Kriesen
🧵I poenem Jisas
Wol ya i kamaot tru long “Tok.” Gud Nius blong Jon i talem se Tok ya hem i Jisas hemwan (Jon 1:1-3).
💛Lav we i no save finis
Stori i no stat wetem jajmen, be wetem kriesen we i kamaot long lav we i fulap tumas.
“From wanem God i mekem ol man we oli save mekem sin? Bambae i no gud moa sipos hem i no mekem yumi nating?”
God i mekem wol mo ol man i no from we i sot long wan samting, be from bigfala lav we i fulap tumas. Blong mekem ol man olsem ol man we oli save joen long God hemia hem i lav finis. Mo nating se sin i kam insaed, hemia i no aotsaed long plan blong God blong sevem (Efesas 1:4-5). Fas pija blong Baebol i no jajmen, be hem i lav.
▸ Ridim moa
Baebol i no stat wetem wan tingting blong filosofia, be wetem wan strong tok: “Bifo we bifo olgeta, God…” Wol ya i no kamaot nating, be hem i wok blong wan God we i gat laef.
- Pija blong God · long olgeta samting we God i mekem, man nomo i kamaot olsem pija blong God — blong save hem mo lukaotgud long wol.
- Spel · spel blong namba seven dei i soemaot we olgeta samting i finis mo i gat pis (shalom): “i gud.”
- Iden · wol bifo we i brok, ples we God mo man i wokbaot tugeta.
Foldaon
🧵I poenem Jisas
Hemia fas promes blong gud nius, we i kam stret afta long Foldaon: “pikinini blong woman” bambae i smasem hed blong snek ya — mo hemia i Jisas (Jenesis 3:15; Rom 16:20; Galesia 4:4).
💛Lav we i no save finis
Long taem stret we ol man oli mekem sin, God i promes wan sevem long ples ya nomo.
“Oli karemaot olgeta mo givim ded long olgeta from wan frut nomo — God i no had tumas?”
Blong aot long Iden hemia i jajmen mo kaen fasin tu. Blong kakae long tri blong laef mo laef oltaem long stet ya we i brok mo i seperet long God, hemia bambae i kalabus long harem nogud oltaem (Jenesis 3:22). Blong letem ded i openem rod blong kambak, mo long ples ya nomo God i promes wan Man blong Sevem (Jenesis 3:15). Lav i stap finis insaed long jajmen.
▸ Ridim moa
Tru long fasin blong wantem “kam olsem God,” sin i kam insaed long wol. Frut blong hem i no wan rul nomo we i brok, be hem i wan fasin we i joenem man mo God i brok.
- Ol rod we i brok · wetem God (haed), wetem ol narafala (putum blem), mo wetem graon (ol nil mo had wok).
- Ded · tok ya “bambae yu ded nomo” i kamtru.
- Jenesis 3:15 · be long medel blong jajmen, promes blong sevem i kam fastaem. Ol man blong skul oli kolem hemia fas gud nius (protoevangelium).
Ol Olfala Papa
🧵I poenem Jisas
Promes ya se “plante man bambae oli kasem blesing” i kamtru long Jisas, we hem i kamaot long laen blong Ebraham (Galesia 3:16).
💛Lav we i no save finis
God i kam fastaem long wan man we i no fit, i singaot hem long nem blong hem, mo i mekem hem i kam rod blong blesing.
“Oli jusum Ebraham from we hem i gat bigfala bilif — ol man blong Baebol oli no ol gudfala man we oli stret evriwan?”
Ebraham i giaman mo i gat tu tingting; Jekob i wan man blong trikim. God i no singaot ol man we oli “fit,” be tru long gladhat hem i singaot ol man we oli gat rong. Risen i no gudfala fasin blong olgeta, be lav blong God we i stap strong (Dutronome 7:7-8).
▸ Ridim moa
God i stat blong stretem trabol blong ol man long wol long fasin blong singaot wan man, Ebraham. Senta blong hem i promes — wan bigfala laen, wan graon, mo “blesing blong ol man.”
