Яратылув
🧵Исагъа ишарет эте
Дюнья «Сёз» вастасынен яратылды. Юхан Инджили бу Сёзнинъ Исанынъ Озю олгъаныны илян эте (Юхан 1:1-3).
💛Бошамагъан севги
Икяенинъ башы суд дегиль, бельки ташып тургъан севгинен яратылгъан дюньядыр.
«Алла гуна япа билген бир варлыкъны не ичюн яратты? Ич яратмаса даа яхшы олмазмы эди?»
Алла дюньяны ве инсанны ич бир ноксанлыкътан дегиль, бельки ташып тургъан севгиден яратты. Инсанны Алланен мунасебет къура билген бир шахыс этмек, озю-озюнден севгидир. Ве атта гунанынъ кирюви биле Алланынъ къуртулув планындан тыш дегиль эди (Эфеслилерге 1:4-5). Мукъаддес Китапнынъ ильк саинеси суд дегиль, бельки севгидир.
▸ Даа окъу
Мукъаддес Китап фельсефий бир делиль иле дегиль, бельки бир иланнен башлай: «Башта Алла…». Дюнья тесадюф дегиль, бельки шахсий бир Алланынъ ишидир.
- Алланынъ сурети · бутюн махлюкълар арасында тек инсан Аллагъа бенъзер этип яратылды — Оны бильмек ве дюньягъа бакъмакъ ичюн.
- Раатлыкъ · еди-нджи куньнинъ раатлыгъы эр шейнинъ тамам ве тынч (шалом) олгъаныны косьтере: «Алла оны яхшы корьди».
- Адн · бузулувдан эвельки дюнья, анда Алла ве инсан берабер юре.
Дюшюв
🧵Исагъа ишарет эте
Дюшювден тап сонъ берильген Къуванчлы Хабернинъ ильк ваадеси: «апайнынъ баласы» йыланнынъ башына уджюм этеджек. Бу — Исадыр (Башланув 3:15; Римлилерге 16:20; Галатиядакилерге 4:4).
💛Бошамагъан севги
Инсан гуна япкъаны ан Алла тап анда къуртулувны вааде этти.
«Тек бир мейва ашагъаны ичюн къувулмакъ, атта олюм де алмакъ — Алла чокъ къаты дегильми?»
Аднден къувулув эм суд, эм де мерхамет эди. Эгер инсан, Алладан айырылгъан о бузукъ алда яшайыш агъачындан ашап эбедиен яшаса, азапта эбедиен тутулып къалыр эди (Башланув 3:22). Олюмге изин бермек къайтув ёлуны ачмакъ эди; ве тап анда Алла бир Къуртарыджы вааде этти (Башланув 3:15). Судда энди севги бар эди.
▸ Даа окъу
«Алла киби олмакъ» истегинен япылгъан исьян себебинден гуна дюньягъа кирди. Нетидже тек бир къаидени бузмакъ дегиль, бельки мунасебетлернинъ узюлювидир.
- Узюльген багълар · Алланен (сакъланув), бири-биринен (къабаатлав) ве табиатнен (тикенлер ве заамет).
- Олюм · «мытлакъа олерсинъ» деген тенбиэ керчек ола.
- Башланув 3:15 · лякин суднынъ ортасында эвеля къуртулув ваадеси келе. Алимлер буны «протоевангелиум» (ильк Къуванчлы Хабер) деп адландыра.
Аталар
🧵Исагъа ишарет эте
«Бутюн халкълар берекет тападжакъ» деген вааде Ибрахимнинъ несли Исада ерине келе (Галатиядакилерге 3:16).
💛Бошамагъан севги
Алла лякъыкъ олмагъанны эвеля къыдырды, оны адынен чагъырды ве оны берекет къаналы этти.
«Ибрахим буюк иманы ичюн сайланды; Мукъаддес Китаптаки бутюн шахыслар ахлякъ къараманлары дегильми?»
Ибрахим де ялан айтты ве шубеленди, Якъуп исе бир алдатыджы эди. Алла «ляйыкъларны» дегиль, бельки эйилиги иле мукеммель олмагъанларны чагъырды. Сайлавнынъ себеби оларнынъ устюнлиги дегиль, бельки Алланынъ садыкъ севгиси эди (Къануннынъ текрары 7:7-8).
▸ Даа окъу
Алла бутюн инсанлыкънынъ меселесини тек бир адамны, Ибрахимни, чагъырувнен чезмеге башлай. Меркези васиет (вааде)дир: буюк халкъ, бир топракъ ве «бутюн халкълар ичюн берекет».
