Edibot
🧵Awụd ke Yisọs
Ererimbod akebot ke ubọk “Ikọ.” Eti Mbụk Jọn atịñ ite Ikọ emi ado Yisọs ke idem amọ (Jọn 1:1-3).
💛Ima a-mîtreghe
Ñtọñọ mbụk idighe ikpe, ado ererimbod a-ekebotde ke akamba ima.
“Ntak ke Abasi akabot owo a-akemede ndinam ndise? Ido ido akpasọñ akan ke ido ibotke ñnyịn?”
Abasi akabot ererimbod ye owo idoho ke ntak unana ñkpọ, ado ke akamba ima. Edinam owo nte owo a-anyenede ebuana ye Abasi ado ke idem amọ ima. Anyʌñ idañak edidʌk ndise idoho ke ufọd uduak edinyaaña Abasi (Efesọs 1:4-5). Akpa itie Baibol idighe ikpe, ado ima.
▸ Kụt akan
Baibol itọñọke ke ukara ifiọk owo, ado atọñọ ke editịñ: “Ke aditọọñọ Abasi…” Ererimbod idoho ñkpọ-ndan̄a-iso, ado ado utom Abasi a-anyenede esịd.
- Ndise Abasi · ke afịd ñkpọ a-ebotde, owo kpọt ke ebotde abiet Abasi — man afiọñọ anye anyʌñ akpem ererimbod.
- Unwañña · unwañña usen a-ọyọhọde itiokiet awụd ite afịd ñkpọ ama ayọhọ anyʌñ adu ke emem (shalom): “akedi eti.”
- Iden · ererimbod ke iso a-eke-abiatde, ke Abasi ye owo esañade ọtọkiet.
Eduọñọ
🧵Awụd ke Yisọs
Akpa un̄wọñọ eti mbụk, a-Abasi akanọde ke ini eduọñọ akaberede: “ufọd awonwaan” ayaakọñ idịb añwañ — anyʌñ ado ado Yisọs (Edibọtñkpọ 3:15; Roman 16:20; Galatia 4:4).
💛Ima a-mîtreghe
Ke ini owo akanamde ndise, Abasi an̄wọñọ edinyaaña do ke itie ado.
“Ke ntak edidia mfri keed ekebịn asio anyʌñ ekenọ ñkpa? Ido Abasi isọñ akan?”
Edibịn asio ke Iden ado ikpe ye mfọn ọtọkiet. Ndi, ke esịd a-akabụde ye Abasi, owo akadia ke eto-uwem anyʌñ adu ke nsi-nsi, anye ayaaka esịd ufen ke nsi-nsi (Edibọtñkpọ 3:22). Edinịm ñkpa adọñ ado edin̄wad usụñ edifiak; anyʌñ ke itie ado Abasi an̄wọñọ Andinyaaña (Edibọtñkpọ 3:15). Ke ikpe ima akadu.
▸ Kụt akan
Ke ntak nsọñiwuod a-akeyemde “ndi nte Abasi,” ndise akadʌk ke ererimbod. Mfri amọ idoho sʌk edibụ ibet, ado edibụ ebuana.
- Ebuana a-akabụ · ye Abasi (edidịp), ye mbon eken (edibọ udọñ), ye ñkpọ-mbot (eto-isọñ ye utom-ndedu).
- Ñkpa · ñkpesem a-akadọñ “afo ayaakpa kpọt” akakappa.
- Edibọtñkpọ 3:15 · ado ke esịd ikpe, un̄wọñọ edinyaaña akabem iso adi. Mme ñkpep ekot emi “akpa eti mbụk.”
Mme Ete-eka
🧵Awụd ke Yisọs
Un̄wọñọ ite “afịd mbon ke isọñ eyaebọ udiọñ” akappa ke Yisọs, ufọd Ebraham (Galatia 3:16).
💛Ima a-mîtreghe
Abasi akabem iso aka owo a-mîdotke, akot anye ke enyịñ, anyʌñ akanam anye usụñ udiọñ.
