĩ 52.
- Esita · atangĩĩa Ayuti ala maĩ Velesia kuma kũanangwa — “kana nĩ kwondũ wa ĩvinda ta yĩĩ.”
- Nyivũ ĩilyĩ vo · ĩsyokoo nĩyaakwa, ĩndĩ vate mũsumbĩ ta Ndaviti. Andũ meteela Mesia.
Myaka ya Kĩw’ũ
🧵Ĩonanasya Yesũ
“Kũseũvya vandũ” ũũ wonthe waĩ wĩa wa Ngai nĩ kana Yesũ ooke o “ĩvindanĩ ya wĩanĩu wa ĩvinda.”
💛Wendo ũtakomaa
O na kwĩsĩla myaka 400 ya kĩw’ũ, ate kũoneka, aaseũvasya nzĩa ya ũtangĩĩo.
“Ethĩwa kwaĩ vate ndeto kwa myaka 400, Ngai nĩwaumie kana athũmaa.”
Kĩw’ũ ti kwĩthĩwa vate. Aĩ o ndaambĩa, ĩndĩ ĩvinda ĩsu yonthe aĩlyũa masumbĩ, ithyomo, na nzĩa nĩ kana aseũvye vandũ va ũtangĩĩo. Ĩvindanĩ ĩla ya kĩw’ũ mũno, Ngai aĩwĩa wĩa mũno, kwa wendo (Akalatia 4:4).
▸ Soma kwingĩ
Kuma Malaki nginya Ũtiano Mweũ, myaka ĩũlũ wa 400 yavĩta vate Maandĩko meũ. Ĩndĩ ĩthĩna wa ũvoo, Ngai aseũvasya nzĩa ya kũtheany’a ũvoo mũseo.
- Ũsumbĩ ũilyũa · Velesia → Ngiliki (Alekisanda, B.C. 333) → Aptolemi na Aseleuki → ũũkĩlyo wa Amakabayo (B.C. 167) → Loomi (B.C. 63).
- Kĩngiliki · ũtwawi wa Alekisanda watw’ĩkya Kĩngiliki kĩthyomo kĩa onthe; Ũtiano Ũkũũ waalyũlilwe Kĩngiliki (Septuagint), kũvingũa nzĩa ya ũvoo mũseo kũthela mĩtũkĩ.
- Nzĩa na thayũ wa Loomi · nzĩa nzeo na “Pax Romana” syatw’ĩka nzĩa sya ũtũmwa.
- Masinagogi na ikundi · ũmanyĩsyo wa sinagogi waĩma mĩi; Avalisai na Asanduki mooka; na kweteela Mesia kwĩaĩma.
Yesũ Wĩũka
🧵Ĩonanasya Yesũ
Ũsyao wa mũndũ mũka (ũndũ wa 2), kĩathĩmo kya Avalaamu (3), kondoo wa Vasaka (4), mũsumbĩ wa tene na tene wa Ndaviti (6), ũtiano mweũ (8) — onthe maĩanĩu nthĩnĩ wa mũndũ o ũmwe, Yesũ: mũthani witũ wa w’o, mũthembi witũ wa w’o, na mũsumbĩ witũ wa w’o.
💛Wendo ũtakomaa
Yĩla twaĩ athe, nĩwatũmie Mwana wake aũmye thayũ wake mwene.
“Yesũ aĩ o mũmanyĩsya o ũmwe mũseo wa tabia / mũsalava waĩ kũũa kwa kĩeleelo.”
Yesũ nĩwaĩasya nĩ Ngai mwene (Yoana 8:58), na mũsalava ti ũndũ wa kwĩthĩwa o ũu kana kũũa, ĩndĩ nĩ wendo waĩ ũvangĩtwe. Ndaatwawe kwa vinya; nĩwaũmisye thayũ wake mwene (Yoana 10:18). “Vai mũndũ wĩ wendo mwingĩ ũvĩtũkĩte ũũ, wa mũndũ kũwia thayũ wake nthĩ nũndũ wa anyanyae” (Yoana 15:13).
▸ Soma kwingĩ
Kĩw’ũ kyaanangwa; ũla Waĩanĩiwe nĩwĩũka. Ũvoo Mũseo wa ana wĩanĩasya thayũ wa Yesũ, kĩkw’ũ, na ũthayũũku kuma laini iana.
- Kũsyawa ta mũndũ · Ngai watw’ĩka mũndũ (Imanueli, “Ngai ũ vamwe naitũ”), vandũ va kĩeni va Bethelehemu.
- Ũtũmwa · amanyĩsya ũsumbĩ wa Ngai, avosya awau, akũĩa athe. “Ũla wanyona, nĩwoona Asa.”
- Mũsalava · aĩva thooa wa naĩ na kĩkw’ũ syaetewe nĩ Ũkũũ (ũndũ wa 2). Kondoo wa w’o wa Vasaka.