- Иман · Ибрахим корюнмеген ваадеге инанды, ве бу онъа инсафлыкъ деп санылды (Башланув 15:6).
- Исхакъ ве Якъуп · вааде кельген несильге кече; Якъуп (Исраиль) он эки тайфанынъ бабасыдыр.
- Юсуф · къардашлары тарафындан сатылды, амма укюмдар олды: «Сиз манъа къаршы яманлыкъ япмагъа истединъиз, амма Алла … бундан эйилик япмагъа истеди» (Башланув 50:20).
Чыкъыш ве чёль
🧵Исагъа ишарет эте
Къозу къаны олюмден къуртаргъан Песах, бизим ичюн хачкъа герильген «бизим Песах Къозумыз» Исагъа ишарет эте (1 Коринтлилерге 5:7).
💛Бошамагъан севги
Къул халкънынъ инильтисини эшитти ве оны къуртармакъ ичюн Озю энди.
«Къанун (эмирлер) къуртулмакъ ичюн кечмек керек олгъан бир имтиан я да шарт дегильми?»
Алла оларны Къануны бермезден эвель къуртарды. Он эмир бир къуртулув иланынен башлай: «Мен – РАББИм, сенинъ Алланъдырым. Мен сени Мысыр топрагъындан … алып чыкътым» (Чыкъыш 20:2). Къанун «къуртулмакъ ичюн оны беджер» дегиль, бельки энди эйиликнен къуртарылгъанлар насыл яшамалы олгъаны акъкъында севги ёл косьтериджисидир (Къануннынъ текрары 7:7-9). Эр вакъыт эвеля эйилик; итаат исе джеваптыр.
▸ Даа окъу
Эски Васиетнинъ энъ буюк къуртулув иши. Къул олгъан Исраиль Алланынъ къудретинен азатлыкъ ала ве Онынъ халкъы оларакъ шекилленди.
- Песах · къапысында къозу къаны олгъан эв олюмден къуртарыла; сонъраки бутюн къурбанларнынъ нумюнеси.
- Къызыл денъиз · ёл биткен ерде къуртулув; «о якъкъа кечмек» янъы башлангъычнынъ символы.
- Сина васиети · Он эмир вастасынен Алланынъ халкъы оларакъ насыл яшамакъны огренелер.
- Чадыр ибадетхане · Алланынъ халкъ арасында яшагъан ташынабилир махсулу: «Иммануил»нинъ ог тадымы.
- 40 йыл · исьян себебинден бир несиль чёльде долаша, амма Алла манна ве булут ве атеш тиреклеринен оларнен берабер тура.
Фетх ве къадылар
🧵Исагъа ишарет эте
Рутнынъ неслинден Давут келе, ве Давутнынъ союндан Иса келе (Матта 1). Атта къаргъашалыкъта да Месихнинъ сой агъачы девам эте.
💛Бошамагъан севги
Текрар-текрар хыянет этсе де, эр файгъыргъанларында бир къуртарыджы ёллады ве оларны кене котерди.
«Къанаан фетхи мерхаметсиз бир къырым эди; Эски Васиет Алласы, эльбет, рахымсыз.»
Бу бир джумле иле чезильмеген, дикъкъат истеген бир мевзудыр. Лякин Мукъаддес Китап оны кейфий зулум оларакъ дегиль, бельки асырларджа сабырдан сонъ ашыры яманлыкъкъа (балаларны къурбан этмек дахиль) къаршы суд оларакъ такъдим эте (Башланув 15:16; Къануннынъ текрары 9:4-5; Левийлилер 18:24-25). Алла судда биле ашыкъмай, ве Озюне къайткъанны, ябанджы олса да, Рахав ве Рут киби, мемнюниетнен къабул эте (Нун огълу Ехошуа 6:25; Рут 4:13-17).
▸ Даа окъу
Ехошуанынъ башлыгъында вааде этильген топракъкъа киреллер, амма ерлешкен сонъ тездже Алланы унуталар. Къадылар айны нумюненинъ текрарыдыр.
- Тёбен чёмбер · гуна → зулум → файгъырув → бир къады къуртара → кене гуна, эр кере даа фена.
- Къадылар · Гедеон, Самсон, Дебора… вакътынджа къуртарыджылар, къараманлыкъ толу амма къусурлы.
- Рут · къаранлыкъ деврде садыкълыкънынъ парлакъ икяеси; бир ябанджы къадын Давут (ве Иса) союна кире.
