Pagtuga
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang kalibutan gintuga paagi sa «Pulong.» Ginapahayag sang Ebanghelyo ni Juan nga ina nga Pulong amo si Jesus mismo (Juan 1:1-3).
💛Gugma nga indi mag-untat
Ang sugilanon nagasugod indi sa paghukom kondi sa pagtuga nga gin-ula sa gugma.
«Ngaa naghimo ang Dios sang tawo nga sarang makasala? Indi bala mas maayo nga wala na lang kita ginhimo?»
Gintuga sang Dios ang kalibutan kag ang tawo indi tungud sang bisan ano nga kakulangan, kondi tungud sang nagaawas nga gugma. Ang paghimo sa tawo nga mga persona nga may kaangtanan sa Dios amo na mismo ang gugma. Kag bisan ang pagsulud sang sala wala sa gua sang plano sang kaluwasan sang Dios (Efeso 1:4-5). Ang nahauna nga talan-awon sang Biblia indi paghukom kondi gugma.
▸ Basaha pa
Ang Biblia wala nagasugod sa isa ka pilosopikal nga argumento kondi sa isa ka pahayag: «Sang ginsuguran, ang Dios…» Ang kalibutan indi aksidente kondi ang binuhatan sang isa ka personal nga Dios.
- Ang larawan sang Dios · sa tanan nga tinuga, ang tawo lamang ang nahimo nga kaangay sang Dios — sa pagkilala sa iya kag pag-atipan sang kalibutan.
- Pahuway · ang pahuway sa ikapito nga adlaw nagapakita nga ang tanan kompleto kag malinong (shalom): «maayo ini.»
- Eden · ang kalibutan antes ini maguba, diin ang Dios kag ang tawo nagalakat sing tingub.
Ang Pagkahulog
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang nahauna nga saad sang maayong balita, nga ginhatag gilayon sa tapos sang Pagkahulog: ang «kaliwat sang babae» magadugmok sang olo sang man-ug — kag amo ina si Jesus (Genesis 3:15; Roma 16:20; Galacia 4:4).
💛Gugma nga indi mag-untat
Sa gilayon nga nagpakasala ang tawo, nagsaad ang Dios sang kaluwasan didto gid sa amo nga duog.
«Gintabog kag ginhatagan sang kamatayon tungud lamang sa pagkaon sang isa ka bunga — indi bala tama ka mapintas ang Dios?»
Ang pagpaguwa sa Eden paghukom kag kaluoy sing dungan. Kon, sa amo nga nabungkag kag napahamulag-sa-Dios nga kahimtangan, magkaon ang tawo sa kahoy sang kabuhi kag magkabuhi sa wala katubtuban, malit-agan sia sa wala katapusan nga pag-antos (Genesis 3:22). Ang pagtugot sang kamatayon nag-abri sang dalan pabalik, kag didto gid nagsaad ang Dios sang isa ka Manugluwas (Genesis 3:15). May gugma na sa sulud sang paghukom.
▸ Basaha pa
Paagi sa pagkamalinapason sa pagtinguha nga «mangin pareho sa Dios,» nagsulud ang sala sa kalibutan. Ang resulta indi lamang isa ka nabungkag nga sugo kondi isa ka nabungkag nga kaangtanan.
- Nabungkag nga mga higot · sa Dios (pagpanago), sa isa kag isa (pagpasibangud), kag sa kinaiya (mga tunok kag kabudlay).
- Kamatayon · ang paandam nga «mapatay ka gid» nangin matuod.
- Genesis 3:15 · apang sa tunga sang paghukom, ang saad sang kaluwasan nag-una. Ginatawag ini sang mga iskolar nga «protoevangelium» (ang nahauna nga maayong balita).
Ang mga Patriarka
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang saad nga «pagapakamaayohon ang tanan nga katawhan» natuman kay Jesus, ang kaliwat ni Abraham (Galacia 3:16).
💛Gugma nga indi mag-untat
Nag-una ang Dios pakadto sa isa ka tawo nga indi takus, gintawag sia sa iya ngalan, kag ginhimo nga alagyan sang pagpakamaayo.
«Si Abraham ginpili tungud nga daku ang iya pagtuo — indi bala mga bayani sa moralidad ang tanan nga karakter sa Biblia?»
