Axleq
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Ddunit tettwaxleq-d s « Wawal ». Lexbeṛ n Lxir n Yuḥenna inna-d d akken Awal-agi d Yasuɛ s yiman-is (Yuḥenna 1:1-3).
💛Tayri ur nfennu
Tamacahut ur tebdi ara s leḥkem, meɛna s axleq i d-yusan seg tayri yeččuṛen.
« Acuɣer i d-yexleq Yillu amdan izemren ad yednib? Yif lḥal akken ur aɣ-id-ixliq ara? »
Yexleq-d Yillu ddunit d wemdan mačči ɣef ddemma n txeṣṣart, meɛna seg tayri yeččuṛen. Ad d-yexleq amdan d amdan i izemren ad yili d assaɣ d Yillu d tayri s yiman-is. Yerna ula d tukksa n ddnub ur teffiɣ ara seg uɣawas n usellek n Yillu (At Ifasus 1:4-5). Anrar amezwaru n Tira Iqedsen mačči d leḥkem meɛna d tayri.
▸ Ɣer ugar
Tira Iqedsen ur d-bdunt ara s usentel afilusufan, meɛna s usefru: « Di tazwara, Yillu… » Ddunit mačči d lḥadeṛ kan, meɛna d lxedma n Yillu yesɛan udem.
- Ṣṣifa n Yillu · seg lmexluqat meṛṛa, d amdan kan i yettwaxelqen ad icbu Yillu — ad t-issin, ad iḥareb ɣef ddunit.
- Asteɛfu · asteɛfu n wass wis sebɛa ibeggen-d kullec ikemmel yerna yerked (shalom): « yelha ».
- Ɛaden · ddunit uqbel ad terreẓ, anda Yillu d umdan leḥḥun ɣer tama.
Tuccḍa
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Lemɛahda tamezwarut n Lexbeṛ n Lxir, yettunefken-d kan ɣer-s deffir tuccḍa: « ccetla n tmeṭṭut » ad temḥeq aqerruy n yizerm — d Yasuɛ-agi (Amezruy n talsa 3:15; At Ṛuma 16:20; At Galasya 4:4).
💛Tayri ur nfennu
Akken kan yednub wemdan, Yillu yewɛed asellek dinna kan, deg umkan-nni.
« Yettwasuffeɣ yerna yettunefk-as lmut ɣef yiwen yixef kan — Yillu ur yeqseḥ ara aṭas? »
Asuffeɣ seg Ɛaden d leḥkem yerna d ṛṛeḥma. A yili yečča seg ttejra n tudert yerna iɛac i lebda deg liḥala-nni terreẓ, yebḍa ɣef Yillu, ad yeqqim yeṭṭef di lqehr i lebda (Amezruy n talsa 3:22). Asurref n lmut yeldi abrid n tuɣalin, yerna ɣer-s kan Yillu yewɛed Amsellek (Amezruy n talsa 3:15). Tayri tella yakan deg leḥkem.
▸ Ɣer ugar
S ujgugel n tebɣest ad « yili am Yillu », ikcem-d ddnub ɣer ddunit. Ayen i d-yeḍran mačči d lqanun yerreẓ kan, meɛna d assaɣ yerreẓ.
- Assaɣen rzan · d Yillu (teffer), gar yemdanen (tiwsi n ddnub ɣef wayeḍ), d tmurt (asennan d lɛetb).
- Lmut · alɣu « ad temmteḍ s tidett » yuɣal d tidett.
- Amezruy n talsa 3:15 · meɛna di tlemmast n leḥkem, lemɛahda n usellek tusa-d d tamezwarut. Imusnawen ttsemmin-as protoevangelium (Lexbeṛ n Lxir amezwaru).
Lejdud
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Lemɛahda i d-yennan d akken « iderman meṛṛa ad ttubarken » tettwakemmel di Yasuɛ, ccetla n Ibṛahim (At Galasya 3:16).
💛Tayri ur nfennu
Yusa-d Yillu d amezwaru ɣer wergaz ur t-yuklalen, issawel-as s yisem-is, yerra-t d abrid n lbaraka.
