Sköpanin
🧵Vísir á Jesus
Heimurin varð gjørdur gjøgnum «orðið». Evangeliið eftir Jóhannes lýsir, at hetta orðið er Jesus sjálvur (Jóhannes 1:1-3).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Søgan byrjar ikki við dómi, men við sköpan, úthelt í kærleika.
«Hví gjørdi Guð fólk, sum kundu synda? Hevði tað ikki verið betri ikki at gera okkum yvirhøvur?»
Guð skapaði heimin og fólk ikki av nøkrum tørvi, men av yvirfljótandi kærleika. At gera menniskjur sum persónar, ið hava samband við Guð, er sjálvt kærleiki. Og sjálvt innkoma syndarinnar var ikki uttan fyri frelsuætlan Guðs (Efesusbrævið 1:4-5). Hin fyrsta mynd Bíbliunnar er ikki dómur, men kærleiki.
▸ Les meira
Bíblian byrjar ikki við einum heimspekiligum røksli, men við einari fráboðan: «Í fyrstuni skapaði Guð…» Heimurin er ikki ein tilvild, men verkið hjá einum persónligum Guði.
- Guðs mynd · av øllum skapningum er menniskjan eina gjørd at líkjast Guði — at kenna hann og røkja heimin.
- Hvíld · hvíldin á sjeynda degi vísir alt fullført og í friði (sjalom): «tað var gott».
- Eden · heimurin áðrenn hann brotnaði, har Guð og fólk ganga saman.
Fallið
🧵Vísir á Jesus
Hitt fyrsta lyfti gleðiboðskapsins, givið beint eftir fallið: «avkom konunnar» skal morla høvur ormsins — og tað er Jesus (Genesis 3:15; Rómverjabrævið 16:20; Galatabrævið 4:4).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Í tí løtu fólkið syndaði, lovaði Guð beint har á staðnum eina bjarging.
«Rikin út og givin deyða bara fyri at eta ein ávøkst — er Guð ikki alt ov harður?»
At verða sendur út úr Eden var bæði dómur og miskunn. At eta av lívsins træi og liva um ævir í tí brotna, Guðs-skilda standi hevði verið at verða fangaður í líðing um ævir (Genesis 3:22). At loyva deyða læt upp vegin aftur, og beint har lovaði Guð einum bjargara (Genesis 3:15). Kærleiki var longu inni í dóminum.
▸ Les meira
Gjøgnum óljóðnina at vilja «verða sum Guð» kemur synd inn í heimin. Úrslitið er ikki bara ein brotin regla, men eitt brotið samband.
- Brotin bond · við Guð (at fjala seg), við hvønn annan (at leggja søkina), við náttúruna (tornir og møði).
- Deyði · ávaringin «tú skalt vissuliga doyggja» verður veruleiki.
- Genesis 3:15 · men mitt í dóminum kemur lyfti um bjarging fyrst. Lærdir kalla hetta protoevangelium (hitt fyrsta gleðiboðið).
Ættarfeðrarnir
🧵Vísir á Jesus
Lyftið um, at «allar ættir skulu fáa signing», verður uppfylt í Jesusi, avkomi Ábrahams (Galatabrævið 3:16).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Guð kom fyrst til ein óverdugan mann, kallaði hann við navni og gjørdi hann til eina rás av signing.
«Ábraham varð valdur, tí hann hevði stóra trúgv — eru ikki allir persónar í Bíbliuni siðsligar hetjur?»
Ábraham laug eisini og ivaðist; Jákup var ein sviksmaður. Guð kallaði ikki «hóskandi» fólk, men lýtafull, av náði. Orsøkin var ikki góðska teirra, men trúfasti kærleiki Guðs (Fimta Mósebók 7:7-8).
▸ Les meira
Guð byrjar at taka á vandamáli alrar menniskju við at kalla ein einasta mann, Ábraham. Hjartað er sáttmálin (lyftið) — ein mikil tjóð, eitt land og «signing fyri allar ættir».
- Trúgv · Ábraham trúði einum ósæddum lyfti, og tað varð honum roknað til rættvísi (Genesis 15:6).