- Bilif · Ebraham i bilif long wan promes we hem i no luk, mo God i kaonem hem se hem i stret man (Jenesis 15:6).
- Aesak mo Jekob · promes i go long nekis jeneresen; Jekob (Isrel) i papa blong twelef laen.
- Josef · ol brata blong hem oli salem hem, be hem i kam haeman — “God i kafsaedem plan ya blong yufala, i mekem we gudfala samting i kamaot long hem” (Jenesis 50:20).
Eksodas mo Draeples
🧵I poenem Jisas
Pasova — we blad blong sipsip i tanem ded i go — i poenem Jisas, “Pasova sipsip blong yumi,” we oli nilim hem long kros from yumi (1 Korin 5:7).
💛Lav we i no save finis
Hem i harem krae blong wan pipol we oli slef mo i kamdaon blong sevem olgeta hemwan.
“Loa (ol Loa) hemia i no wan tes we yu mas pasem blong yu sev?”
God i sevem olgeta bifo hem i givim Loa. Nating Ten Loa i stat wetem wan tok blong sevem: “Mi mi Hae God, mi God blong yufala. Fastaem yufala i slef nomo blong ol man Ijip, be mi mi tekemaot yufala finis, mi sevem yufala” (Eksodas 20:2). Loa i no “folem hem blong yu sev,” be hem i gudfala rod blong soemaot olsem wanem wan pipol we God i sevem finis i mas laef (Dutronome 7:7-9). Gladhat i kam fastaem oltaem; folem hem i ansa nomo.
▸ Ridim moa
Bigfala sevem blong Olfala Testemen. Isrel we i slef bifo, God i mekem olgeta i fri tru long paoa blong hem mo i wokem olgeta i kam pipol blong hem.
- Pasova · haos we i gat blad blong sipsip long doa, ded i pas i go nomo — fasin we evri sakrefaes biaen i folem.
- Red Si · sevem long ples we rod i finis; “krosem” i kam pija blong wan niufala stat.
- Promes long Sinae · tru long ol Loa oli lan blong laef olsem pipol blong God.
- Tabu haos · wan tabu ples we oli save muvum, ples we God i stap wetem ol man blong hem — fas taes blong “Imanuel.”
- 40 yia · from we oli no obei, wan jeneresen i wokbaot nating, be God i stap klosap wetem mana mo bigfala smok mo faea.
Winim Graon mo Ol Jajes
🧵I poenem Jisas
Long laen blong Rut i kamaot Deved, mo long laen blong Deved i kamaot Jisas (Matiu 1). Long medel blong trabol, laen blong Mesaea i go yet.
💛Lav we i no save finis
Oli tanem baksaed long hem plante taem, be evri taem oli singaot hem i sanem wan man blong sevem mo i girapem olgeta.
“Winim Kenan i wan kilkil we i no gat sore — taswe God blong Olfala Testemen i had tumas.”
Hemia wan had samting we yumi no save finisim long wan laen nomo. Be Baebol i no soemaot hem olsem faet nating, be olsem jajmen afta long plante handred yia we God i wet kwaet long bigfala rabis fasin (wetem kilim ol pikinini olsem sakrefaes) (Jenesis 15:16; Dutronome 9:4-5; Levitikas 18:24-25). God i no kwik blong jajem, mo hem i glad blong tekem olgeta we oli tanem i go long hem — nating se oli man blong narafala kantri olsem Rehab mo Rut (Josua 6:25; Rut 4:13-17).
▸ Ridim moa
Aninit long Josua oli go insaed long promes graon, be afta oli setel, oli fogetem God kwiktaem. Jajes i sem fasin we i kam plante taem.
- Fasin we i go daon · sin → trabol → singaot → wan jajes i sevem → sin bakegen. I kam nogud moa nomo.
- Ol jajes · Gideon, Samson, Debora — ol man blong sevem we i no stap longtaem, oli strong be oli gat plante rong tu.
- Rut · wan laet long wan tudak taem; wan woman blong narafala kantri i kam insaed long laen blong Deved (mo Jisas).