« Ibṛahim yettwafren imi yesɛa liman ameqqran — mačči d akken imdanen n Tira Iqedsen meṛṛa d iḥeggalen iɣerfanen? »
Ibṛahim iskaddeb yerna icukk; Yeɛqub d aɣeddaɛ. Yillu ur d-issawel ara i yemdanen « yuklalen » meɛna i wid ččuṛen d lɛyub, s ṛṛeḥma. Sebba mačči d lxir-nsen meɛna d tayri n Yillu yeṭṭfen di lemɛahda (Asmekti 7:7-8).
▸ Ɣer ugar
Yebda Yillu ad ifru ugur n talsa meṛṛa s usiwel i yiwen wergaz, Ibṛahim. Wul n waya d lemɛahda — lǧens ameqqran, tamurt, akked « lbaraka i yiderman meṛṛa ».
- Liman · Ibṛahim yumen s lemɛahda ur nettwali ara, tettwaḥsab-as d teɣdemt (Amezruy n talsa 15:6).
- Isḥaq d Yeɛqub · lemɛahda tɛeddi ɣer wid d-iteddun; Yeɛqub (Isṛail) d baba n tnac n leɛṛac.
- Yusef · yettnuzen sɣuṛ watmaten-is meɛna yuli ɣer tezmert — « yessufeɣ-it Yillu ɣer lxir » (Amezruy n talsa 50:20).
Tuffɣa akked unezruf
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Tafaska n uɛeddi — anda idammen n yizimer rran lmut ad tɛeddi — twekkel ɣer Yasuɛ, « izimer n Tfaska-nneɣ », yettusemmṛen fell-aɣ (1 At Kurintus 5:7).
💛Tayri ur nfennu
Yesla i tneɛlumt n wegdud yellan d akli yerna iṣubb-ed s yiman-is akken ad t-isellek.
« Mačči d asaḍuf (Lewṣayat) d aqeyyed ilaq ad t-tɛeddiḍ akken ad tettwasellkeḍ? »
Yillu isellek-iten uqbel ad asen-yefk asaḍuf. Ula d Ɛecṛa Lewṣayat ldint s usefru n usellek: « D nekk i d Ameɣlal Illu-yik, i ak-id-issufɣen seg tmurt n Maṣer » (Tuffɣa 20:2). Asaḍuf mačči « ḍfer-it akken ad tettwasellkeḍ », meɛna d anila n tayri ɣef wamek ara iɛic wegdud yettwasellken yakan (Asmekti 7:7-9). Ṛṛeḥma tezwar daymen; ttaɛa d tiririt.
▸ Ɣer ugar
Asellek ameqqran n Lwaṣiya Taqdimt. Isṛail yellan d akli yettwasellek s tezmert n Yillu, yuɣal d agdud-is.
- Tafaska n uɛeddi · axxam yettwaɛelmen s yidammen n yizimer iɛedda-it lmut — d lqanun deffir yal asfel.
- Yilel Azeggaɣ · asellek anda abrid yekfa; « azger » yuɣal d tamatart n tazwara tamaynut.
- Lemɛahda n Sina · s Lewṣayat lemden amek ad ɛicen d agdud n Yillu.
- Aqiḍun · amkan iqedsen yeleḥḥun anda Yillu yezdeɣ gar wegdud-is — afwad n « Ɛimmanu-Il ».
- 40 iseggasen · s ujgugel, llil yebqa yettenɣennu, meɛna Yillu yeqqim ɣer-sen s lmanna d teɣẓazt n usigna d tmes.
Asaweḍ akked Inezzurfa
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Si ccetla n Raɛut i d-yusa Dawed, si ccetla n Dawed i d-yusa Yasuɛ (Matta 1). Ula di lfawḍa, ttejra n twacult n Lmasiḥ tkemmel.
💛Tayri ur nfennu
Ɣas ttɣaḍeren-t yal tikkelt, mkul tikkelt i ɣeṛṛen iceggeɛ-asen-d amsellek yerna issekker-iten-id.