- Ísakur & Jákup · lyftið gongur víðari; Jákup (Ísrael) verður faðir at hinum tólv ættunum.
- Jósef · seldur av brøðrum sínum, men hækkaður til valds — «Guð vendi tí til góða» (Genesis 50:20).
Útgongdin & oyðimørkin
🧵Vísir á Jesus
Páskan — har blóð eins lambs vendi deyðanum burtur — vísir á Jesus, «páskalamb okkara», krossfestan fyri okkum (Fyrra Korintbrævið 5:7).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Hann hoyrdi stynjanina hjá einum trælabundnum fólki og kom sjálvur niður at bjarga teimum.
«Er lógin (boðini) ikki ein roynd, sum tú mást standast fyri at verða frelstur?»
Guð bjargaði teimum áðrenn hann gav lógina. Sjálvt hini tíggju boðini byrja við einari fráboðan um frelsu: «Eg eri Harrin, Guð tín, sum leiddi teg út úr Egyptalandi» (Annað Mósebók 20:2). Lógin er ikki «hald hana fyri at verða frelstur», men kærleiksrík vegleiðing um, hvussu eitt longu bjargað fólk skal liva (Fimta Mósebók 7:7-9). Náði kemur altíð fyrst; lýdni er svarið.
▸ Les meira
Hin størsta bjarging Gamla sáttmála. Hitt einaferð trælabundna Ísrael verður gjørt frælst við kraft Guðs og mótað til fólk hansara.
- Páskan · heimið, sum er merkt við blóði lambsins, verður sloppið um av deyðanum — fyrimyndin aftan fyri hvørja seinni ofring.
- Reyðahavið · frelsa, har vegurin trýtur; «at fara yvirum» verður tákn fyri eina nýggja byrjan.
- Sínai-sáttmálin · gjøgnum boðini læra tey at liva sum fólk Guðs.
- Tjaldtempulið · ein flytandi halgidómur, har Guð býr millum fólk sítt — ein forsmakkur av «Immanuel».
- 40 ár · óljóðni heldur einum ættarliði reikandi, men Guð er nær við manna og súluna av skýggi og eldi.
Vinningin & dómararnir
🧵Vísir á Jesus
Av ætt Rutar kemur Dávid, og av ætt Dávids kemur Jesus (Matteus 1). Sjálvt í ruðuleikanum heldur ættartræ Messiasar áfram.
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Sviknir aftur og aftur, men hvørja ferð tey rópaðu, sendi hann ein bjargara og reisti tey upp.
«Vinningin av Kánáan var ein miskunnarleys dráp — so er Guð Gamla sáttmála av sonnum grimmur.»
Hetta er eitt torført evni, sum ikki kann avgreiðast í einum setningi. Men Bíblian framber tað ikki sum tilvildarligt valdsverk, men sum dóm eftir øldir av tolni móti ógvusligum illskapi (innroknað barnaofring) (Genesis 15:16; Fimta Mósebók 9:4-5; Triðja Mósebók 18:24-25). Guð er seinur sjálvt at døma, og hann tók fegin ímóti teimum, sum vendu sær til hansara — sjálvt útlendingum sum Rahab og Rut (Jósvabók 6:25; Rutarbók 4:13-17).
▸ Les meira
Undir Jósva fara tey inn í lovaða landið, men eftir at hava sett seg gloyma tey skjótt Guð. Dómarabókin er sama mynstrið aftur og aftur.
- Hin niðurgangandi ringur · synd → kúgan → rópan → ein dómari bjargar → synd aftur. Tað verður bara verri.
- Dómararnir · Gideon, Samson, Debora — fyribils bjargarar, hetjuligir men sera lýtafullir.
- Rut · ein ljós søga um trúfesti í einari myrkari tíð; ein útlendsk kona fer inn í ætt Dávids (og Jesu).
Hitt sameinaða ríkið
🧵Vísir á Jesus
Hitt «æviga hásætið» verður uppfylt í Jesusi, syni Dávids — tí verður hann kallaður «sonur Dávids» (Lukas 1:32-33; Matteus 1:1).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Hann vildi ikki blaka burtur sjálvt hin falna Dávid, og gjøgnum hann lovaði hann einum ævigum kongi.