Kingdom we i Joen
🧵I poenem Jisas
“Kingdom we i stap oltaem” i kamtru long Jisas, pikinini blong Deved — taswe oli kolem hem “Pikinini blong Deved” (Luk 1:32-33; Matiu 1:1).
💛Lav we i no save finis
Hem i no sakemaot nating Deved we i foldaon, mo tru long hem i promes wan King we i stap oltaem.
“Deved i wan gudfala man we i no gat rong — taswe oli kolem hem ‘wan man we hat blong hem i folem hat blong God.’”
Deved i slip wetem woman blong narafala man mo i kilim man i ded tu. “Wan man we hat blong hem i folem hat blong God” i no minim man we i no gat rong, be man we i no haedem sin blong hem — we i tanem tingting blong hem stret mo i stap kambak long God oltaem (Sam 51). Lav blong God i no sakemaot man we i foldaon strong.
▸ Ridim moa
Hae taem blong Isrel, aninit long tri king.
- Sol · king we pipol oli askem; gudfala stat be i spolem from we hem i no obei.
- Deved · “wan man we hat blong hem i folem hat blong God.” Hem i winim Golaet mo i mekem Jerusalem i kam bigfala taon. Hem i mekem bigfala sin (Batseba) be i tanem tingting blong hem stret long hat (Sam 51).
- Promes blong God long Deved (2 Samuel 7) · God i promes blong mekem laen blong Deved i stap oltaem — bigfala rus blong tingting blong Mesaea.
- Solomon · long hae blong waestingting mo plante mane hem i bildim tabu haos, be long en blong laef blong hem i tanem i go long ol giaman god.
Kingdom we i Brok
🧵I poenem Jisas
Long taem ya ol profet oli talemaot moa klia long Mesaea we bambae i kam (Aesea 9:6; Aesea 53).
💛Lav we i no save finis
Long pipol we oli tanem baksaed, hem i stap sanem ol profet, i singaot se, “Plis kambak.”
“Ol profet oli ol man blong talem samting we bambae i kam / God blong Olfala Testemen i kros nomo.”
Hat blong wan profet i no “talem samting we bambae i kam,” be hem i bigfala krae blong God: “Plis kambak.” Nating woning blong jajmen i no blong spolem, be blong tanem ol man mo sevem olgeta — “mi mi no glad nating blong luk wan man nogud i ded long sin blong hem” (Esikel 33:11).
▸ Ridim moa
Long taem blong pikinini blong Solomon, kingdom i brok: kingdom blong not, Isrel (ten laen, bigfala taon Sameria) mo kingdom blong saot, Juda (tu laen, bigfala taon Jerusalem).
- Isrel (not) · evri king i wok long ol giaman god; i foldaon long Asiria long 722 BC.
- Juda (saot) · laen blong Deved i go yet, wetem sam gudfala king olsem Hesekaea mo Josaea, be evri samting i go daon.
- Ol profet · Elaeja, Emos, Aesea, Jeremaea oli singaot “kambak!” Tok blong Mesaea i kasem hae ples long hia (“slef we i harem nogud” blong Aesea 53).
Karemaot i Go
🧵I poenem Jisas
Long dip blong harem nogud, Jeremaea i promes wan “niufala promes” (Jeremaea 31:31) — sem promes ya we Jisas i mekem strong long Las Kakae.
💛Lav we i no save finis
Hem i go wetem olgeta nating long tudak ples blong karemaot i go, mo i promes blong stretem olgeta bakegen.
“Karemaot i go i soemaot we God i sakemaot Isrel olgeta.”
Karemaot i go i no blong sakemaot, be hem i fasin blong stretem mo klinim wan pikinini we God i lavem (Hibrus 12:6). God i no aot; hem i stap wetem Daniel long medel blong taem ya mo i promes se, “Mi mi wantem we bambae yufala i stap gud olwe, trabol bambae i no kasem yufala, mo bambae yufala i stap gogo, yufala i kasem ol samting ya we tingting blong yufala i stap long hem” (Jeremaea 29:11).
▸ Ridim moa
Ol woning i kamtru. Tabu haos i bon mo pipol i karemaot i go long Babilon — oli lusum graon, king, mo tabu haos: lowes ples blong olgeta.