“Eken̄wọñọ Ebraham ke ntak akamba mbuọtidem amọ — ido afịd mbon Baibol idoho mbon-uko eti edu?”
Ebraham n̄ko akasu anyʌñ akabọ idem; Jekob ado abian. Abasi ikotke “mbon a-edotde” ado akot mbon a-mîyọhọke, ke mfọn. Ntak edimek idighe eti edu mmọ, ado ima Abasi a-mîtreghe (Deuteronomi 7:7-8).
▸ Kụt akan
Abasi atọñọ ndọk mfịna afịd owo ke edikot akpa owo keed, Ebraham. Esịd amọ ado edioomo (un̄wọñọ) — akamba idịd, isọñ, ye “udiọñ anọ afịd mbon.”
- Mbuọtidem · Ebraham akanịm un̄wọñọ a-mîkụtke ke akpanikọ, anyʌñ Abasi akabat anọ anye nte nti-ido (Edibọtñkpọ 15:6).
- Aisak ye Jekob · un̄wọñọ akabe aka iso; Jekob (Isrel) ado ete esọp duop-iba.
- Josef · nditọete amọ ekenyam anye ado akabade abọñ — “Abasi amaakappa anam ado eti” (Edibọtñkpọ 50:20).
Edibịn-asio ye Idak-idịk
🧵Awụd ke Yisọs
Pasọfa — ke iyịp eyenerọñ akabọ ñkpa asio — awụd ke Yisọs, “Eyenerọñ Pasọfa ñnyịn,” a-ekekịmde ke ntak ñnyịn (1 Korint 5:7).
💛Ima a-mîtreghe
Akakop ediduọñ mbon ifịn anyʌñ ke idem amọ asụhọde adi anyaaña ammọ.
“Ido ido ite Ibet (mme ñkpesem) ado udomo a-afo akpanade aka man eke-anyaaña fiin?”
Abasi akanyaaña ammọ mbemiso akanọde ammọ Ibet. Ibet Duop atọñọ ke editịñ edinyaaña: “Ami ndo Abọọñ Abasi mfo, a-akubenne fiin asio ke Iyib” (Edibịnasio 20:2). Ibet idighe “nam man eke-anyaaña fiin,” ado usụñ ima aban̄a nte mbon a-eke-enyaañade ke mfọn ekpedu (Deuteronomi 7:7-9). Ke ini ndomokeed mfọn akabem iso; edikpan̄a esịd ado edibọrọ.
▸ Kụt akan
Akamba edinyaaña Akani Edioomo. Isrel, a-akedide ifịn, akabọ unen ke odudu Abasi anyʌñ akabade mbon amọ.
- Pasọfa · ufọk a-anyenede iyịp eyenerọñ ke usụñ akabe ñkpa akan — ndise mme uwa kpukpru a-ekedide iso.
- Inyañ Adatda · edinyaaña ke ini usụñ atrede; “edibe aka isen” akabade ndise ufa ñtọñọ.
- Edioomo Sainai · ke ubọk Ibet, ammọ ekepep nte ekpedu nte mbon Abasi.
- Ufọk-uñwọñọ · ufọk asana a-Abasi adude ke ufọd mbon amọ — iso “Immanuel.”
- Isua 40 · nsọñiwuod akanam ñkpesem keed asañade ke idak-idịk, ado Abasi akadu ye ammọ ye mana ye ekori-obubịt ye ikañ.
Edibọ-isọñ ye Mme Ñkpe-ikpe
🧵Awụd ke Yisọs
Ke ufọd Ruth edi Defid, anyʌñ ke ufọd Defid edi Yisọs (Matiu 1). Esịd ndedu, ufọk Mesaiya akaka iso.
💛Ima a-mîtreghe
Inọmọ a-ekebiande anye efịt efịt, ado ke ini ndomokeed a-ekefioride anye adọñ andinyaaña anyʌñ asetde ammọ aba.