Si Abraham nagbutig man kag nagduhaduha; si Jacob isa ka manugdaya. Ang Dios nagtawag indi sang mga «takus» nga tawo kondi sang mga may kasawayan, paagi sa bugay. Ang rason indi ang ila pagkamaayo kondi ang matutom nga gugma sang Dios (Deuteronomio 7:7-8).
▸ Basaha pa
Ginsugdan sang Dios ang pagsulbar sang problema sang bug-os nga katawhan paagi sa pagtawag sa isa ka tawo, si Abraham. Ang kasingkasing sini amo ang katipan (saad) — isa ka daku nga pungsud, isa ka duta, kag «pagpakamaayo para sa tanan nga katawhan.»
- Pagtuo · nagtuo si Abraham sa wala makita nga saad, kag ginkabig ini sa iya nga pagkamatarung (Genesis 15:6).
- Isaac kag Jacob · ang saad ginpasa; si Jacob (Israel) amay sang dose ka tribu.
- Jose · ginbaligya sang iya mga utod apang ginpataas sa gahum — «Ang Dios nagbuot sini sa kaayuhan» (Genesis 50:20).
Pagguwa kag Kamingawan
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang Paskua — diin ang dugo sang kordero naglikaw sang kamatayon — nagatudlo kay Jesus, «aton kordero sa Paskua,» nga ginlansang tungud sa aton (1 Corinto 5:7).
💛Gugma nga indi mag-untat
Ginpamatian niya ang pag-ugayong sang isa ka gin-ulipon nga katawhan kag nagdulhog sia mismo sa pagluwas sa ila.
«Indi bala ang kasuguan (ang mga sugo) isa ka pasolit nga kinahanglan mapasar agud maluwas?»
Ginluwas sila sang Dios antes niya ginhatag ang kasuguan. Bisan ang Napulo ka Sugo nagasugod sa isa ka pahayag sang kaluwasan: «Ako ang Ginoo nga imo Dios, nga nagpagowa sa imo gikan sa duta sang Egipto» (Exodo 20:2). Ang kasuguan indi «tumana agud maluwas,» kondi mahigugmaon nga panudlo kon paano magkabuhi ang isa ka naluwas na nga katawhan (Deuteronomio 7:7-9). Ang bugay pirme nga nagauna; ang pagtuman amo ang sabat.
▸ Basaha pa
Ang pinakadaku nga pagluwas sang Daan nga Katipan. Ang Israel nga gin-ulipon ginhilway paagi sa gahum sang Dios kag ginhulma nga iya katawhan.
- Ang Paskua · ang puluy-an nga ginmarkahan sang dugo sang kordero ginlaktawan sang kamatayon — ang pattern sa likod sang tagsa ka halad nga nagsunod.
- Ang Pula nga Dagat · kaluwasan diin natapos ang dalan; ang «pagtabok» nangin simbolo sang isa ka bag-o nga sugod.
- Ang katipan sa Sinai · paagi sa mga Sugo natun-an nila kon paano magkabuhi subong katawhan sang Dios.
- Tabernakulo · isa ka madala nga balaan nga duog diin ang Dios nagapuyo upod sa iya katawhan — isa ka una nga tilaw sang «Emmanuel.»
- 40 ka tuig · ang pagkamalinapason nagpadayon sang paglagaw sang isa ka kaliwatan, apang ang Dios nagpabilin malapit paagi sa manna kag sa haligi nga panganod kag kalayo.
Pag-agaw kag mga Hukom
🧵Nagatudlo kay Jesus
Halin sa kaliwat ni Ruth naghalin si David, kag halin sa kaliwat ni David naghalin si Jesus (Mateo 1). Bisan sa kagamo, ang kaliwatan sang Mesias nagpadayon.
💛Gugma nga indi mag-untat
Bisan ginluiban sila balikbalik, sa kada tion nga sila nagtuaw nagpadala sia sing manugluwas kag ginbangon sila.
«Ang pag-agaw sa Canaan isa ka wala kaluoy nga pagpamatay — gani ang Dios sang Daan nga Katipan mapintas gid man.»