- Ũthayũũku · athayũũka mũthenya wa katatũ, na avunanga vinya wa naĩ, kĩkw’ũ, na Satani — o ĩũlũ wa mũsalava nĩ “eevetea monene na mokũmũ amaumĩlya ũtheinĩ, akimakĩlya vinya” (Akolosai 2:15).
Kwoou Yesũ nĩwe mũthani witũ wa w’o (atũonanasya nzĩa ya Ngai), mũthembi witũ wa w’o (aĩva naĩ na mwĩĩ wake mwene), na mũsumbĩ witũ wa w’o (avunanga naĩ, kĩkw’ũ, na Satani na asumbĩa tene na tene).
Kanisa Kyambĩĩa
🧵Ĩonanasya Yesũ
Ũvoo ũũ ũilyĩ wendeee o na ũmũnthĩ. Mbivlia ĩminũkĩlasya na wĩanĩo wa kana Yesũ akooka ĩngĩ na atw’ĩkye maũndũ onthe meũ (Ũvuan’yo 21).
💛Wendo ũtakomaa
Wendo ũla twosie, yu aũtũma ũitĩke nthĩ yonthe.
“Kanisa nĩ kĩkundi kya andũ agima, kana nĩ nyũmba o weka.”
Kanisa ti ngwatanĩo ya “atheu agima” ĩndĩ nĩ ya athe maekewa. O na mũtũmwa Paulo mwene nĩwetawe “wa mbee” wa athe (1 Timotheo 1:15). Kanisa ya tene o nayo nĩyanyiva na ĩkagwa (Meko ma Atũmwa 6:1; 1 Akolintho 1:11). Kanisa ti vandũ va kwĩnenia ĩndĩ nĩ andũ ala matwaaa wendo ũla maewie kwa angĩ (Yoana 13:34-35).
▸ Soma kwingĩ
Ĩtina ya Yesũ kũambata ĩtunĩ, Veva ũla waĩanĩiwe wĩũka Pentekoste na kanisa kyasyawa. Ũvoo mũseo wathelana mũtũkĩ mũno.
- Pentekoste · kwĩsĩla Veva, amanyĩwa ala maĩ na woa matw’ĩkw’a ngũsĩ sya ũkamba.
- Vetelo · aumĩasya ũvoo mũseo kwa Ayuti Yelusaleme.
- Paulo · kuma mũsiniĩsya nginya mũtũmwa; aũnga makanisa nthĩnĩ yonthe ya Andũ-ma-Kĩeni na aandĩka valũa.
- Nginya itulu sya nthĩ · Yelusaleme → Yutia → Samalia → Loomi. Wĩanĩo wa “mĩvĩa yonthe” wa Avalaamu watw’ĩka wa w’o.
- Na ithyĩ · ũvoo ndũminũkĩlaa; ũendeeaa nginya kũsyoka kwa Yesũ na ĩtunĩ yeũ na nthĩ nzeũ.
Kũseũvya Ĩngĩ (kĩndũ kyonthe kĩeũ)
🧵Ĩonanasya Yesũ
Edeni ya ũũmbi wa mbee yaseũvw’a ĩngĩ ĩthĩwa “Yelusaleme Nzeũ.” Ngai aĩkala vamwe na andũ make tene na tene — ũminũkĩlyo wa Imanueli (Ũvuan’yo 21:3; Mathayo 1:23).
💛Wendo ũtakomaa
Mũthya akavyaĩa methoi onthe na aseũvya maũndũ onthe meũ na wendo.
▸ Soma kwingĩ
Mbivlia ndĩminũkĩlaa ĩvindanĩ ya kanisa. Ĩvuku yayo ya mũthya, Ũvuan’yo, ĩonanasya Yesũ akĩsyoka ĩngĩ kũminũkĩlya kĩla kĩndũ.
- Kũsyoka kwa keli · mũsumbĩ ũla waĩanĩiwe asyokaa na ũtisu.
- Ũtonyi wa mũthya · Satani na kĩkw’ũ mavunangwa tene na tene, na Klĩsto asumbĩa ta Mũsumbĩ wa asumbĩ (1 Akolintho 15:25-26; Ũvuan’yo 20:10).
- Ũsilĩlo na ũthayũũku · kĩla kĩtaĩle kĩseũvw’a, na akw’ũ mathayũũka.
- Ĩtunĩ yeũ na nthĩ nzeũ · naĩ, kĩkw’ũ, methoi, na woo mavĩta tene na tene (Ũvuan’yo 21:4).
- Edeni yaseũvw’a ĩngĩ · nthĩnĩ wa “Yelusaleme Nzeũ” ĩla nzeo kũvĩta ya mwambĩlĩlyo, Ngai aĩkala vamwe na andũ make tene na tene — nĩkyo kĩla Mbivlia yonthe yaĩonanasya.
Kwoou yu nĩ ĩvinda ya “nĩkwĩthĩwa, ĩndĩ ti kwa ũminũku”: nthĩnĩ wa Yesũ ũtangĩĩo nĩwĩu, ĩndĩ ũminũkĩlyo wayo ũilyĩ wĩeteelwa.