« Asaweḍ n Kenɛan d timegert mbla ṛṛeḥma — ihi Yillu n Lwaṣiya Taqdimt d aqesḥan s tidett. »
D asentel iweɛren ur izmir ad ifru deg yiwet n tefyirt. Meɛna Tira Iqedsen ur t-id-ssekanent ara d takriṭ kan, meɛna d leḥkem deffir leqrun n ṣṣbeṛ ɣef cceṛ ameqqran (akked usebbel n warrac) (Amezruy n talsa 15:16; Asmekti 9:4-5; At Lawi 18:24-25). Yillu ur yettɣawal ara ula di leḥkem, yerna iqebbel s lfeṛḥ wid yuɣalen-d ɣer-s — ula d ibeṛṛaniyen am Raḥab d Raɛut (Yacuɛa 6:25; Raɛut 4:13-17).
▸ Ɣer ugar
Seddaw Yacuɛa kecmen ɣer tmurt yettwaɛhden, meɛna mi steɣen ar deffir ttun Yillu. Inezzurfa d taneqqist nni i d-yettɛawaden.
- Taneqqist ɣer wadda · ddnub → lqehr → tiɣṛi → anezruf isellek → ddnub daɣen. Yettcuddu kan.
- Inezzurfa · Gidɛun, Camcun, Debura — imsellken n kra n lweqt, d iḥeggalen meɛna ččuṛen d lɛyub.
- Raɛut · tamacahut yefsusen n ṣṣina di lweqt aberkan; tameṭṭut tabeṛṛanit tekcem ɣer ccetla n Dawed (akked Yasuɛ).
Tagelda yedduklen
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
« Akersi n lebda » yettwakemmel di Yasuɛ, mmi-s n Dawed — daymi i as-qqaren « Mmi-s n Dawed » (Luqa 1:32-33; Matta 1:1).
💛Tayri ur nfennu
Ula d Dawed yeɣlin ur t-iḍeggeɛ ara; yis yewɛed agellid n lebda.
« Dawed d aḥeggal mbla lɛib — daymi i as-qqaren “argaz akken yebɣa wul n Yillu”. »
Dawed ixdem azzenni ula d timegert. « Argaz akken yebɣa wul n Yillu » mačči d win mbla lɛib, meɛna win ur neffer ara ddnub-is — yenneḥcam s lekmal yerna yettuɣal-d daymen ɣer Yillu (Ahellil 51). Tayri n Yillu ur tkeddeb ara ula d win yeɣlin s tidett.
▸ Ɣer ugar
Asawen n Isṛail, seddaw kraḍ igelliden.
- Caɛul · agellid i issuter wegdud; tazwara yelhan terreẓ s ujgugel.
- Dawed · « argaz akken yebɣa wul n Yillu ». Iɣleb Gulyat, yerra Urucalim d tamanaɣt. Ixdem ddnub ameqqran (Batcabaɛ) meɛna inneḥcam seg wul (Ahellil 51).
- Lemɛahda n Dawed (2 Ṣamwil 7) · Yillu yewɛed ad isbedd ssulala n Dawed i lebda — aẓar igejdanen n usirem n Lmasiḥ.
- Sliman · deg uswir n tmusni d tegellelt ibennu lǧameɛ, meɛna deg taggara n tudert-is yuɣal ɣer leṣnam.
Tagelda yebḍan
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Deg lɛasr-agi lanbiya cehhden-d Lmasiḥ ara d-yasen s tefrat ugar (Icaɛya 9:5; Icaɛya 53).
💛Tayri ur nfennu
I wegdud i s-iwwten azagur iceggeɛ-asen-d lanbiya, yetḥellil: « Uɣalet-d, di leɛnaya-nwen. »
« Nnbi d win i d-ittxebbiren ɣef wuzekka / Yillu n Lwaṣiya Taqdimt d urrif kan. »
Wul n nnbi mačči d « axebbeṛ ɣef wuzekka » meɛna d tiɣṛi tameɛzuzt n Yillu: « Uɣal-d, di leɛnaya-k. » Ula d alɣu n leḥkem ur ibɣi ara ad isnegr meɛna ad d-yerr imdanen yerna ad ten-isellek — « ur bɣiɣ ad yemmet wemcum » (Ḥizqiyal 33:11).