“Edibọ Kenan ado akamba ediwot a-inanaha mbọm — ado Abasi Akani Edioomo ado abiat-isọñ ke akpanikọ.”
Ado ñkpọ a-asọñ a-ikemeghe ndida akpa ikọ ndọk. Ado Baibol iwụdke nte unana ibet, ado nte ikpe ke etịene isua isua ufiọk-iyo aban̄a akamba idiọk (esịd amọ ediwa nditọ) (Edibọtñkpọ 15:16; Deuteronomi 9:4-5; Levitikọs 18:24-25). Abasi isọpke esịd ndida ikpe, anyʌñ akadara abọ mbon e-ekefiakde adi anye, esịd amọ mbon esen nte Rehab ye Ruth (Joshua 6:25; Ruth 4:13-17).
▸ Kụt akan
Ke idak Joshua ammọ edʌk isọñ-un̄wọñọ, ado ke edidu ammọ ekefre Abasi usọp. Mme Ñkpe-ikpe ado edikana a-mîtreghe.
- Edikana a-asụhọde · ndise → ufen → edifiori → ñkpe-ikpe anyaaña → ndise efịt. Asụk akadiọk.
- Mme ñkpe-ikpe · Gidiọn, Samson, Debora — mme andinyaaña ke ini, mbon-uko ado a-enyenede ndedu.
- Ruth · eti mbụk akpanikọ ke akani idak; an̄wan esen adʌk usụñ Defid (ye Yisọs).
Obio-ukara Akabọbọ
🧵Awụd ke Yisọs
“Ebekpo nsi-nsi” akappa ke Yisọs, ufọd Defid — ado ntak a-ekotde anye “Ufọd Defid” (Luk 1:32-33; Matiu 1:1).
💛Ima a-mîtreghe
Ikpọñ Defid a-akaduọñọde, anye akanọ un̄wọñọ abọñ nsi-nsi.
“Defid ado mbon-uko a-inanaha ndedu — ado ntak ekekotde anye ‘owo a-akpan̄a esịd Abasi.’”
Defid akanam ñkpọ idan ye ediwot owo. “Owo a-akpan̄a esịd Abasi” iwọrọke ke anye inanaha ndedu, ado anye ikidịpke ndise amọ — akabade esịd toto ke esịd anyʌñ asụk afiakka adi Abasi (Psalm 51). Ima Abasi iduọñọke esịd ikpọñ mbon e-eduọde ọkpọsọñ.
▸ Kụt akan
Ini edikan Isrel, ke idak abọñ ita.
- Sọl · akpa abọñ a-mbon ekeyemde; eti ñtọñọ a-nsọñiwuod akabiatde.
- Defid · “owo a-akpan̄a esịd Abasi.” Akakan Goliat anyʌñ anam Jerusalem akabade obio-akamba. Akanam akamba ndise (Batseba) ado akakabade esịd toto ke esịd (Psalm 51).
- Edioomo Defid (2 Samuel 7) · Abasi an̄wọñọ ndida ufọk Defid ke nsi-nsi — esịd un̄wọñọ Mesaiya.
- Solomon · ke akan ifiọk ye uforo akabọñ ufọk Abasi, ado ke akpatre uwem akakpụhọde aka ndise.
Obio-ukara a-Akabụde
🧵Awụd ke Yisọs
Ke ini emi mme mbedini etịñ aban̄a Mesaiya a-adide ke an̄wan̄wa akan (Aisaiya 9:6; Aisaiya 53).
💛Ima a-mîtreghe
Aka mbon e-ekewọñọde anye edem, anye akadọñ mme mbedini, abọñ ite, “Mbọk fiakka di ufọk.”
“Mbedini ado andimek-iso a-atịñde se etebede iso; Abasi Akani Edioomo ado iyatesịd kpọt.”