«Dávid var ein lýtaleys hetja — tí varð hann kallaður «ein maður eftir Guðs egna hjarta».»
Dávid drýgdi hor og sjálvt morð. «Ein maður eftir Guðs hjarta» týðir ikki lýtaleysur, men ein, sum ikki fjaldi synd sína — sum angraði til botns og altíð vendi aftur til Guðs (Sálmarnir 51). Kærleiki Guðs blakar ikki burtur sjálvt tey, sum falla hart.
▸ Les meira
Tindurin hjá Ísrael, stýrdur av trimum kongum.
- Saul · kongurin, sum fólkið kravdi; ein góð byrjan, oydd av óljóðni.
- Dávid · «ein maður eftir Guðs egna hjarta». Hann vinnur á Goljati og ger Jerúsalem til høvuðsstað. Hann ger eina stóra synd (Batseba), men angrar av hjarta (Sálmarnir 51).
- Dávidssáttmálin (Seinna Sámuelsbók 7) · Guð lovar at festa ætt Dávids um ævir — hin avgerandi rótin at messiansku vónini.
- Sálomon · á tindi vísdóms og ríkidømis byggir hann tempulið, men seint á ævini vendir hann sær til avgudar.
Hitt klovna ríkið
🧵Vísir á Jesus
Í hesi øld boða profetarnir hin komandi Messias alsamt greiðari (Jesaja 9:6; Jesaja 53).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Til eitt fólk, sum vendi honum bakið, sendi hann alsamt profetar, biðjandi: «Kom heim aftur, vinaliga.»
«Profeturin er ein spásagnari, sum sigur framtíðina fyri / Guð Gamla sáttmála er bara vreiði.»
Hjartað hjá einum profeti er ikki «at siga framtíðina fyri», men hin verkjandi bøn Guðs: «Kom aftur, vinaliga.» Sjálvt ávaringar um dóm ætla ikki at oyða, men at venda fólki og frelsa tað — «eg havi ongan tokka í deyða hins gudleysa» (Ezekiel 33:11).
▸ Les meira
Á døgum sonar Sálomons klovnar tjóðin: hitt norðara ríkið Ísrael (10 ættir, høvuðsstaður Sámaria) og hitt suðara ríkið Júda (2 ættir, høvuðsstaður Jerúsalem).
- Ísrael (norður) · hvør kongur tænir avgudum; tað fellur fyri Assýriu í 722 f.Kr.
- Júda (suður) · ætt Dávids heldur áfram, við nøkrum góðum kongum sum Hizkia og Jósia, men niðurfellur í alt.
- Profetarnir · Elia, Ámos, Jesaja, Jeremia rópa «vendið um!». Messiansk spádómur náar her sítt ríkasta stig (hin «líðandi tænari» í Jesaja 53).
Útlegdin
🧵Vísir á Jesus
Í dýpi vónloysisins lovar Jeremia einum «nýggjan sáttmála» (Jeremia 31:31) — sjálvum tí sáttmála, sum Jesus innsiglar við nátturðin.
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Hann fór við teimum sjálvt inn í hitt myrkasta land útlegdarinnar og lovaði endurreising.
«Útlegdin sannar, at Guð fullkomiliga gav Ísrael upp.»
Útlegdin var ikki uppgáva, men agi og reinsan móti einum elskaðum barni (Hebrearabrævið 12:6). Guð fór ikki; hann var við Dánjali mitt í útlegdini og lovaði: «eg veit, hvørjar ætlanir eg havi … um frið … til tess at veita tykkum vónríka framtíð» (Jeremia 29:11).
▸ Les meira
Ávaringarnar verða sannar. Tempulið brennur, og fólkið verður flutt til Bábel — tey missa landið, kongin og tempulið: hitt lægsta punktið av øllum.
- Tvey føll · Ísrael (Assýria, 722 f.Kr.) og Júda (Bábel, 586 f.Kr.).
- Dánjal · ein fyrimynd um trúgv sjálvt í einum heidnum hirðstovni (ljónsbølið); hann sær sjónir um eitt komandi «ævigt ríki».