- Tu foldaon · Isrel (Asiria, 722 BC) mo Juda (Babilon, 586 BC).
- Daniel · wan pija blong bilif nating long haos blong wan giaman king (hol blong ol laeon); hem i luk visen blong wan “kingdom we i stap oltaem” we bambae i kam.
- Wan smol laet blong hop · visen blong Esikel blong ol drae bun we i kam laef bakegen (Esikel 37) mo “niufala promes” blong Jeremaea i poenem fiuja long tudak.
Kambak
🧵I poenem Jisas
Malakae, las buk blong Olfala Testemen, i en wetem tok blong wan man we bambae i rerem rod blong Mesaea: “Mi sanem man blong mi” (Malakae 3:1).
💛Lav we i no save finis
Nating se pipol i foldaon plante taem, hem i no tekembak promes blong hem.
▸ Ridim moa
Tru long oda blong king blong Pesia, Saerus (538 BC), kambak i stat. Long tri taem oli kambak mo bildim bakegen samting we i bagarap.
- Serubabel · i bildim tabu haos bakegen (i finis long 516 BC).
- Esra · i tijim Tok bakegen mo i mekem bilif i laef bakegen.
- Nehemaea · i bildim ol wol blong Jerusalem long 52 dei.
- Esta · i sevem ol man Jiu long Pesia long taem we oli wantem kilim olgeta evriwan — “from wan taem olsem ya.”
- I gat sting yet · tabu haos i stanap, be i no gat wan king olsem Deved. Pipol i wet long Mesaea.
Ol Yia we i Kwaet
🧵I poenem Jisas
Olgeta “rerem stej” ya i wok blong God blong mekem se Jisas i kam stret long “stret taem we God i makem.”
💛Lav we i no save finis
Nating long 400 yia we i kwaet, we yumi no luk, hem i stap rerem rod blong sevem.
“Wetem no tok blong 400 yia, God i aot finis no i stap spel.”
Kwaet i no minim we hem i no stap. Hem i no toktok nomo, be long taem ya hem i muvum ol bigfala kantri, ol lanwis, mo ol rod blong rerem stej blong sevem. Long taem we i kwaet moa, God i wok strong moa, long lav (Galesia 4:4).
▸ Ridim moa
Stat long Malakae i go kasem Niufala Testemen, klosap 400 yia i pas wetem no niufala Tok. Be biaen long histri, God i stap rerem rod blong gud nius.
- Ol bigfala kantri i jenis · Pesia → Gris (Aleksanda, 333 BC) → ol Tolemi mo Selusid → Makabe i girap (167 BC) → Rom (63 BC).
- Lanwis Gris · winim blong Aleksanda i mekem Gris i kam komon lanwis; Olfala Testemen oli tanem long Gris (Septuagint), i openem rod blong gud nius i go kwik.
- Ol rod mo pis blong Rom · gudfala rod mo “Pax Romana” i kam rod blong wok blong talemaot.
- Ol haos blong prea mo ol grup · tijing long haos blong prea i kam strong; ol Farisi mo Sadusi oli girap; mo wantem Mesaea i kam mas.
Jisas i Kam
🧵I poenem Jisas
Pikinini blong woman (sin 2), blesing blong Ebraham (3), Pasova sipsip (4), king blong Deved we i stap oltaem (6), niufala promes (8) — olgeta i kamtru long wan man, Jisas: tru Profet, Pris, mo King blong yumi.
💛Lav we i no save finis
Taem yumi stap man nogud yet, hem i sanem Pikinini blong hem blong lego laef blong hem.
“Jisas i wan gudfala tija blong fasin nomo / kros i wan trabol we hem i lus long hem.”
Jisas i talem se hem i God hemwan (Jon 8:58), mo kros i no wan aksiden no wan samting we hem i lus long hem, be hem i lav we God i plan finis. Oli no pulum hem i go long fos; hem i lego laef blong hem hemwan (Jon 10:18). “I no gat man we i lavem ol fren blong hem moa, i winim man we i lusum laef blong hem blong i sevem ol fren blong hem” (Jon 15:13).