Akpan ñkpọ mbedini idighe “editịñ iso,” ado edifiori esịd Abasi: “Mbọk fiakka di.” Esịd amọ un̄wad ikpe iyom ndiwụri, ado iyom ndinam owo afiak anyʌñ adu uwem: “ami nnemme esịd mbaña ñkpa awo ibak” (Izikiel 33:11).
▸ Kụt akan
Ke ini ayịn Solomon obio-ukara akabụ: Isrel (edere) esọp duop, obio-akamba Sameria; ye Yuda (usuk) esọp iba, obio-akamba Jerusalem.
- Isrel (edere) · afịd mme abọñ amọ etoho mme eto-abasi; akabụ ke ubọk Assiria ke 722 BC.
- Yuda (usuk) · ufọk Defid akaka iso, ye etokoro eti abọñ nte Hizikaiya ye Josaiya, ado ke esịd amọ akasụhọde.
- Mme mbedini · Ilaija, Amọs, Aisaiya, Jeremaiya efiori ete “fiakka!” Etịñ mbedini Mesaiya ọyọhọ akan mi (“isʌñutom a-abọde ufen” ke Aisaiya 53).
Ifịn ke Isọñ Esen
🧵Awụd ke Yisọs
Ke esịd unana esịd, Jeremaiya an̄wọñọ “ufa edioomo” (Jeremaiya 31:31) — edioomo a-Yisọs akanịmde ke Akpatre Udia.
💛Ima a-mîtreghe
Asụhọde aka esịd isọñ ifịn a-amịm akan ye ammọ anyʌñ an̄wọñọ edifiak.
“Ifịn awụd ite Abasi akaduọñọ Isrel etieti.”
Ifịn idighe ediduọñọ, ado ntụñọ ye edinam asana a-Ete anọde edima ayịn (Hibru 12:6). Abasi ikakke; akadu ye Daniel ke esịd ifịn anyʌñ an̄wọñọ: “Sia ami mmediọọñọ mme uduak a-ami nnieghe inọọ ndufo … uduak adinọ ndufo idodanyen ye ini iso” (Jeremaiya 29:11).
▸ Kụt akan
Ñkpesem akakappa. Ufọk Abasi akafiọk anyʌñ ekemen mbon ekaka Babilọn — efre isọñ, abọñ, ye ufọk Abasi: akamba mfịna.
- Edibụ iba · Isrel (Assiria, 722 BC) ye Yuda (Babilọn, 586 BC).
- Daniel · ndise mbuọtidem esịd ufọk-abọñ esen (idak mme lion); akụt n̄kụkịm aban̄a “obio-ukara nsi-nsi” a-adide.
- Etok edisọñ · n̄kụkịm Izikiel aban̄a mkpọ a-akpade a-anyenede uwem efịt (Izikiel 37) ye “ufa edioomo” Jeremaiya awụd iso ke esịd amịm.
Edifiak ke Ifịn
🧵Awụd ke Yisọs
Malakai, akpatre nwed Akani Edioomo, atre ke editịñ aban̄a isʌñutom a-anịmde usụñ Mesaiya: “Ami ñyaadọñ isʌñutom mmi” (Malakai 3:1).
💛Ima a-mîtreghe
Aka mbon e-ekeduọde efịt efịt, anye iyaakke un̄wọñọ amọ, ado asetde ammọ aba.
▸ Kụt akan
Ke ibet abọñ Persia Sairọs (538 BC) edifiak atọñọ. Ke utoño ita ammọ efiakka anyʌñ ebọñ efịt se ekewụride.
- Zerubabel · abọñ efịt ufọk Abasi (akayọhọ ke 516 BC).
- Ezra · apep Ikọ efịt anyʌñ anyaaña mbuọtidem.
- Nehemaiya · abọñ efịt ibibene Jerusalem ke usen 52.
- Esta · anyaaña mbon Jew ke Persia asio ke edisọbọ — “anie afiọk se etebede ke ini emi…?”
- Ufen a-asụkde adu · ufọk Abasi ada, ado abọñ nte Defid idụhe. Mbon edọkkọ Mesaiya.