- Ein neisti av vón · sjón Ezekiels um turru beinini, ið vakna til lívs (Ezekiel 37), og «nýggi sáttmáli» Jeremia vísa á eina framtíð í myrkrinum.
Afturkoman
🧵Vísir á Jesus
Málaki, hin seinasta bók Gamla sáttmála, endar við at boða ein ørindreka at greiða veg Messiasar: «Eg sendi ørindreka mín» (Málaki 3:1).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Sjálvt til eitt fólk, sum brást aftur og aftur, vildi hann ikki taka lyfti sítt aftur.
▸ Les meira
Eftir boði Kýrusar persakongs (538 f.Kr.) byrjar afturkoman. Í trimum bylgjum koma tey aftur og endurbyggja tað oydda.
- Zerubbabel · endurbyggir tempulið (fullført 516 f.Kr.).
- Ezra · lærir orðið aftur og vekur trúnna upp.
- Nehemia · endurbyggir múrar Jerúsalems á 52 døgum.
- Ester · bjargar jødunum í Persia frá útoyðing — «til eina tíð sum hesa».
- Stundan heldur áfram · tempulið stendur, men eingin kongur er sum Dávid. Fólkið bíðar eftir Messiasi.
Hini tigandi árini
🧵Vísir á Jesus
Øll henda «leikáseting» var Guð í verki, fyri at Jesus skuldi koma júst í «fylling tíðarinnar».
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Sjálvt gjøgnum 400 tigandi ár, ósæddur, búði hann veg frelsunnar.
«Við ongum orði í 400 ár hevði Guð farið ella hvíld seg.»
Tøgn er ikki fjarvera. Hann tosaði bara ikki, meðan hann alla tíðina flutti stórveldi, mál og vegir at búgva leikin til frelsu. Í hini kvirrastu løtu arbeiddi Guð harðast, í kærleika (Galatabrævið 4:4).
▸ Les meira
Frá Málaki til Nýggja sáttmála ganga umleið 400 ár uttan nýtt skrift. Men aftan fyri søguna búði Guð veg gleðiboðskapinum.
- Stórveldi skifta hendur · Persia → Grikkaland (Aleksandur, 333 f.Kr.) → Ptolemearnir og Selevkidarnir → makkabeiska uppreisnin (167 f.Kr.) → Róm (63 f.Kr.).
- Grikskt · sigursferðir Aleksandurs gjørdu grikskt til felagsmál; Gamli sáttmáli varð týddur til grikskt (Septuaginta), sum búði veg fyri, at gleðiboðskapurin kundi breiða seg skjótt.
- Rómverskir vegir og friður · vælbygdir vegir og «Pax Romana» verða tjóðvegir fyri missiónina.
- Sýnagogur og flokkar · sýnagogulærdómurin festir rót; fariseararnir og saddukeararnir koma fram; og stundan eftir Messiasi mognar.
Jesus kemur
🧵Vísir á Jesus
Avkom konunnar (mynd 2), signing Ábrahams (3), páskalambið (4), hin ævigi kongur Dávids (6), hin nýggi sáttmáli (8) — alt uppfylt í einum manni, Jesusi: hin sanni profetur, prestur og kongur okkara.
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Meðan vit enn vóru syndarar, sendi hann son sín at leggja lív sítt.
«Jesus var bara ein góður siðslærari / krossurin var eitt sorgarsamt ósigur.»
Jesus segði seg vera Guð sjálvur (Jóhannes 8:58), og krossurin var ikki ein vanlukka ella ósigur, men ætlaður kærleiki. Hann varð ikki drigin hagar við valdi; hann legði lív sítt sjálvur (Jóhannes 10:18). «Størri kærleika hevur eingin enn tann, at hann letur lív sítt fyri vinir sínar» (Jóhannes 15:13).
▸ Les meira
Tøgnin brotnar; hin lovaði kemur. Tey fýra evangeliini vitna um lív, deyða og uppreisn Jesu frá fýra sjónarhornum.