Isa ini ka mabudlay nga topiko nga indi masulbar sa isa ka tinipon. Apang ginapresentar ini sang Biblia indi subong walay tinutuyo nga kapintas kondi subong paghukom sa tapos sang ginatos ka tuig nga pagpaumud sa tuman nga kalautan (lakip ang paghalad sang kabataan) (Genesis 15:16; Deuteronomio 9:4-5; Levitico 18:24-25). Ang Dios mahinay bisan sa paghukom, kag malipayon niya nga ginbaton ang mga nagliso sa iya — bisan ang mga dumuluong subong nila Rahab kag Ruth (Josue 6:25; Ruth 4:13-17).
▸ Basaha pa
Sa idalum ni Josue nagsulud sila sa ginsaad nga duta, apang sa tapos sila magpuyo madali nila ginkalimtan ang Dios. Ang Mga Hukom amo ang pareho nga pattern nga ginasulit-sulit.
- Ang nagapaidalum nga siklo · sala → pagpiguson → pagtuaw → nagaluwas ang hukom → sala liwat. Nagalala lamang ini.
- Ang mga hukom · si Gideon, Samson, Debora — temporaryo nga mga manugluwas, maisog apang puno sang mga kasawayan.
- Ruth · isa ka masanag nga sugilanon sang katutom sa madulom nga panahon; isa ka dumuluong nga babae nagsulud sa kaliwat ni David (kag ni Jesus).
Ang Nahiusa nga Ginharian
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang «wala katubtuban nga trono» natuman kay Jesus, ang anak ni David — amo ina nga ginatawag sia nga «Anak ni David» (Lucas 1:32-33; Mateo 1:1).
💛Gugma nga indi mag-untat
Wala niya ginsikway bisan ang nahulog nga si David, kag paagi sa iya nagsaad sang wala katubtuban nga Hari.
«Si David isa ka bayani nga wala sing kasawayan — amo gani nga gintawag sia nga “tawo nga suno sa kasingkasing sang Dios.”»
Si David naghimo sang pagpanglahi kag bisan pagpatay. «Tawo nga suno sa kasingkasing sang Dios» wala nagakahulugan nga wala sing kasawayan, kondi isa nga wala nagtago sang iya sala — nga naghinulsol sing bug-os kag pirme nagbalik sa Dios (Salmo 51). Ang gugma sang Dios wala nagasikway bisan sa mga nahulog sing tama.
▸ Basaha pa
Ang kinataason sang Israel, ginginharian sang tatlo ka hari.
- Saul · ang hari nga ginpangayo sang katawhan; maayo nga sugod nga ginguba sang pagkamalinapason.
- David · «isa ka tawo nga suno sa kasingkasing sang Dios.» Gindaug niya si Goliath kag ginhimo ang Jerusalem nga kapital. Naghimo sia sing daku nga sala (Betsabe) apang naghinulsol sing tinagipusoon (Salmo 51).
- Ang katipan kay David (2 Samuel 7) · nagsaad ang Dios sa pagpalig-on sang dinastiya ni David sa wala katubtuban — ang mapag-on nga gamut sang paglaum sa Mesias.
- Solomon · sa kinataason sang kaalam kag kamanggaran gintukod niya ang templo, apang sa ulihi nga bahin sang iya kabuhi nagliso sa mga diosdios.
Ang Nabahin nga Ginharian
🧵Nagatudlo kay Jesus
Sa sini nga panahon ginatagna sang mga manalagna ang nagakari nga Mesias sing labi ka maathag (Isaias 9:6; Isaias 53).
💛Gugma nga indi mag-untat
Sa isa ka katawhan nga nagtalikod, ginpadayon niya ang pagpadala sang mga manalagna, nga nagapakiluoy, «Magbalik kamo.»
«Ang manalagna isa ka manugpakot nga nagatagna sang palaabuton / ang Dios sang Daan nga Katipan puro kaakig.»
Ang kasingkasing sang manalagna indi «pagtagna sang palaabuton» kondi ang masakit nga pangabay sang Dios: «Palihog magbalik kamo.» Bisan ang mga paandam sang paghukom wala nagatuyo sa paglaglag kondi sa pagpaliso sang mga tawo kag pagluwas sa ila — «wala ako sing kalipay sa kamatayon sang malaut» (Ezequiel 33:11).