Isua Unwañña
🧵Awụd ke Yisọs
Afịd “edinam usụñ” emi ado Abasi a-akanamde man Yisọs adi ke akpanikọ “ini a-akekemde ayọhọ-ayọhọ.”
💛Ima a-mîtreghe
Esịd isua unwañña 400, ke unwañña, anye akanam usụñ edinyaaña.
“Ndi isua 400 ikọ idụhe, ido Abasi akaka me akan̄a unwañña?”
Unwañña idighe edikpọñ. Anye ikitịñke kpọt, ado ke ini ado anye akakịm mme obio-ukara, mme usem, ye mme usụñ man anam usụñ edinyaaña. Ke ini a-amịm akan, Abasi akakịm ñkpọ ke ima akan (Galatia 4:4).
▸ Kụt akan
Toto ke Malakai tutu esịm Obufa Edioomo, ndọñ isua 400 akabe ke unana ufa Baibol. Ado ke ufọd mbụk Abasi akanam usụñ anọ eti mbụk.
- Mme obio-ukara ekụhọde · Persia → Grik (Alexander, 333 BC) → mme Ptolemi ye Selusid → unen Makabi (167 BC) → Rom (63 BC).
- Usem Grik · edikan Alexander akanam usem Grik akabade usem ñkpọñukot; ekekabade Akani Edioomo ke Grik (Septuagint), anam usụñ anọ eti mbụk asuana usọp.
- Mme usụñ ye emem Rom · eti usụñ ye “emem Rom” akabade usụñ utom edinyaaña.
- Mme synagog ye otu · ukpep synagog akasọñ idem; mme Farisi ye Sadusi efiọñọ; anyʌñ edọkkọ Mesaiya akayọhọ.
Yisọs Adi
🧵Awụd ke Yisọs
Ufọd awonwaan (itie 2), udiọñ Ebraham (3), eyenerọñ Pasọfa (4), abọñ nsi-nsi Defid (6), ufa edioomo (8) — afịd akappa ke akpa owo, Yisọs: ata mbedini, ata abianọ-uwa, ye ata abọñ ñnyịn.
💛Ima a-mîtreghe
Ke ini ñnyịn isụkde idide mbon idiọk, anye akadọñ Ayịn amọ akanọ uwem amọ.
“Yisọs ado sʌk akpa eti andikpep edu; krọs ado edikan a-anyenede mfʌhọ.”
Yisọs akatịñ ite anye ado Abasi (Jọn 8:58), anyʌñ krọs idighe ñkpọ-ndan̄a-iso me edikan, ado ima a-ekenamde usụñ. Ikemenke anye ke odudu; anye ke idem amọ akanọ uwem amọ (Jọn 10:18). “Awo ndomokeed inieghe ima a-akponno akan ami: Awo adisaana uwem amọ ñyaak ke ntak mme ufan amọ” (Jọn 15:13).
▸ Kụt akan
Unwañña akabụ; Anye a-eken̄wọñọde adi. Mme eti mbụk inan̄ etịñ aban̄a uwem, ñkpa, ye eseti Yisọs ke usụñ inan̄.
- Edikabade owo · Abasi akabade owo (Immanuel, “Abasi adu ye ñnyịn”), ke etok itie Betlehem.
- Utom · apep obio-ukara Abasi, anam mbon udọñ ekụre, akot mbon idiọk. “Owo a-akụtde ami akụt Ete.”
- Krọs · akakpe ñkpọñọ ndise ye ñkpa a-eduọñọ akaḍade adi (itie 2). Ata eyenerọñ Pasọfa.
- Eseti · ke aseti ke usen ita, anye akabụ odudu ndise, ñkpa, ye Setan — ke krọs anye akabọ “mme adudu ye mme ukara udịd … anam ammọ ekappa edo ñkpọ ndise anwa-anwa” (Kọlọsi 2:15).