Бирлешкен падишалыкъ
🧵Исагъа ишарет эте
«Эбедий тахт» Давутнынъ огълу Исада ерине келе; шунынъ ичюн Онъа «Давутнынъ Огълу» дениле (Лука 1:32-33; Матта 1:1).
💛Бошамагъан севги
Атта дюшкен Давутны да атмады; онынъ вастасынен эбедий падиша вааде этти.
«Давут къусурсыз бир къараман эди; шунынъ ичюн онъа “Алланынъ юрегине коре” денильди.»
Давут зина япты, атта къатиллик де. «Алланынъ юрегине коре» къусурсыз демек дегиль, бельки гунасыны гизлемеген, теренджесине тёвбе эткен ве эр вакъыт Аллагъа къайткъан демектир (Зебур 51). Алланынъ севгиси агъыр дюшкенни де атмай.
▸ Даа окъу
Исраильнинъ зирвеси, уч падиша алтында.
- Шаул · халкъ истеген ильк падиша; яхшы башлады, амма исьяны себебинден ред этильди.
- Давут · «Алланынъ юрегине коре адам». Голиафны енъе ве Ерусалимни пайтахт эте. Буюк гуна япа (Бат-Шева), амма юректен тёвбе эте (Зебур 51).
- Давут васиети (2 Падишалар 7) · Алла онынъ сюлялесини эбедиен тиклемеге вааде эте: Месих умютининъ къарарлы тамыры.
- Сулейман · икмет ве зенгинликнинъ зирвесинде Ерусалим ибадетханесини къура, амма сонъунда путперестликке тюше.
Болюнген падишалыкъ
🧵Исагъа ишарет эте
Бу деврде пейгъамберлер келеджек Месихни даа да ачыкъ илян эте (Ешая 9:6; Ешая 53).
💛Бошамагъан севги
Озюне сырт чевирген халкъкъа пейгъамберлер ёлларды, ялварды: «Лютфен, эвге къайт».
«Пейгъамбер келеджекни айткъан бир фалджыдыр; Эски Васиет Алласы тек ачувлана.»
Пейгъамбернинъ эсасы «келеджекни тапмакъ» дегиль, бельки Алланынъ юректен файгъырувыдыр: «лютфен, къайт». Атта суд тенбиэси де ёкъ этмек ичюн дегиль, бельки яшатмакъ ичюн къайтармагъа истей: «Мен гунакярнынъ олюмини истемейим» (Ехезкель 33:11).
▸ Даа окъу
Сулейманнынъ огълу деврде падишалыкъ болюне: Исраиль (шималь), он тайфа, пайтахт Самария; ве Иудея (дженюп), эки тайфа, пайтахт Ерусалим.
- Шималь · бутюн падишалары путларгъа хызмет эте; эр. эв. 722 сенеси Ассирия огюнде дюше.
- Дженюп · Давутнынъ сою девам эте ве Хизкия, Иошия киби яхшы падишалар бар, амма топламда тёбенлеше.
- Пейгъамберлер · Ильяс, Амос, Ешая, Йирмея «къайтынъыз!» деп файгъыра. Месих пейгъамберлиги мунда энъ зенгиндир (Ешая 53'теки «азап чеккен къул»).
Сюргюнлик
🧵Исагъа ишарет эте
Умютсизликнинъ энъ теренинде Йирмея «янъы васиет» вааде эте (Йирмея 31:31): Иса сонъки акъшам ашында тиклеген айны васиет.
💛Бошамагъан севги
Атта сюргюнликнинъ энъ къаранлыкъ топрагъына къадар оларнен берабер энди ве тикленме вааде этти.
«Сюргюнлик Алланынъ Исраильни там терк эткенини исбатлай.»
Сюргюнлик терк этюв дегиль, бельки севимли эвляткъа къаршы бабанынъ интизамы ве темизлевидир (Еудийлерге 12:6). Алла кетмеди; сюргюнликнинъ там ортасында Данияльнен берабер эди ве вааде этти: «Мен сизге яманлыкъ дегиль де, яхшылыкъ этмеге, келеджек ве ишанч бермеге ниетленем» (Йирмея 29:11).
▸ Даа окъу
Тенбиэ керчек ола. Ибадетхане яна ве халкъ Бабильге алып кетиле: топракъ, падиша ве ибадетханени джойдылар, энъ буюк бухран.
- Эки дюшюв · Исраиль (Ассирия, эр. эв. 722) ве Иудея (Бабиль, эр. эв. 586).
- Даниял · путперест сарайда биле иман нумюнеси (асланлар чукъуры); келеджек «эбедий падишалыкъ» корюшини коре.