▸ Ridim moa
Kwaet i brok; man we God i promes i kam. Foa Gud Nius oli witnes long laef, ded, mo laef bakegen blong Jisas long foa saed.
- Tok i kam man · God i kam man (Imanuel, “God i stap wetem yumi”), long smol ples blong Betlehem.
- Wok blong hem · hem i tijim kingdom blong God, i mekem ol sik man i kam gud, i singaot ol man nogud. “Man we i luk mi, hem i luk Papa.”
- Kros · hem i pem praes blong sin mo ded we Foldaon (sin 2) i karem. Tru Pasova sipsip.
- Laef bakegen · long namba tri dei hem i laef bakegen, i brekem paoa blong sin, ded, mo Setan — finis long kros hem i “brekem finis paoa blong ol haeman … i winim olgeta finis” (Kolosi 2:15).
Taswe Jisas i tru Profet blong yumi (i soemaot rod i go long God), tru Pris blong yumi (i pem sin wetem bodi blong hem), mo tru King blong yumi (i winim sin, ded, mo Setan mo i rul oltaem).
Jos i Stat
🧵I poenem Jisas
Stori ya i go yet tede. Baebol i en wetem promes se Jisas bambae i kambak mo mekem olgeta samting i kam niufala (Revelesen 21).
💛Lav we i no save finis
Lav we yumi kasem, naoia hem i sanem i go ron i go long ful wol.
“Jos i wan klab blong ol man we oli stret evriwan, no hem i wan haos nomo.”
Jos i no wan grup blong “ol tabu man we oli finis,” be blong ol man nogud we oli kasem fogivnes. Nating aposol Pol i kolem hem se “mi mi nambawan long ol man nogud” (1 Timoti 1:15). Fas jos i raorao mo i foldaon tu (Wok 6:1; 1 Korin 1:11). Hem i no ples blong tok flas, be ol man we oli givim aot lav we oli kasem (Jon 13:34-35).
▸ Ridim moa
Afta Jisas i go antap, Spirit we God i promes i kam long Pentekos mo jos i bon. Gud nius i go aot kwiktaem.
- Pentekos · Spirit i tanem ol disaepol we oli fraet i kam ol witnes we oli no fraet.
- Pita · i talemaot gud nius long ol man Jiu long Jerusalem.
- Pol · stat long man we i spolem jos i kam aposol, i planem ol jos long olgeta ples blong ol man we i no Jiu mo i raetem ol leta.
- Go kasem en blong wol · Jerusalem → Judia → Sameria → Rom. Promes long Ebraham se “ol man” i kamtru.
- Mo yumi · stori i no en; i go yet i kasem kambak blong Jisas mo niufala skae mo niufala graon.
Kam Straet Bakegen
🧵I poenem Jisas
Iden blong fas kriesen i kam straet bakegen olsem “niufala Jerusalem.” God i stap oltaem wetem ol man blong hem — fulwan blong Imanuel (Revelesen 21:3; Matiu 1:23).
💛Lav we i no save finis
Long en hem i ravemaot evri wota blong ae mo i mekem olgeta samting i kam straet long lav.
▸ Ridim moa
Baebol i no en long taem blong jos. Las buk blong hem, Revelesen, i soemaot Jisas i kambak blong finisim olgeta samting.
- Kambak · king we God i promes i kambak wetem bigfala laet.
- Las win · Setan mo ded oli lus oltaem, mo Kraes i rul olsem King blong ol king (1 Korin 15:25-26; Revelesen 20:10).
- Jajmen mo laef bakegen · evri rong samting i kam straet, mo ol dedman oli girap.
- Niufala skae mo niufala graon · sin, ded, wota blong ae, mo harem nogud oli lus oltaem (Revelesen 21:4).
- Iden i kam straet bakegen · long wan “niufala Jerusalem” we i gud moa long fas wan, God i stap oltaem wetem ol man blong hem — ples we ful Baebol i stap go long hem.
Taswe naoia hem i taem blong “i kam finis, be i no kam yet”: long Jisas, sevem i finis nao, be fulwan blong hem i stap kam yet.