Ado Yisọs ado ata mbedini ñnyịn (awụd usụñ aka Abasi), ata abianọ-uwa (akpe ñkpọñọ ndise ke idem amọ), ye ata abọñ (akan ndise, ñkpa, ye Setan, anyʌñ akara ke nsi-nsi).
Ufọk Abasi Atọñọ
🧵Awụd ke Yisọs
Mbụk emi asụk akaka iso tutu mfịn. Baibol atre ke un̄wọñọ ite Yisọs ayaaseti adi anyʌñ anam afịd ñkpọ akabade obufa (Edidiọñ 21).
💛Ima a-mîtreghe
Ima a-ñnyịn ibọde, anye idahami adọñ asuana aka afịd ererimbod.
“Ufọk Abasi ado otu mbon a-inanaha ndedu, me sʌk ufọk.”
Ufọk Abasi idighe otu “mbon asana a-eke-ayọhọde,” ado mbon idiọk a-ekefende. Esịd amọ isʌñutom Pọl akakot idem amọ “etubom ke atu ammọ [mbon idiọk]” (1 Timoti 1:15). Akani ufọk Abasi n̄ko akabọ udọñ anyʌñ akaduọ (Mme Utom 6:1; 1 Korint 1:11). Idighe itie edisọñ idem, ado mbon a-edade ima a-ekebọde anọ mbon eken (Jọn 13:34-35).
▸ Kụt akan
Ke Yisọs adọkde aka enyọñ, Adisana Sịbidịd a-eken̄wọñọde adi ke Pentikọs anyʌñ ufọk Abasi atọñọ. Eti mbụk asuana usọp etieti.
- Pentikọs · Adisana Sịbidịd anam mbet a-enyenede ndịk ekabade mme ntiense uko.
- Pita · atịñ eti mbụk anọ mbon Jew ke Jerusalem.
- Pọl · toto ke andibọ-ufen akabade isʌñutom; abọñ ufọk Abasi ke esịd mbon esen anyʌñ awet mme nwed.
- Tutu esịm akpatre · Jerusalem → Yudia → Sameria → Rom. Un̄wọñọ Ebraham aban̄a “afịd mbon” akappa.
- Ye ñnyịn · mbụk itreghe; aka iso esịm eseti Yisọs ye obufa enyọñ ye obufa isọñ.
Edifiak (Afịd Ñkpọ Obufa)
🧵Awụd ke Yisọs
Iden akpa edibot ke akpatre akabade efịt nte “Obufa Jerusalem.” Abasi adu ye mbon amọ ke nsi-nsi — edikappa Immanuel (Edidiọñ 21:3; Matiu 1:23).
💛Ima a-mîtreghe
Ke akpatre anye ayaakwo afịd mmọọñayịd asio anyʌñ anam afịd ñkpọ obufa ke ima.
▸ Kụt akan
Baibol itreghe ke ini ufọk Abasi. Akpatre nwed amọ, Edidiọñ, awụd Yisọs a-asetde adi man anam afịd ñkpọ akappa.
- Eseti · abọñ a-eken̄wọñọde aseti adi ke ubọñ.
- Akpatre edikan · Setan ye ñkpa ekedide ke nsi-nsi, anyʌñ Krais akara nte Abọñ mme abọñ (1 Korint 15:25-26; Edidiọñ 20:10).
- Ikpe ye eseti · afịd ido-idiọk anam asana, anyʌñ mkpọ eseti adi.
- Obufa enyọñ ye obufa isọñ · ndise, ñkpa, mmọọñayịd, ye ubiak edibe ke nsi-nsi (Edidiọñ 21:4).
- Iden a-akafiakde · ke “Obufa Jerusalem” a-eti akan ñtọñọ, Abasi adu ye mbon amọ ke nsi-nsi — itie a-afịd Baibol awụdde.
Ado mfịn ado ini “akakappa, ado ikemeghe”: ke Yisọs edinyaaña akakappa, ado ediyọhọ amọ asụk adọkkọ.