- Holdtøkan · Guð verður maður (Immanuel, «Guð við okkum»), í hinum lága Betlehem.
- Tænasta · hann lærir Guðs ríki, grøðir sjúk, kallar syndarar. «Tann, sum hevur sæð meg, hevur sæð faðirin.»
- Krossurin · hann gjeldur prísin fyri synd og deyða, sum fallið førdi við sær (mynd 2). Hitt sanna páskalambið.
- Uppreisnin · reisandi triðja dagin brýtur hann mátt syndar, deyða og Satans — longu á krossinum «avvápnaði … valdini og harradømini … tá ið hann vann sigur yvir teimum» (Kolossubrævið 2:15).
So er Jesus hin sanni profetur okkara (vísandi vegin til Guð), hin sanni prestur okkara (bøtandi fyri synd við sínum egna likami) og hin sanni kongur okkara (vinnandi á synd, deyða og Satani og ríkjandi um ævir).
Kirkjan byrjar
🧵Vísir á Jesus
Henda søga gongur enn fram. Bíblian endar við at lova, at Jesus skal koma aftur og gera alt nýtt (Jóhannesar opinbering 21).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
Hin kærleika, sum vit fingu, sendir hann nú at renna út til allan heimin.
«Kirkjan er ein felagsskapur av fullkomnum fólki, ella bara ein bygningur.»
Kirkjan er ikki eitt samfelag av «fullførdum heilagum», men av fyrigivnum syndarum. Sjálvt Paulus ápostul kallaði seg «hin fremsta av syndarum» (Fyrra Timoteusarbrævið 1:15). Hin fyrsta kirkjan trættaðist og snávaði eisini (Ápostlasøgan 6:1; Fyrra Korintbrævið 1:11). Tað er ikki ein staður at rósa sær, men fólk, sum geva víðari hin kærleika, tey fingu (Jóhannes 13:34-35).
▸ Les meira
Eftir at Jesus fer til himmals, kemur hin lovaði andin á hvítusunnu, og kirkjan verður fødd. Gleðiboðskapurin breiðir seg sprongiliga.
- Hvítusunna · andin gjørdir óttafullar lærisveinar til djarvar vitni.
- Pætur · boðar gleðiboðskapin fyri jødunum í Jerúsalem.
- Paulus · frá atsóknarmanni til ápostul, plantandi kirkjur um allan heidninga heimin og skrivandi brøvini.
- Til ytstu endamark · Jerúsalem → Júdea → Sámaria → Róm. Lyftið til Ábrahams um «allar ættir» verður veruleiki.
- Og vit · søgan endar ikki; hon trýstir áfram móti afturkomu Jesu og hinum nýggja himli og nýggju jørð.
Endurreisingin
🧵Vísir á Jesus
Eden hinnar fyrstu sköpanar verður at enda endurreist sum hin «nýggja Jerúsalem». Guð býr við fólki sínum um ævir — fyllingin av Immanueli (Jóhannesar opinbering 21:3; Matteus 1:23).
💛Kærleiki, sum ikki gevst
At enda skal hann turka hvørt tár og endurreisa alt í kærleika.
▸ Les meira
Bíblian endar ikki við kirkjuøldini. Hennara seinasta bók, Opinberingin, vísir Jesus koma aftur at fullføra alt.
- Afturkoman · hin lovaði kongur kemur aftur í dýrd.
- Hin endaligi sigur · Satan og deyðin verða vunnir um ævir, og Kristus ríkir sum kongur konganna (Fyrra Korintbrævið 15:25-26; Jóhannesar opinbering 20:10).
- Dómur og uppreisn · hvør órættur verður rættaður, og hini deyðu verða reist upp.
- Ein nýggjur himmal og ný jørð · synd, deyði, tár og pína hvørva um ævir (Jóhannesar opinbering 21:4).
- Eden endurreist · í einari «nýggjari Jerúsalem», betri enn byrjanin, býr Guð við fólki sínum um ævir — málið, sum øll Bíblian hevur stevnt ímóti.
So er nú øldin av «longu, men ikki enn»: í Jesusi er frelsan longu fullført, men fylling hennara verður enn bíðað.