▸ Basaha pa
Sa mga adlaw sang anak ni Solomon ang pungsud nabahin: ang aminhan nga ginharian sang Israel (10 ka tribu, kapital Samaria) kag ang bagatnan nga ginharian sang Juda (2 ka tribu, kapital Jerusalem).
- Israel (aminhan) · ang tagsa ka hari nagsimba sa diosdios; napukan ini sa Asiria sang 722 B.C.
- Juda (bagatnan) · ang kaliwat ni David nagpadayon, may pila ka maayo nga hari subong nila Ezequias kag Josias, apang sa kabug-osan nagdulhog.
- Ang mga manalagna · si Elias, Amos, Isaias, Jeremias nagtuaw «magbalik!» Ang tagna parte sa Mesias naglab-ot sa pinakamanggaranon nga punto diri (ang «nagaantos nga alagad» sang Isaias 53).
Ang Pagkabihag
🧵Nagatudlo kay Jesus
Sa kadalumon sang kawad-on sang paglaum si Jeremias nagsaad sang «bag-o nga katipan» (Jeremias 31:31) — ang gid nga katipan nga ginpat-in ni Jesus sa Katapusan nga Panihapon.
💛Gugma nga indi mag-untat
Nag-upod sia sa ila bisan sa pinakamadulom nga duta sang pagkabihag, kag nagsaad sang pagpasag-uli.
«Ang pagkabihag nagapamatuod nga ginpabay-an gid sang Dios ang Israel.»
Ang pagkabihag indi pagpabaya kondi pagdisiplina kag pagputli pakadto sa isa ka hinigugma nga anak (Hebreo 12:6). Wala nagbiya ang Dios; nag-upod sia kay Daniel sa tunga gid sang pagkabihag kag nagsaad, «Nahibaluan ko ang mga plano nga akon para sa inyo — mga plano sang kahuwasan kag indi sang kalainan, sa paghatag sa inyo sing palaabuton kag paglaum» (Jeremias 29:11).
▸ Basaha pa
Natuman ang mga paandam. Nasunog ang templo kag ang katawhan gindala sa Babilonia — nadula ang duta, ang hari, kag ang templo: ang pinakaubos nga punto sa tanan.
- Duha ka pagkapukan · Israel (Asiria, 722 B.C.) kag Juda (Babilonia, 586 B.C.).
- Daniel · isa ka huwaran sang pagtuo bisan sa pagano nga korte (ang buho sang mga leon); nakita niya ang mga palanan-awon sang nagakari nga «wala katubtuban nga ginharian.»
- Isa ka aligato sang paglaum · ang palanan-awon ni Ezequiel sang mga bukog nga nabuhi (Ezequiel 37) kag ang «bag-o nga katipan» ni Jeremias nagatudlo sa palaabuton sa kadudulman.
Ang Pagbalik
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang Malaquias, ang katapusan nga libro sang Daan nga Katipan, nagatapos sa pagtagna sang isa ka manugbalita sa pag-aman sang dalanon sang Mesias: «Magapadala ako sang akon manugbalita» (Malaquias 3:1).
💛Gugma nga indi mag-untat
Bisan sa isa ka katawhan nga napaslawan balikbalik, wala niya ginbawi ang iya saad.
▸ Basaha pa
Paagi sa sugo sang hari sang Persia nga si Ciro (538 B.C.) nagsugod ang pagbalik. Sa tatlo ka balud nagbalik sila kag gintukod liwat ang naguba.
- Zorobabel · gintukod liwat ang templo (natapos 516 B.C.).
- Esdras · gintudlo liwat ang Pulong kag ginbuhi ang pagtuo.
- Nehemias · gintukod liwat ang mga pader sang Jerusalem sa 52 ka adlaw.
- Ester · ginluwas ang mga Judio sa Persia gikan sa kalaglagan — «para sa amo nga tion subong sini.»
- Nagahandum gihapon · nagatindog ang templo, apang wala sing hari subong ni David. Ang katawhan nagahulat sa Mesias.
Ang Hipos nga mga Tuig
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ini tanan nga «pag-aman sang talan-awon» amo ang Dios nga nagapanghikot agud nga si Jesus magkari sa husto gid nga «katumanan sang panahon.»