- Умют учкъуны · тирильген къуру кемиклер корюши (Ехезкель 37) ве Йирмеянынъ «янъы васиети» къаранлыкъта келеджекке ишарет эте.
Сюргюнликтен къайтув
🧵Исагъа ишарет эте
Эски Васиетнинъ сонъки китабы Малакий, Месихнинъ ёлуны азырлагъан хаберджи акъкъында илян иле бите: «Мына, Мен хаберджимни ёллайым» (Малакий 3:1).
💛Бошамагъан севги
Текрар-текрар янълышкъан халкъкъа да ваадесини къайтармады, бельки оны кене котерди.
▸ Даа окъу
Къайтув Персия падишасы Кирнинъ фермани иле (эр. эв. 538) башлай. Уч талкъында къайталар ве дюшкенни янъыдан къуралар.
- Зеруббабель · ибадетханени янъыдан къура (эр. эв. 516 сенеси битти).
- Узеир · Сёзни (Къануны) янъыдан огрете ве иманны тиклей.
- Нехемья · Ерусалим дуварларыны 52 куньде янъыдан къура.
- Эстер · Персиядаки еудийлерни ёкъ олувдан къуртара: «бельки тап бойле бир вакъыт ичюн…?».
- Девам эткен сусамакъ · ибадетхане тура, амма Давут киби падиша ёкъ. Халкъ Месихни бекдей.
Суску йыллары
🧵Исагъа ишарет эте
Бутюн бу «саине азырлав» Исанынъ тап «вакъты-саати кельгенде» келюви ичюн Алланынъ иши эди.
💛Бошамагъан севги
Атта 400 йыллыкъ суску ичинде де, козьден узакъ, къуртулув ёлуны азырлай эди.
«400 йыл сёз олмаса, Алла кеткен я да раатлана эди дегильми?»
Суску ёкълукъ дегиль. О сырф айтмады; бутюн о вакъыт девамында къуртулувнынъ саинесини азырламакъ ичюн империяларны, тиллерни ве ёлларны арекетлендире эди. Энъ сускун анда Алла эр заманкъысындан зияде севги иле чалыша эди (Галатиядакилерге 4:4).
▸ Даа окъу
Малакийден Янъы Васиетке къадар, текъминен 400 йыл янъы Мукъаддес Язы (пейгъамберлер) ёкъ. Амма тарихнынъ арткъасында Алла Къуванчлы Хабернинъ яйылувы ичюн ёлны азырлай эди.
- Империялар денъише · Персия → Юнанистан (Искендер, эр. эв. 333) → Мысыр ве Сурие → Маккавей исьяны (эр. эв. 167) → Рим (эр. эв. 63).
- Юнандже · Искендернинъ фетхи юнандженинъ умумий тиль олувыны темин этти; Эски Васиет юнандже терджиме этильди (Септуагинта), Къуванчлы Хабернинъ тездже яйылувына ёл ачты.
- Рим ёллары ве тынчлыгъы · яхшы къурулгъан ёллар ве «Рим тынчлыгъы» миссия ёлларына чевириле.
- Синагогалар ве фыркъалар · синагога огретюви къок сала; фарисейлер ве саддукейлер пейда ола, ве Месихни беклев олгъунлаша.
Исанынъ келюви
🧵Исагъа ишарет эте
Апайнынъ баласы (2-нджи саине), Ибрахимнинъ берекети (3), Песах къозусы (4), Давутнынъ эбедий падишасы (6) ве янъы васиет (8) — эписи тек бир Исада ерине келе: бизим керти пейгъамберимиз, дин хадимимиз ве падишамыз.
💛Бошамагъан севги
Биз даа гунакяр олгъанымызда, Озь Огълуны ёллады ве джаныны берди.
«Иса яхшы ахлякъ оджаларнынъ тек бириси; хач исе фаджиалы бир енъилюв эди.»
Иса Озюнинъ Алла олгъаныны илян этти (Юхан 8:58), ве хач тесадюф я да енъилюв дегиль, бельки планлангъан севги эди. О, кучьнен алып кетильмеди, бельки джаныны озь истегинен берди (Юхан 10:18). «Ким озь джаныны достлары ичюн берсе, бундан юксек севги ёкъ.» (Юхан 15:13).
▸ Даа окъу
Суску узюле; Вааде этильген келе. Дёрт Инджиль Исанынъ аятыны, олюмини ве тирилювини чешит къыйметлерден шаатлай.