▸ Ɣer ugar
Deg wussan n mmi-s n Sliman, agdud yebḍa: tagelda n ugafa n Isṛail (10 leɛṛac, tamanaɣt Samarya) akked tagelda n ugemmuḍ n Yahuda (2 leɛṛac, tamanaɣt Urucalim).
- Isṛail (agafa) · yal agellid iqeddec i leṣnam; teɣli ɣer Aturya di 722 uqbel ƐM.
- Yahuda (agemmuḍ) · ssulala n Dawed tkemmel, s kra igelliden yelhan am Ḥizqiyya d Yucciya, meɛna s umata teṣubb.
- Lanbiya · Ilyas, Ɛamus, Icaɛya, Irmiya ɣeṛṛen « uɣalet-d! » Asirem n Lmasiḥ yewweḍ ɣer wuswir-is ameqqran dagi (« aqeddac iɛettben » n Icaɛya 53).
Tamegrareḍt
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Deg lqaɛ n lqella n usirem Irmiya yewɛed « lemɛahda tamaynut » (Irmiya 31:31) — d lemɛahda i iḥerz Yasuɛ deg imensi aneggaru.
💛Tayri ur nfennu
Ula ɣer tmurt taberkant n tmegrareḍt iṣubb-ed yid-sen yerna yewɛed tuɣalin.
« Tamegrareḍt tbeggen-d d akken Yillu yeǧǧa Isṛail s lekmal. »
Tamegrareḍt mačči d tujjit meɛna d aɛeqqeb d uṣeffi ɣer mmi-s ameɛzuz (Iɛibṛaniyen 12:6). Yillu ur iṛuḥ ara; yella d Danyal di lqaɛ n tmegrareḍt yerna yewɛed: « ẓriɣ ixemmimen i sɛiɣ ɣef ddemma-nwen, d ixemmimen n talwit mačči d wid n cceṛ, i wakken ad wen-fkeɣ azekka akked usirem » (Irmiya 29:11).
▸ Ɣer ugar
Alɣu yuɣal d tidett. Lǧameɛ iṛeɣ, agdud yettwawi ɣer Babil — sruḥen tamurt, agellid, akked lǧameɛ: agnu aneggaru n meṛṛa.
- Sin tuɣaliwin · Isṛail (Aturya, 722 uqbel ƐM) akked Yahuda (Babil, 586 uqbel ƐM).
- Danyal · lemtel n liman ula di lqaṣar abeṛṛani (lḥeffra n yizmawen); iwala timeẓriwin n « tgelda n lebda » ara d-yasen.
- Tafat n usirem · taẓri n yiɣsan iquranen yettidiren (Ḥizqiyal 37) akked « lemɛahda tamaynut » n Irmiya twekklen ɣer uzekka di ṭṭlam.
Tuɣalin
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Malaxi, taktabt taneggarut n Lwaṣiya Taqdimt, ikemmel s ucili n umceggeɛ ara iheggin abrid n Lmasiḥ: « Ad ceggɛeɣ amceggeɛ-iw » (Malaxi 3:1).
💛Tayri ur nfennu
Ula i wegdud i iɣellṭen yal tikkelt ur d-yerri ara lemɛahda-s.
▸ Ɣer ugar
S ulamer n ugellid Aparsi Sirus (538 uqbel ƐM) tebda tuɣalin. S kraḍ lemwaji uɣalen-d bnan ayen yerẓen.
- Zerubbabel · ibennu lǧameɛ (yekfa di 516 uqbel ƐM).
- Ɛezra · isselmad daɣen Awal yerna isseḥya liman.
- Naḥamya · ibennu leswaṛ n Urucalim di 52 wussan.
- Astir · isellek Udayen di Faris seg usenger — « ɣef lweqt am wagi ».
- Asirem yebqan · lǧameɛ ibedd, meɛna ulac agellid am Dawed. Agdud iggani Lmasiḥ.
Iseggasen n tsusmi
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Aheggi-agi n wanrar meṛṛa d lxedma n Yillu i wakken ad d-yas Yasuɛ deg lweqt-is « mi d-iwweḍ lweqt ».