💛Gugma nga indi mag-untat
Bisan sa 400 ka hipos nga tuig, sa wala makita, nagaaman sia sang dalan sang kaluwasan.
«Kon wala sing pulong sa sulud sang 400 ka tuig, indi bala nagbiya na ang Dios ukon nagpahuway?»
Ang kahipusan indi pagkawala. Wala lamang sia naghambal, samtang sa amo gid nga panahon ginalihok niya ang mga ginharian, mga hambal, kag mga dalan agud ihanda ang talan-awon sang kaluwasan. Sa pinakahipos nga tion, ang Dios nagapangabudlay sing labi gid, sa gugma (Galacia 4:4).
▸ Basaha pa
Halin sa Malaquias tubtub sa Bag-ong Katipan, mga 400 ka tuig ang naglipas nga wala sing bag-o nga Kasulatan. Apang sa likod sang kasaysayan ang Dios nagaaman sang dalan para sa maayong balita.
- Nagbalhinbalhin ang mga ginharian · Persia → Gresya (Alejandro, 333 B.C.) → ang mga Ptolemyo kag Seleucida → ang pagribelde sang Macabeo (167 B.C.) → Roma (63 B.C.).
- Griego · ang pag-agaw ni Alejandro naghimo sa Griego nga kinaandan nga hambal; ang Daan nga Katipan ginbadbad sa Griego (ang Septuaginta), nga nag-aman sang dalan agud maglapnag sing madasig ang maayong balita.
- Mga dalan kag kalinong sang Roma · ang maayo nga mga dalan kag ang «Pax Romana» nangin mga karsada para sa misyon.
- Mga sinagoga kag mga grupo · ang pagtudlo sa sinagoga nag-ugat; nag-utwas ang mga Fariseo kag Saduceo; kag ang paghandum sa Mesias naghinog.
Nag-abot si Jesus
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang kaliwat sang babae (talan-awon 2), ang pagpakamaayo kay Abraham (3), ang kordero sa Paskua (4), ang wala katubtuban nga hari ni David (6), ang bag-o nga katipan (8) — tanan natuman sa isa ka tawo, si Jesus: aton matuod nga Manalagna, Saserdote, kag Hari.
💛Gugma nga indi mag-untat
Samtang mga makasasala pa kita, ginpadala niya ang iya Anak sa paghatag sang iya kaugalingon nga kabuhi.
«Si Jesus isa lamang ka maayo nga manunudlo sa moralidad / ang krus isa ka makasubo nga kapierdihan.»
Nagpahayag si Jesus nga sia mismo Dios (Juan 8:58), kag ang krus indi aksidente ukon kapierdihan kondi planado nga gugma. Wala sia gin-guyod didto sa pinilitan; ginhatag niya ang iya kaugalingon nga kabuhi (Juan 10:18). «Wala sing gugma nga labi pa sa sini, nga ihatag sang isa ka tawo ang iya kabuhi tungud sa iya mga abyan» (Juan 15:13).
▸ Basaha pa
Nabungkag ang hipos; nag-abot ang Ginsaad. Ang apat ka Ebanghelyo nagasaksi sa kabuhi, kamatayon, kag pagkabanhaw ni Jesus halin sa apat ka anggulo.
- Pagpakatawo · ang Dios nangintawo (Emmanuel, «Dios upod naton»), sa kubos nga duog sang Betlehem.
- Pag-alagad · gintudlo niya ang ginharian sang Dios, gin-ayo ang mga masakiton, gintawag ang mga makasasala. «Sia nga nakakita sa akon nakakita sa Amay.»
- Ang krus · ginbayaran niya sa aton baylo ang bili sang sala kag kamatayon nga gindala sang Pagkahulog (talan-awon 2). Ang matuod nga kordero sa Paskua.
- Pagkabanhaw · sa pagbangon sa ikatlo nga adlaw, ginbungkag niya ang gahum sang sala, kamatayon, kag Satanas — bisan sa krus ginhublasan niya «ang mga punoan kag mga gahum… kag nagdaug batok sa ila» (Colosas 2:15).