- Джан-тен олув · Алла инсан олды (Иммануил, «Алла бизимнен»), Бейтлехемнинъ тёбен еринде.
- Хызмет · Алланынъ Падишалыгъыны огрете, хасталарны сагъалта, гунакярларны чагъыра. «Мени корьген, Бабамны корьди.»
- Хач · дюшюв (2-нджи саине) кетирген гуна ве олюмнинъ беделини бизим еримизге тёлей. Керти Песах къозусы.
- Тирилюв · учюнджи куню тириле ве гунанынъ, олюмнинъ ве Шейтаннынъ къудретини къыра; тап хачта «башлыкъларны ве акимиетлерни къуветтен кестирди … оларны хач ярдымынен енъди» (Колоссайлыларгъа 2:15).
Шунынъ ичюн Иса бизим керти пейгъамберимиздир (Аллагъа кеткен ёлны косьтере), керти дин хадимимиздир (озь теннен гунаны кефарет эте) ве керти падишамыздыр (гунаны, олюмни ве Шейтанны енъе ве эбедиен укюм сюре).
Джемаатнынъ башлангъычы
🧵Исагъа ишарет эте
Бу икяе даа да бугунь девам эте. Мукъаддес Китап Иса кене келеджек ве эр шейни янъы этеджек деген вааде иле бите (Сырларнынъ ачылувы 21).
💛Бошамагъан севги
Алгъанымыз о севгини, шимди бутюн дюньягъа тёкюльсин деп ёллай.
«Джемаат мукеммель инсанларнынъ дин клубыдыр, я да тек бир бинадыр.»
Джемаат «мукеммель азизлернинъ» джемиети дегиль, бельки багъышлангъан гунакярларнынъ джемиетидир. Атта ресуль Павел озюни «гунакярларнынъ биринджисим» деп адландырды (1 Тимотейге 1:15). Ильк джемаат да тартышты ве янълышты (Фаалиет 6:1; 1 Коринтлилерге 1:11). Джемаат макътанмакъ ери дегиль, бельки алгъан севгисини башкъаларгъа еткизген инсанлардыр (Юхан 13:34-35).
▸ Даа окъу
Иса коке котерильген сонъ, вааде этильген Рух Хамсин куню келе ве джемаат догъа. Къуванчлы Хабер патлав киби яйыла.
- Хамсин · Рух иле къоркъакъ шегиртлер джесюр шаатлар олалар.
- Пётр · Ерусалимде еудийлерге Къуванчлы Хаберни илян эте.
- Павел · такъипчиден ресуль олды; ябанджы дюнья боюнджа джемаатлар къура ве мектюплер яза.
- Кенаргъа къадар · Ерусалим → Иудея → Самария → Рим. Ибрахимге берильген «бутюн халкълар» ваадеси керчек ола.
- Ве биз · икяе битмей; Исанынъ кене келювине ве янъы кок ве янъы ерге догъру илерлей.
Тикленюв (эр шей янъы)
🧵Исагъа ишарет эте
Ильк яратылувнынъ Адни ниает «янъы Ерусалим» оларакъ тикленди. Алла Озь халкъынен эбедиен яшай: Иммануилнинъ толулыгъы (Сырларнынъ ачылувы 21:3; Матта 1:23).
💛Бошамагъан севги
Ниает эр козьяшны силеджек ве эр шейни севги иле янъы этеджек.
▸ Даа окъу
Мукъаддес Китап джемаат деврде битмей. Онынъ сонъки китабы Сырларнынъ ачылувы, Исанынъ кене келип эр шейни тамамлагъаныны косьтере.
- Кене келюв · вааде этильген падиша шерефнен къайта.
- Сонъки гъалебе · Шейтан ве олюм эбедиен ёкъ этиле, ве Месих падишалар Падишасы оларакъ укюм сюре (1 Коринтлилерге 15:25-26; Сырларнынъ ачылувы 20:10).
- Суд ве тирилюв · эр адалетсизлик догърулаштырыла ве олюлер тириле.
- Янъы кок ве янъы ер · гуна, олюм, козьяшлар ве агъры эбедиен ёкъ ола (Сырларнынъ ачылувы 21:4).
- Тикленген Адн · башлангъычтан даа яхшы «янъы Ерусалим»де Алла Озь халкъынен эбедиен яшай: бутюн Мукъаддес Китапнынъ ишарет эткен макъсады.
Шунынъ ичюн бугунь «артыкъ, амма даа дегиль» деврдир: Исада къуртулув артыкъ тамамланды, амма онынъ толулыгъы даа беклене.