💛Tayri ur nfennu
Ula deg 400 iseggasen n tsusmi, s tuffra, ihegga abrid n usellek.
« 400 iseggasen mbla awal, Yillu iṛuḥ neɣ yesteɛfa. »
Tasusmi mačči d tunalat. Ur d-yenni kan, meɛna deg lweqt-nni meṛṛa ihegga tigeldiwin, tutlayin, d iberdan i wakken ad iheggi anrar n usellek. Deg lweqt iggugmen ugar, Yillu ixeddem s wadda, s tayri (At Galasya 4:4).
▸ Ɣer ugar
Seg Malaxi ɣer Lwaṣiya Tamaynut, ɛeddan azal n 400 iseggasen mbla Tira tamaynut. Meɛna deffir umezruy, Yillu yetthegi abrid n Lexbeṛ n Lxir.
- Tigeldiwin ttbeddilent · Faris → Lyunan (Skander, 333 uqbel ƐM) → At Batulima d At Salukus → tagrawla n At Makabi (167 uqbel ƐM) → Ṛuma (63 uqbel ƐM).
- Tagrigit · talsa n Skander terra tagrigit d tutlayt tamatut; Lwaṣiya Taqdimt tettwasuqqel ɣer tegrigit (Septuagint), teldi abrid i Lexbeṛ n Lxir ad immɣur s tɣawla.
- Iberdan d lehna n Ṛuma · iberdan i ibnan akked « lehna n Ṛuma » uɣalen d iberdan n tebṛaḥt.
- Lijmuɛat d ikabaren · aselmed di lijmuɛat yeṭṭef aẓar; d-uɣalen At Ifarisiyen d At Ṣadduqiyen; yerna asirem n Lmasiḥ yewweḍ.
Yusa-d Yasuɛ
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Ccetla n tmeṭṭut (anrar 2), lbaraka n Ibṛahim (3), izimer n Tfaska (4), agellid n lebda n Dawed (6), lemɛahda tamaynut (8) — kullec yettwakemmel deg yiwen wemdan, Yasuɛ: nnbi-nneɣ, lmuqeddem-nneɣ, agellid-nneɣ n tidett.
💛Tayri ur nfennu
Mi akken mazal nella d imednuben, iceggeɛ-d Mmi-s akken ad isebbel tudert-is.
« Yasuɛ d yiwen uselmad yelhan kan n lexlaq / amidag d rrbeḥ-nni n cceṛ. »
Yasuɛ yenna-d d akken d Yillu s yiman-is (Yuḥenna 8:58), yerna amidag mačči d lḥadeṛ neɣ d aɣelluy meɛna d tayri yettwaheggan. Ur t-jebden ara s lɛnef; isebbel tudert-is s lebɣi-s (Yuḥenna 10:18). « Ulac tayri yugaren tin n win ara isebblen tudert-is ɣef yeḥbiben-is » (Yuḥenna 15:13).
▸ Ɣer ugar
Tasusmi terreẓ; yusa-d Win yettwaɛhden. Rebɛa Ilqaḍ cehhden-d ɣef tudert n Yasuɛ, lmut-is, akked ḥeggu-s seg rebɛa tama.
- Tukksa n weksum · Yillu yuɣal d amdan (Ɛimmanu-Il, « Yillu yid-nneɣ »), deg umkan aḥeqqaṛ n Bitleḥem.
- Tabṛaḥt · isselmad tagelda n Yillu, isseḥlay imuḍan, issawal i yimednuben. « Win iwalan nekk, iwala Babat. »
- Amidag · ixelleṣ azal n ddnub d lmut i d-yewwi tuccḍa (anrar 2). Izimer n Tfaska n tidett.
- Ḥeggu · yeḥya-d deg wass wis kraḍ, yerẓa tazmert n ddnub d lmut d Cciṭan — yakan ɣef umidag « yekkes tazmert i yiduba d tzemmar n ṭṭlam … iɣleb-itent » (At Kulus 2:15).