Gani si Jesus amo ang aton matuod nga Manalagna (nagapakita sang dalan padulong sa Dios), aton matuod nga Saserdote (nagatumbas sang sala paagi sa iya kaugalingon nga lawas), kag aton matuod nga Hari (nagadaug sa sala, kamatayon, kag Satanas kag nagahari sa wala katapusan).
Nagsugod ang Iglesya
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ini nga sugilanon nagapadayon gihapon subong. Ang Biblia nagatapos sa pagsaad nga si Jesus magabalik liwat kag himuon nga bag-o ang tanan (Bugna 21).
💛Gugma nga indi mag-untat
Ang gugma nga aton nabaton, ginapadala niya karon nga magaagay pakadto sa bug-os nga kalibutan.
«Ang iglesya isa ka klub sang mga himpit nga tawo, ukon isa lamang ka bilding.»
Ang iglesya indi isa ka katilingban sang «himpit nga mga santos» kondi sang ginpatawad nga mga makasasala. Bisan si apostol Pablo nagtawag sa iya kaugalingon nga «labaw nga makasasala» (1 Timoteo 1:15). Ang temprano nga iglesya nagbinaisay kag nagkasandad man (Mga Binuhatan 6:1; 1 Corinto 1:11). Indi ini duog nga inugpahambog, kondi mga tawo nga nagapaalindog sang gugma nga ila nabaton (Juan 13:34-35).
▸ Basaha pa
Sa tapos magkayab si Jesus, ang ginsaad nga Espiritu nag-abot sa Pentecostes kag natawo ang iglesya. Ang maayong balita naglapnag sing makusog.
- Pentecostes · ang Espiritu naghimo sa mahadlukon nga mga gintinun-an nga mga maisog nga saksi.
- Pedro · nagbantala sang maayong balita sa mga Judio sa Jerusalem.
- Pablo · halin manughingabot pakadto apostol, nagtanum sang mga iglesya sa kalibutan sang mga Gentil kag nagsulat sang mga sulat.
- Tubtub sa mga ukbung sang duta · Jerusalem → Judea → Samaria → Roma. Ang saad kay Abraham parte sa «tanan nga katawhan» nangin matuod.
- Kag kita · ang sugilanon wala nagatapos; nagapadayon ini padulong sa pagbalik ni Jesus kag sa bag-o nga langit kag bag-o nga duta.
Pagpasag-uli
🧵Nagatudlo kay Jesus
Ang Eden sang nahauna nga pagtuga ginpasag-uli sa katapusan subong ang «Bag-o nga Jerusalem.» Ang Dios nagapuyo upod sa iya katawhan sa wala katapusan — ang kabug-osan sang Emmanuel (Bugna 21:3; Mateo 1:23).
💛Gugma nga indi mag-untat
Sa katapusan pagapahiran niya ang tagsa ka luha kag himuon nga bag-o ang tanan sa gugma.
▸ Basaha pa
Ang Biblia wala nagatapos sa panahon sang iglesya. Ang katapusan nga libro sini, ang Bugna, nagapakita kay Jesus nga nagabalik liwat agud kumpletohon ang tanan.
- Ang ikaduha nga pagkari · ang ginsaad nga Hari magabalik sa himaya.
- Ang katapusan nga kadalag-an · si Satanas kag ang kamatayon ginadaug sa wala katubtuban, kag si Cristo nagahari subong Hari sang mga hari (1 Corinto 15:25-26; Bugna 20:10).
- Paghukom kag pagkabanhaw · ang tagsa ka kalautan ginatadlong, kag ang mga patay ginabanhaw.
- Isa ka bag-o nga langit kag bag-o nga duta · ang sala, kamatayon, mga luha, kag kasakit nagahanaw sa wala katubtuban (Bugna 21:4).
- Ang Eden nga ginpasag-uli · sa isa ka «Bag-o nga Jerusalem» nga mas maayo pa sa ginsuguran, ang Dios nagapuyo upod sa iya katawhan sa wala katapusan — ang padulungan nga ginatudlo sang bug-os nga Biblia.
Gani karon amo ang panahon sang «natuman na, apang wala pa»: kay Jesus ang kaluwasan natuman na, apang ang kabug-osan sini ginahulat pa.