Daymi Yasuɛ d nnbi-nneɣ n tidett (ibeggen-d abrid ɣer Yillu), d lmuqeddem-nneɣ n tidett (s lǧetta-s yekkes ddnub), d agellid-nneɣ n tidett (iɣleb ddnub d lmut d Cciṭan, iḥkem i lebda).
Tjemmaɛt tebda-d
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Tamacahut-agi mazal-itt teddu. Tira Iqedsen kemmlent s lemɛahda d akken Yasuɛ ad d-yuɣal ad yerr kullec d amaynut (Aweḥḥi 21).
💛Tayri ur nfennu
Tayri i d-nerbeḥ, tura yetcceggiɛ-itt ad d-tneɣreɣ ɣef ddunit meṛṛa.
« Tajmaɛt d tarbaɛt n yemdanen ikemlen, neɣ d lebni kan. »
Tajmaɛt mačči d tirni n « iseddiqen ikemlen » meɛna n imednuben yettwasemḥen. Ula d amceggeɛ Bulus issemma iman-is « amednub ameqqran » (1 Timuti 1:16). Tajmaɛt tamenzut ula d nettat tennuɣ yerna teɣli (Lecɣal n Imceggɛen 6:1; 1 At Kurintus 1:11). Mačči d amkan n uzuxx, meɛna d imdanen i d-yettsuruɛen tayri i d-rebḥen (Yuḥenna 13:34-35).
▸ Ɣer ugar
Deffir mi yuli Yasuɛ ɣer igenni, Ṛṛuḥ yettwaɛhden yusa-d deg wass n Lɛunṣra, tajmaɛt tlul-d. Lexbeṛ n Lxir yemɣur s tɣawla.
- Lɛunṣra · Ṛṛuḥ yerra inelmaden yuggaden d inagan iqebbḥen.
- Buṭrus · ibecceṛ Lexbeṛ n Lxir i Wudayen di Urucalim.
- Bulus · seg umeqhaṛ ɣer umceggeɛ, izerreɛ tijmuyaɛ deg ddunit n yibeṛṛaniyen yerna yura tibṛatin.
- Ɣer ixfawen n ddunit · Urucalim → Yahuda → Samarya → Ṛuma. Lemɛahda n « iderman meṛṛa » i Ibṛahim tuɣal d tidett.
- Akked nekni · tamacahut ur tfukk ara; tetteddu ɣer tuɣalin n Yasuɛ akked igenni amaynut d tmurt tamaynut.
Tuɣalin n kullec d amaynut
🧵Yettwekkil ɣer Yasuɛ
Ɛaden n uxleq amezwaru yettwarra di taggara d « Urucalim amaynut ». Yillu izeddeɣ d wegdud-is i lebda — tummi n Ɛimmanu-Il (Aweḥḥi 21:3; Matta 1:23).
💛Tayri ur nfennu
Di taggara ad isfeḍ yal imeṭṭi yerna ad yerr kullec d amaynut s tayri.
▸ Ɣer ugar
Tira Iqedsen ur fukkent ara deg lɛasr n tjemmaɛt. Taktabt-is taneggarut, Aweḥḥi, tessekna-d Yasuɛ yettuɣalen-d ad ikemmel kullec.
- Tuɣalin tis snat · agellid yettwaɛhden yettuɣal-d s lɛaḍima.
- Rrbeḥ aneggaru · Cciṭan d lmut ttwaɣelben i lebda, Lmasiḥ iḥkem d agellid n igelliden (1 At Kurintus 15:25-26; Aweḥḥi 20:10).
- Leḥkem d ḥeggu · yal lbaṭel yettuṣeggem, lmegtin ḥeggun-d.
- Igenni amaynut d tmurt tamaynut · ddnub, lmut, imeṭṭawen d leqṛiḥ ad ɛeddin i lebda (Aweḥḥi 21:4).
- Ɛaden yettwarran · deg « Urucalim amaynut » yifen tazwara, Yillu izeddeɣ d wegdud-is i lebda — d agnu i ɣer twekkel Tira Iqedsen meṛṛa.
Daymi tura d lɛasr n « yagi, meɛna mazal »: di Yasuɛ asellek yagi yettwakemmel, meɛna tummi-s mazal nettṛaǧu-tt.